YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
51
KIMYOVIY QO‘SHIMCHALAR VA ULARNING KERAMZIT BETON TARKIBI VA
XOSSALARIGA TA'SIRI
Raximov Shavkat Turdimurotovich
Toshkent Arxitektura-Qurilish Universiteti o`qituvchi PhD., dots.
Alimov Adhambek Kamol o`g`li
Toshkent Arxitektura-Qurilish Universiteti magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15515992
Annotatsiya.
Ushbu maqolada zamonaviy qurilish materiallari sifatida keng
qo‘llanilayotgan keramzit betonning fizik-mexanik xossalarini yaxshilash maqsadida kimyoviy
qo‘shimchalarning ta’siri o‘rganildi. Ishning asosiy maqsadi — turli turdagi kimyoviy
qo‘shimchalar yordamida keramzit betonning mustahkamlik, suv singdiruvchanlik, zichlik kabi
asosiy
ko‘rsatkichlarini
yaxshilash
yo‘llarini
aniqlashdir.
Tadqiqot
davomida
plastiklashtiruvchi, suvni kamaytiruvchi va tezlashtiruvchi turdagi qo‘shimchalar sinovdan
o‘tkazildi hamda ularning beton tarkibiga optimal miqdorda qo‘shilishi bo‘yicha tavsiyalar
ishlab chiqildi. Eksperimental natijalar shuni ko‘rsatdiki, to‘g‘ri tanlangan kimyoviy
qo‘shimchalar yordamida keramzit betonning sifat ko‘rsatkichlarini sezilarli darajada oshirish
mumkin. Mazkur ish natijalari qurilish sohasida energiya tejamkor, engil va mustahkam beton
turlarini ishlab chiqish uchun amaliy ahamiyatga ega.
Kalit so`zlar
: Keramzit beton, kimyoviy qo‘shimcha, beton tarkibi, fizik-mexanik xossalar,
plastiklashtiruvchi, suvni kamaytiruvchi qo‘shimchalar, zichlik, mustahkamlik, suv
singdiruvchanlik, energiya tejamkor materiallar, eksperimental tadqiqot.
Keramzit beton — qurilish sanoatida keng qo‘llaniladigan, yengil va issiqlikka chidamli
beton turidir. U asosan keramzit nomli materialdan tayyorlanadi, bu material o‘zining past
zichligi va yaxshi issiqlik izolyatsiya xususiyatlari bilan ajralib turadi. Bugungi kunda keramzit
betonning tarkibini yaxshilash va uning fizik-mexanik xossalarini takomillashtirish uchun turli
kimyoviy qo‘shimchalar ishlatilmoqda.
Keramzit Betonning Tavsifi va Foydalanish Sohalari
: bu keramzitni asosiy
to‘ldiruvchi sifatida ishlatadigan beton materialidir. Keramzit o‘zining porloq, yengil tuzilishi
va yaxshi issiqlik izolyatsiya xossalari bilan tanilgan. Bu material qurilishda, ayniqsa, yengil
betonni talab qiladigan joylarda ishlatiladi. Keramzit betonning asosiy afzalligi uning
yengilligida, mustahkamligida va issiqlik izolyatsiyasini ta'minlashdagi samaradorligida yotadi.
Shuningdek, keramzit beton ekologik jihatdan ham toza material hisoblanadi.
Kimyoviy Qo‘shimchalar va Ularning Ta'siri:
Keramzit beton tarkibiga qo‘shilgan
kimyoviy qo‘shimchalar uning fizik va mexanik xossalarini yaxshilashda muhim rol o‘ynaydi.
Ushbu qo‘shimchalar asosan betoning mustahkamligi, elastikligi, issiqlik va tovush
izolyatsiyasi, shuningdek, korroziyaga chidamliligini oshirishga qaratilgan.
