Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 2-son Mart 2025
89
O‘ZBEKISTONDA KICHIK BIZNES SUBYEKTLARINI BANKLAR
TOMONIDAN MOLIYALASHTIRISH (“BIZNESNI RIVOJLANTIRISH
BANKI” ATB MISOLIDA)
Djurayev Bekzod Rizvanqulovich
O’zbekiston Respublikasi Bank moliya akademiyasi Biznesni boshqarish
(Master of Business Administration-MBA) Banking 23-02-guruh magistranti
Annotatsiya: Kichik biznes mamlakat iqtisodiyotining rivojlanishida muhim
ahamiyat kasb etadi. Ularning moliyaviy resurslarga bo‘lgan talabini qondirishda
tijorat banklari asosiy rol o‘ynaydi. Ushbu maqolada O‘zbekistonda kichik biznes
subyektlarini moliyalashtirish jarayoni, shuningdek, "Biznesni rivojlantirish
banki" ATB misolida kreditlash amaliyoti va uning samaradorligi tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar: kichik biznes, moliyalashtirish, bank krediti, foiz stavkasi,
“Biznesni rivojlantirish banki” ATB
Abstract: Small businesses play a crucial role in the economic development
of a country. Commercial banks play a key role in meeting their financial resource
needs. This article analyzes the financing process of small business entities in
Uzbekistan, as well as the lending practices and efficiency of "Business
Development Bank" JSC.
Keywords: small business, financing, bank loan, interest rate, "Business
Development Bank" JSCB
Аннотация: Малый бизнес играет важную роль в развитии экономики
страны. Коммерческие банки выполняют ключевую функцию в
удовлетворении их потребностей в финансовых ресурсах. В данной статье
анализируется процесс финансирования субъектов малого бизнеса в
Узбекистане, а также практика кредитования и эффективность АКБ
«Банк развития бизнеса».
Ключевые слова: малый бизнес, финансирование, банковский кредит,
процентная ставка, АИКБ "Банк развития бизнеса"
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 2-son Mart 2025
90
KIRISH
Kichik biznes mamlakat iqtisodiyotining barqaror rivojlanishida muhim o‘rin
tutadi. U yangi ish o‘rinlarini yaratish, mahalliy ishlab chiqarishni rivojlantirish va
aholi daromadlarini oshirish orqali ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotga sezilarli ta’sir
ko‘rsatadi. Shuning uchun ham ko‘plab mamlakatlarda kichik biznesni qo‘llab-
quvvatlash va uni moliyalashtirish masalasi davlat siyosatining ustuvor
yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.
Kichik biznes subyektlari faoliyatining samarali tashkil etilishi va ularning
barqaror rivojlanishi ko‘p jihatdan moliyaviy resurslarga bo‘lgan imkoniyatlarga
bog‘liq. O‘zbekistonda ham kichik biznesni moliyaviy qo‘llab-quvvatlash
maqsadida bir qator islohotlar amalga oshirilmoqda. Xususan, tijorat banklari
tomonidan kichik biznes subyektlariga turli kredit liniyalari va moliyaviy xizmatlar
taqdim etilmoqda.
Mazkur tadqiqotda O‘zbekistonda kichik biznesni banklar tomonidan
moliyalashtirish jarayoni, mavjud amaliyotlar va ularning samaradorligi tahlil
qilinadi. Ayniqsa, "Biznesni rivojlantirish banki" ATB misolida kreditlash
jarayoni, uning afzalliklari va takomillashtirish yo‘nalishlariga alohida e’tibor
qaratiladi.
O‘zbekiston Respublikasida 2020–2025-yillar davomida kichik biznes
subyektlarini moliyalashtirish borasida sezilarli o‘zgarishlar amalga oshirildi.
Ushbu davrda kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash va rivojlantirishga qaratilgan
qator chora-tadbirlar qabul qilindi.
•
2020-yil:
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 12-
maydagi PF-5992-son Farmoni bilan 2020–2025-yillarga mo‘ljallangan
bank tizimini isloh qilish strategiyasi tasdiqlandi. Ushbu strategiya doirasida
moliyaviy sektorni izchil isloh qilish, ilg‘or bank xizmatlarini joriy etish va
raqobat muhitini kuchaytirish uchun zarur huquqiy shart-sharoitlar yaratildi.
•
2023-yil:
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 10-
noyabrdagi PF-193-son Farmoni bilan kichik va o‘rta biznesni moliyaviy
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 2-son Mart 2025
91
qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari belgilandi.
Unga ko‘ra, kichik biznes loyihalarini moliyalashtirish uchun xalqaro
moliya institutlari va xorijiy xususiy moliya tashkilotlaridan jami 800
million AQSH dollari miqdorida resurslar jalb qilish, shuningdek, 300
million AQSH dollari miqdorida obligatsiyalarni xalqaro kapital bozorlarida
muomalaga chiqarish rejalashtirildi.
