YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
139
JISMONIY TARBIYA YO‘NALISHI TALABALARI AMALIYOT JARAYONIDA
QO‘LLANILADIGAN PEDAGOGIK METODLAR
Eshniyazov Azamat Matkarimovich
Nizomiy nomidagi TDPU Jismoniy tarbiya va sport kafedrasi dotsent v.b
Ahmadjonova Zamira Mo`minjon qizi
Nizomiy nomidagi TDPU jismoniy madaniyat yo`nalishi 2 kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15321544
Annotatsiya:
Ushbu maqolada jismoniy tarbiya yo‘nalishida tahsil olayotgan
talabalarning amaliyot jarayonida qo‘llaydigan pedagogik metodlari tahlil qilingan. Pedagogik
metodlar talabaning nazariy bilimini amaliy ko‘nikmaga aylantirishda va kasbiy
shakllanishida muhim o‘rin tutadi. Maqolada ko‘rsatma, amaliy mashq, so‘zli, o‘yin va
musobaqali metodlarning o‘ziga xos jihatlari ochib berilgan.
Kalit so‘zlar:
jismoniy tarbiya, pedagogik metod, amaliy mashq, ko‘rsatma metodi, o‘yin
metodi, musobaqa, innovatsion yondashuv, ta’lim samaradorligi, amaliyot.
Аннотация.
В данной статье анализируются педагогические методы,
применяемые студентами, обучающимися по направлению физкультура, в процессе
практики. Педагогические методы играют важную роль в преобразовании
теоретических знаний студента в практические навыки и в его профессиональном
становлении. В статье раскрыты особенности инструктажных, практических
упражнений, словесных, игровых и соревновательных методов.
Ключевые
слова:
физкультура,
педагогический
метод,
практическое
упражнение, метод обучения, метод игры, соревнование, инновационный подход,
образовательная эффективность, практика.
Annotation.
This article analyzes the pedagogical methods used by students studying in
the field of physical education in the course of practice. Pedagogical methods play an
important role in the transformation of a student's theoretical knowledge into practical skills
and in his professional development. The article reveals the features of instructional, practical
exercises, verbal, game and competitive methods.
Keywords:
physical education, pedagogical method, practical exercise, teaching method,
game method, competition, innovative approach, educational effectiveness, practice.
Bugungi kunda ta’lim tizimida jismoniy tarbiya fani yosh avlodning sog‘lom, jismonan
yetuk, intizomli va ijtimoiy faol bo‘lib voyaga yetishida muhim o‘rin tutadi. Jismoniy tarbiya
yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalar uchun amaliyot darslari ularning kasbiy tayyorgarligini
mustahkamlashda asosiy bosqich hisoblanadi.
Quyida “Jismoniy tarbiya yo‘nalishi talabalari amaliyot jarayonida qo‘llaniladigan
pedagogik metodlar
”
mavzusi yuzasidan o‘zbek va xorijiy olimlarning fikrlari keltiriladi. Ular
pedagogik metodlar, amaliyot jarayoni va jismoniy tarbiya bo‘yicha ilmiy asoslangan
qarashlarni bildirgan.
A. Mamatqulov Jismoniy tarbiya darslarida metodik yondashuvlar har bir o‘quvchining
individual rivojlanishini ta’minlashi kerak. Talaba-o‘qituvchi amaliyotida ko‘rsatma va
takrorlash metodlari bilan bir qatorda reflektiv fikrlashni rivojlantiruvchi usullar ham keng
qo‘llanilishi lozimligi haqida aytib o`tgan.
D. G‘ofurova, Sh. Usmonxo‘jayevlar esa jismoniy tarbiya amaliyotida so‘zli metodlar
(tushuntirish, yo‘riqnoma) mashqlarni anglab bajarishga yordam beradi, lekin harakat orqali
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
140
o‘rganish (kinaestetik yondashuv) asosiy vosita bo‘lib qolmoqda. Jismoniy madaniyat
o‘qituvchilari uchun pedagogik metodlarni tanlashda yosh xususiyatlari, harakat tajribasi va
ijtimoiy-psixologik muhit muhim mezon hisoblanadi deb fikr bildirishgan.
