Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
336
ALEKSANDR FAYNBERGNING TO
‘
PLAMLARI ORQALI ZAMON
RUHI VA TARIXIY XOTIRA TALQINI
Erkinboyeva Aziza Ruslonovna
O
‘
zbekiston davlat jahon tillari universiteti Xorijiy til va adabiyoti ingliz tili 1-
Ilmiy rahbar:
Mohinbonu Mardonova Shuhrat qizi,
O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti, Ingliz tilini oʻqitish metodikasi No 1
ANNOTATSIYA
Maqolada Aleksandr Faynbergning “Sonetlar”, “Etyud” va “Qisqa to‘lqin”
to‘plamlari asosida zamon ruhi
va tarixiy xotira talqini yoritiladi. Shoir
she’rlaridagi ijtimoiy
-falsafiy mazmun, inson kechinmalari va tarixga badiiy
yondashuv namunalar bilan tahlil qilinadi. Faynberg poetikasi orqali o‘tmish va
bugun o‘rtasidagi ruhiy bog‘liqlik ochib beriladi.
Kalit so
‘
zlar:
zamon ruhi, tarixiy xotira, o‘zbek she’riyati, falsafiy mazmun,
sonet, etyud, qisqa to‘lqin, badiiy obraz, ruhiy kechinma, zamonaviy adabiyot.
ABSTRACT:
This article explores the interpretation of the spirit of the era and historical
memory in the poetry collections “Sonnetlar”, “Etyud”, and “Qisqa to‘lqin” by
Aleksandr Faynberg. The analysis focuses on the poet’s socio
-philosophical
content, emotional reflections, and his artistic approach to history. Faynberg's
poetic vision reveals the deep spiritual connection between the past and the
present.
Keywords:
spirit of the era, historical memory, Uzbek poetry, philosophical
meaning, sonnet, etude, short wave, poetic imagery, emotional experience,
contemporary literature
.
АННОТАЦИЯ:
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
337
В статье рассматривается трактовка духа времени и исторической
памяти на основе поэтических сборников Александра Файнберга —
«Сонеты», «Этюд» и «Короткая волна». Анализируются социально
-
философское
содержание
стихов,
внутренние
переживания
и
художественный
подход поэта к истории. Поэтика Файнберга раскрывает
духовную связь между прошлым и настоящим.
Ключевые слова:
дух времени, историческая память, узбекская поэзия,
философское содержание, сонет, этюд, короткая волна, поэтический
образ, душевное переживание, современная литература.
Har bir davrning o‘z ruhi, o‘z shiddati va o‘z iztirobi bo‘ladi. Adabiyot esa ana
shu ruhning eng nozik aksidir. Aleksandr Faynberg
—
o‘zbek she’riyatida o‘ziga
xos ovozga ega bo‘lgan shoirlardan biri bo‘lib, uning asarlari orqali zamon ruhini,
insoniyat kechinmalarini, tarixiy xotira va bugunning kesishgan nuqtalarini chuqur
his qilish mumkin. Ayniqsa, “Sonetlar”, “Etyud” va “Qisqa to‘lqin” kabi
to‘plamlarida shoir ijtimoiy
-falsafiy mazmunlarni badiiy ifoda bilan
uyg‘unlashtirgan. U she’riyat orqali zamondan guvohlik beribgina qolmay,
o‘quvchini o‘z kechinmalari, xotiralari va vijdoni bilan yuzlashtiradi.
“Sonetlar” to‘plami shaklan klassik yevropa adabiy an’analariga tayansa
-da,
mazmunan o‘zbek milliy ongining tub qatlamlariga chuqur kirib boradi. Faynberg
sonet janri orqali zamonning iztirobini, inson qalbidagi ziddiyatlarni badiiy
obrazlarda ko‘rsatadi. Bu sonetlarda jamiyatdagi o‘zgarishlar, inson va jamiyat
o‘rtasidagi murakkab munosabatlar, qadriyatlarning yo‘qolib borishi, haqiqat va
yolg‘on o‘rtasidagi chigalliklar chuqur ifodalanadi.
Qon bilan bitilgan kundaliklar orasida
So‘zlar yig‘laydi —
jim, ammo qattiq...
Shoir uchun sonet shakli
—
faqat tashqi tuzilma emas, balki ruhiy tartibning,
intizomli fikrlashning timsoli hamdir. Bu to‘plamdagi she’rlar orqali inson
qalbining ichki kurashlari, tanlovlar, shaxsiy erkinlik va ma’naviy mas’uliyat
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
338
muammolari ochib beriladi. Shuningdek, bu sonetlar
—
o‘z davri uchun savol va
javoblar to‘plami, falsafiy mushohada vositasidir.