•
2023–2026-yillar:
Davlat mablag‘lari hisobidan 6 trillion so‘m va
xalqaro moliya institutlarining 1,2 milliard AQSH dollari miqdoridagi
mablag‘lari kichik biznesni qo‘llab-quvvatlashga yo‘naltirilishi belgilandi.
Bu mablag‘lar kichik biznes subyektlariga kreditlar ajratish, ularning
faoliyatini kengaytirish va yangi ish o‘rinlari yaratishga xizmat qiladi.
•
2024-yil:
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 20-
yanvardagi 37-son qarori bilan "Kichik biznesni uzluksiz qo‘llab-
quvvatlash" kompleks dasturi amalga oshirildi. Ushbu dastur doirasida
tashabbuskorlar qisqa va o‘rta muddatli amaliy o‘quv kurslarida biznes
ko‘nikmalariga o‘qitilishi, shuningdek, moliyaviy va konsultativ qo‘llab-
quvvatlanishi nazarda tutilgan. "Biznesni rivojlantirish banki" ATB ushbu
dasturni amalga oshirishda asosiy tayanch bank etib belgilandi.
•
2025-yil:
Kichik biznes subyektlariga ajratiladigan kreditlar
qoldig‘ini 1,7 baravarga oshirish orqali kredit portfelidagi ulushini 28
foizdan 43 foizga yetkazish rejalashtirilgan. Shuningdek, 150 mingta kichik
tadbirkorlik subyekti faoliyatini yo‘lga qo‘yish va kengaytirish ko‘zda
tutilgan.
Umuman olganda, 2020–2025-yillar davomida O‘zbekistonda kichik biznes
subyektlarini moliyalashtirish dinamikasi ijobiy o‘sishni ko‘rsatdi. Davlat
tomonidan qabul qilingan strategiya va dasturlar natijasida kichik biznes
subyektlariga ajratilayotgan kreditlar hajmi oshdi, xalqaro moliya institutlari bilan
hamkorlik kuchaydi va kichik biznesni qo‘llab-quvvatlashga yo‘naltirilgan
mablag‘lar sezilarli darajada ko‘paydi.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 2-son Mart 2025
92
2020–2021-yillar
: Ajratilgan kredit hajmi 50 mlrd so‘mdan 75 mlrd
so‘mga oshgan (50% o‘sish).
2021–2022-yillar
: Kredit hajmi 110 mlrd so‘mga yetib, sezilarli (47%)
o‘sish kuzatilgan.
2022–2023-yillar
: 160 mlrd so‘mgacha ko‘tarilgan bo‘lib, bu kichik
biznesni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan dasturlar natijasi.
2023–2024-yillar (prognoz)
: Ajratilgan mablag‘ 220 mlrd so‘mgacha
ko‘payishi kutilmoqda.
2024–2025-yillar (prognoz)
: Kreditlash hajmi 300 mlrd so‘mga yetishi
rejalashtirilgan
Xulosa
O‘zbekistonda kichik biznes subyektlarini moliyalashtirish bo‘yicha amalga
oshirilayotgan chora-tadbirlar tadbirkorlik muhitining rivojlanishiga sezilarli ta’sir
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 2-son Mart 2025
93
ko‘rsatmoqda. Bank sektorining, xususan,
“Biznesni rivojlantirish banki” ATB
misolida olib borilgan tahlillar shuni ko‘rsatadiki, kichik biznesga yo‘naltirilgan
kredit resurslari hajmi yildan-yilga ortib bormoqda.
Tahlil natijalari quyidagilarni ko‘rsatdi:
•
Bank tomonidan ajratilayotgan kreditlarning hajmi va shartlari
kichik biznes subyektlarining moliyaviy barqarorligini oshirishga xizmat
qilmoqda.
•
Moliyalashtirish jarayonida innovatsion yondashuvlar
, jumladan,
raqamli bank xizmatlaridan foydalanish va kreditlash shartlarini
soddalashtirish sezilarli samaradorlikni ta’minlamoqda.
•
“Biznesni rivojlantirish banki” ATB misolida
kichik biznes uchun
maxsus moliyaviy dasturlar joriy etilgan bo‘lib, bu tadbirkorlik subyektlari
uchun qulay sharoit yaratishga xizmat qilmoqda.
Kelajakda kichik biznesni moliyalashtirish mexanizmlarini yanada
takomillashtirish, kredit olish jarayonlarini soddalashtirish va tadbirkorlik
subyektlariga qo‘shimcha moliyaviy ko‘mak dasturlarini kengaytirish muhim
ahamiyat kasb etadi. Shu bilan birga,
xalqaro tajribadan foydalanish
va
barqaror moliyaviy infratuzilmani shakllantirish
kichik biznesning uzoq
muddatli rivojlanishiga xizmat qiladi.