Xorij olimlaridan
Jean Piaget, Hellison, D, Mosston, Richard Baileylar harakat – bu bola
tafakkurining birinchi ifodasi jismoniy faoliyat orqali bola atrof-muhitni o‘rganadi va ijtimoiy
o‘zaro ta’sirni shakllantiradi. Jismoniy tarbiya nafaqat jismoniy rivoj, balki ijtimoiy
mas’uliyatni shakllantirish vositasidir. O‘qituvchilar shaxsiy yondashuvga asoslangan
metodlardan foydalansa, natija yuqori bo‘ladi. O‘qituvchining uslub tanlovi o‘rgatish
samaradorligiga bevosita ta’sir qiladi. Reproduktiv (takrorlovchi) va produktiv (ijodiy)
metodlar o‘rtasida muvozanat saqlanishi kerak. Sport va jismoniy tarbiya orqali faqat mushak
emas, balki ong, irodaviy sifatlar, ijtimoiy ko‘nikmalar ham shakllanadi. Shuning uchun har bir
metod tarbiyaviy maqsadga yo‘naltirilgan bo‘lishi shart deb fikr bildirishgan.
Shu jarayonda qo‘llaniladigan pedagogik metodlar samaradorlikni belgilovchi muhim
omillardan biridir. Ushbu maqolada jismoniy tarbiya amaliyotida qo‘llaniladigan pedagogik
metodlarning turlari, ularning xususiyatlari va samaradorligi yoritiladi.
1. Pedagogik metod tushunchasi va uning jismoniy tarbiyada ahamiyati
Pedagogik metod – bu o‘qituvchi tomonidan bilim, ko‘nikma va malakalarni
shakllantirish, shuningdek, tarbiyaviy ta’sir o‘tkazish maqsadida qo‘llaniladigan usul va yo‘llar
yig‘indisidir. Jismoniy tarbiya jarayonida bu metodlar nafaqat bilim berish, balki harakat
faoliyatini rivojlantirish, motivatsiyani oshirish va axloqiy tarbiyani yo‘lga qo‘yishda ham
muhim rol o‘ynaydi.
2. Jismoniy tarbiya amaliyotida qo‘llaniladigan asosiy pedagogik metodlar
Jismoniy tarbiya sohasida quyidagi asosiy metodlar keng qo‘llaniladi:
Ko‘rsatma (demonstratsiya) metodi.
Bu metod yordamida harakatlar, mashqlar,
texnika usullari o‘quvchilarga bevosita ko‘rsatib beriladi. Ayniqsa sport turlarida –
gimnastika, yengil atletika, sport o‘yinlari darslarida muhim ahamiyatga ega.
Amaliy mashq metodi.
Bu metod o‘rgatilayotgan harakatni ko‘p marotaba bajarish
orqali avtomatizmga erishishga xizmat qiladi. Takrorlash jarayoni harakatni
mukammallashtiradi. Ushbu metod o‘quvchilarning jismoniy sifatlarini rivojlantirishda asosiy
rol o‘ynaydi.
So‘zli metodlar (tushuntirish, izohlash, suhbat).
Jismoniy tarbiya darslarida so‘z orqali
tushuntirish, mashqlarning maqsadi, bajarish texnikasi, xavfsizlik qoidalari haqida axborot
berish zarur. Bu metodlar talabalarning nazariy bilimlarini mustahkamlashga xizmat qiladi.
Musobaqali metod.
Bu metod sportdagi raqobat ruhini uyg‘otadi. Talabalar o‘rtasida
musobaqa, bellashuv, o‘yinlar tashkil qilish orqali ular motivatsiyalanadi, ijtimoiylashadi va
o‘z imkoniyatlarini sinab ko‘radi.
O‘yin metodi.
O‘yinlar orqali harakat faolligini oshirish, qiziqishni kuchaytirish va
jismoniy ko‘nikmalarni tabiiy tarzda shakllantirish mumkin. Ayniqsa, maktabgacha va
boshlang‘ich yoshdagilarga dars o‘tayotgan talabalarda bu metod juda foydali hisoblanadi.
3. Innovatsion pedagogik yondashuvlar
Zamonaviy ta’limda quyidagi innovatsion metodlar ham jismoniy tarbiya darslarida
samarali qo‘llanilmoqda:
Axborot texnologiyalarini qo‘llash (video, mobil ilovalar, interaktiv doskalar)
Proyekt metodlari
– sport tadbirlari tashkil qilish, sog‘lom turmush targ‘iboti.
Refleksiya metodlari
– darsdan so‘ng o‘z-o‘zini baholash, his-tuyg‘ular tahlili.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
141
Bu metodlar talabalarda mustaqil fikrlash, tahlil qilish, rejali ish yuritish kabi kasbiy
ko‘nikmalarni shakllantiradi.
4. Amaliyot jarayonida metodlarni tanlashda e’tibor qilinadigan jihatlar
Talabalarning amaliyot davomida metod tanlashlari quyidagilarga bog‘liq:
O‘quvchilarning yoshi va jismoniy imkoniyatlari
Darsning maqsadi va bosqichi
O‘quv muhiti va sharoitlari
Talabaning o‘qituvchilik tajribasi
Metodlarni puxta tanlash dars samaradorligini oshiradi, o‘quvchilarda harakatga
nisbatan ijobiy munosabat shakllantiradi.