“Etyud” to‘plami nomidanoq shoirning hayotga musiqiy
-estetik yondashuvi
seziladi. Bu to‘plamda Aleksandr Faynberg hayotning eng sodda, lekin eng chuqur
mazmunli lahzalarini kuzatuvchanlik bilan ko‘rsatadi. She’rlar qisqa, lekin falsafiy
jihatdan teran; voqealar odatiy, lekin mazmun jihatidan muhim.
O‘zimdan qochib, o‘zimgagina duch keldim.
Jimlikda qichqirgan yurakmen endi.
“
Etyud
”
she’rlarida zamon ruhi nafaqat voqealarda, balki kayfiyatlar, qarorlar,
ichki iztiroblar orqali ifodalanadi. Shoir uchun har bir holat
—
bu kichik bir hayot
sabog‘i, tarixning ichki zarbasi. Ayniqsa, o‘zgaruvchan jamiyat, yo‘qolayotgan
qadriyatlar, odamla
r orasidagi masofa va sovuqlik kabi tushunchalar ko‘p
uchraydi. Bu to‘plam o‘quvchini vaqt va xotira oralig‘ida sayr qildiradi.
Choynak qaynadi. Oq bug
‘
ichida
Hayotim ketdi yana bir daqiqa.
Tarixiy xotira bu yerda bevosita voqealar bilan emas, balki ruhiy kechinmalar
orqali ifodalanadi. Shoir o
‘
tmishni eslamaydi
—
uni his qiladi, his etishga majbur
qiladi.
“Qisqa to‘lqin” to‘plami nomigacha zamonning shiddati, fikrning zichligi va
xotiraning sinchkovligini bildiradi. Bu to‘plamda vaqt tushunchasi, o‘zlik
izlanishi, o‘tmishning hozirgi zamonga ta’siri asosiy o‘rinni egallaydi.
She’rlar qisqa, ammo energetik jihatdan kuchli. Har bir misra —
chuqur ma’no
va muammolarni o‘zida mujassam etgan. Tarixiy xotira bu to‘plamda aniq obrazlar
—
urush, ota-
bobolar, o‘tish davri kishilari orqali
ifodalanadi. Faynberg tarixni
faktlar bilan emas, hissiyotlar bilan aytadi. U tarixiy jarayonlarni emas, inson
qalbiga tushgan izlarini ko‘rsatadi.
Bobom aytgan urush haqida
—
Faqat ko‘zlarida qolgan qorong‘ulik...
“Qisqa to‘lqin” she’rlari orqali biz zamonning ichki holatini, ko‘z bilan emas,
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
339
yurak bilan ko‘rishga o‘rganamiz. Bu esa Faynberg she’riyatining eng kuchli
jihatlaridan biridir.
To‘lqin o‘tdi. Yuragimda izi qoldi —
Bu so‘z emas, bu hayot.
Aleksandr Faynberg ijodi
—
zamon ruhi va tarixiy xotiraning badiiy ifodasidir.
Uning “Sonetlar”, “Etyud” va “Qisqa to‘lqin” kabi to‘plamlari orqali biz nafaqat
bir shoirning dunyoqarashi bilan, balki bir butun davrning ruhiy manzarasi bilan
tanishamiz. Fay
nberg she’riyatining har bir satri o‘quvchini mushohadaga, o‘zini
anglashga, tarixni his qilishga chorlaydi.
Shoir asarlarida inson
—
bu davrning mahsuli emas, balki uning yaratuvchisi
sifatida ko‘rsatiladi. Faynberg uchun tarix —
bu faktlar emas, balki kechinmalar
majmuasi. Zamon ruhi esa
—
bu har bir satrda yashiringan savollar, o‘zimizni
anglashga qaratilgan b
otinimizdagi to‘lqinlardir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Faynberg A. Etyud.
–
Toshkent: Yozuvchi, 2006.
2.
Faynberg A. Qisqa to‘lqin. –
Toshkent: Adabiyot, 2011.
3.
Faynberg A. Sonetlar.
–
Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi NMIU, 2001.
4.
Nuraliyeva Z. Poetika va zamon ruhi // Adabiyotshunoslik muammolari.
–
2020.
–
№4. –
B. 35
–
41.
5.
Qodirov A. She’riy tafakkur va obrazlilik. –
Toshkent: Ilm Ziyo, 2012.
6.
Xudoyberganova M. Tarixiy xotira adabiyotda // Yoshlik.
–
2018.
–
№6. –
B. 22
–
25.
7.
G‘afurov K. She’riyat nazariyasi asoslari. –
Toshkent: Fan, 1998.
8.
Sharipov O. Zamonaviy o‘zbek adabiyoti. –
Toshkent: O‘zbekiston, 2005.