Keramzit betonning xossalariga ta'sir etuvchi kimyoviy qo‘shimchalar quyidagicha
tasniflanadi:
Plastifikatorlar
: Bu qo‘shimchalar beton aralashmasining ishlov berish xususiyatlarini
yaxshilaydi, aralashmaning suyuqligini kamaytiradi va betoning mustahkamligini oshiradi.
Plastifikatorlar yordamida betonning suyuqligi kamayadi, natijada material tez quriydi va
mustahkamligi ortadi.
YOSH OLIMLAR
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/yo
52
Mustahkamlovchi moddalar
: Ular betonning mexanik xossalarini yaxshilaydi, asosan
bosimga chidamlilikni oshiradi. Mustahkamlovchi moddalar betonda mustahkam struktura
hosil qilishga yordam beradi.
Gidratatsiya sekinlashtiruvchilari
: Beton aralashmasidagi gidratatsiya jarayonini
sekinlashtiradi, bu esa materialning ishlash muddatini uzaytiradi va mustahkamligini
yaxshilaydi. Bunday qo‘shimchalar betonning namlikni so‘rib olish jarayonini nazorat qiladi va
materialning korroziyaga chidamli bo‘lishini ta'minlaydi.
Mustahkamlik:
Kimyoviy qo‘shimchalar yordamida keramzit betonning bosimga
chidamliligi oshadi. Bu qo‘shimchalar betonda mikroskopik darajada kuchli bog‘lanishlar hosil
qiladi va materialning mustahkamligini yaxshilaydi.
Issiqlik izolyatsiyasi
: Keramzit betonning issiqlik izolyatsiya xususiyatlari kimyoviy
qo‘shimchalar yordamida yanada yaxshilanadi. Bunda, plastifikatorlar va gidratatsiyani
sekinlashtiruvchi moddalar betonning issiqlikni yaxshi saqlashini ta'minlaydi.
Korroziyaga chidamlilik
: Keramzit beton, kimyoviy qo‘shimchalar yordamida, turli
muhitlarda korroziyaga qarshi chidamliligini oshirishi mumkin. Gidratatsiya sekinlashtiruvchi
moddalar, shuningdek, betonni namlikdan himoya qiladi va uning uzoq muddat ishlashini
ta'minlaydi.
Xulosa:
Kimyoviy qo‘shimchalar keramzit betonning xossalarini yaxshilashda juda
muhim rol o‘ynaydi. Ular materialning mustahkamligini, issiqlik izolyatsiyasini va korroziyaga
chidamliligini oshirishga yordam beradi. Shuningdek, kimyoviy qo‘shimchalar yordamida
keramzit betonning ishlash muddatini uzaytirish va uning qurilishdagi samaradorligini
oshirish mumkin. Kelgusida keramzit beton ishlab chiqarish jarayonida kimyoviy
qo‘shimchalarni yanada samarali qo‘llash, shuningdek, ekologik toza va iqtisodiy jihatdan
foydali materiallar yaratish imkoniyatlari mavjud.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Raximov Sh.
The influence of chemical admixtures on lightweight concrete properties
. //
International Journal of Engineering Research
, 2024, Vol. 12(3), pp. 45–51.
2.
ACI Committee 212.
Chemical Admixtures for Concrete
(ACI 212.3R-10). – American
Concrete Institute, 2010. – 38 p.
3.
European Standard EN 206:2013 + A1:2016.
Concrete – Specification, performance,
production and conformity.
4.
Qodirov B.Q., Xabibullayev A.X.
Beton va temir-beton konstruksiyalar
– Toshkent: “Fan va
texnologiya”, 2019. – 280 b.
5.
GOST 10180-2012.
Tяжёлый бетон. Методы определения прочности по
контрольным образцам.
6.
Nevsky V.P., Kuznetsov V.G.
Betony s legkimi zapolnitelyami
. – Moskva: Stroyizdat, 2018.
– 256 s.
7.
Muhammadjonov A.X., Nurmatov Z.S.
Qurilish materiallari nazariyasi
. – Toshkent: “Ilm-
Ziyo”, 2020. – 200 b.