5. Tadqiqot natijalari va tahlil
Amaliy kuzatuvlar shuni ko‘rsatadiki, jismoniy tarbiya yo‘nalishida ta’lim olayotgan
talabalar ko‘pincha takrorlash va ko‘rsatma metodlariga tayanadi. Biroq, musobaqa va o‘yin
metodlaridan samarali foydalanilgan holatlarda o‘quvchilarda faollik va qiziqish darajasi
sezilarli darajada ortadi. Bu esa amaliyot jarayonida metodik yondashuvlarning o‘rni naqadar
muhim ekanini isbotlaydi.
Jismoniy tarbiya yo‘nalishi talabalarining amaliyot jarayonida pedagogik metodlardan
samarali foydalanishi ularning kasbiy shakllanishida hal qiluvchi ahamiyatga ega. Har bir
metodning o‘ziga xos afzalliklari mavjud bo‘lib, ularni o‘zaro uyg‘unlashtirish dars sifati va
natijasini oshiradi. Talabalar pedagogik mahoratini rivojlantirish uchun nafaqat metodlarni
bilish, balki ularni amaliyotda to‘g‘ri qo‘llashni ham puxta o‘zlashtirishlari zarur.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Рустамов, Л. Х. (2012). Значение педагогической практики в подготовке
квалифицированных специалистов в сфере физической культуры и спорта.
Молодой
ученый
, (10), 379-380.
2.
Рустамов, Л. Х. (2013). Источники и этапы развития теории и методики
физического воспитания.
Педагогика и современность
, (3), 69-76.
3.
Рустамов, Л. Х. (2012). Концепция систематизации непрерывной педагогической
практики. In
Педагогика: традиции и инновации
(pp. 183-185).
4.
Rustamov, L. (2022). IMPLEMENTATION OF A PERSON-ORIENTED APPROACH IN
PROFESSIONAL ACTIVITIES OF STUDENTS.
Science and Innovation
,
1
(8), 1259-1262.
5.
Rustamov, L. (2022). TALABALARNING KASBIY FAOLIYATLARIDA SHAXSGA
YOʻNALTIRILGAN YONDASHUVNI AMALGA OSHIRISH.
Science and innovation
,
1
(B8), 1259-
1262.
6.
Абдуллаева, Б. С., & Рустамов, Л. Х. (2013). ПЕДАГОГИЧЕСКОЕ МОДЕЛИРОВАНИЕ
КАК ФАКТОР РАЗВИТИЯ БУДУЩИХ ПЕДАГОГОВ В СИСТЕМЕ ОБРАЗОВАНИЯ.
SCIENCE
AND WORLD
, 103.
7.
Рустамов, Л. Х., & Умматов, Н. Р. (2013). ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ
ПЕДАГОГИЧЕСКОГО МОДЕЛИРОВАНИЯ.
SCIENCE AND WORLD
, 59.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
142
8.
РУСТАМОВ, Л., & УМРЗОҚОВ, Ў. УЗЛУКСИЗ ПЕДАГОГИК АМАЛИЁТ ЖАРАЁНИДА
НАЗОРАТНИНГ АҲАМИЯТИ.
ILMIY ХABARNOMA. НАУЧНЫЙ ВЕСТНИК Учредители:
Андижанский государственный университет им. ЗМ Бабура
, (1), 107-109.
9.
RUSTAMOV, L. PEDAGOGIK AMALIYOTNI AMALGA OSHIRISH JARAYONI MAZMUNI.
O
‘ZBEKISTON MILLIY UNIVERSITETI XABARLARI, 2022,[1/11] ISSN 2181-7324
.
10.
РУСТАМОВ, Л. ОЛИЙ ТАЪЛИМ МУАССАСАЛАРИДА МАЛАКАЛИ МУТАХАССИС
ТАЙЁРЛАШДА УЗЛУКСИЗ ПЕДАГОГИК АМАЛИЁТНИНГ АҲАМИЯТИ.
ILMIY ХABARNOMA.
НАУЧНЫЙ ВЕСТНИК Учредители: Андижанский государственный университет им. ЗМ
Бабура
, (4), 104-107.
11.
Rustamov, L. K. (2023). SYSTEMATIZATION OF CONTINUOUS PEDAGOGICAL
PRACTICE.
Oriental Journal of Education
,
3
(03), 57-60.
12.
Rustamov, L. (2025). BO‘LAJAK JISMONIY TARBIYA O‘QITUVCHILARIDA KASBIY VA
JISMONIY SIFATLARNI RIVOJLANTIRISH.
Наука и инновация
,
3
(2), 110-112.
