Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
199
UGLEVOD ALMASHINUVI BUZILISHI BILAN KECHUVCHI
KASALLIKLARNI ALOHIDA PARVARISH QILISH XUSUSIYATLARI
Payariq Abu Ali ibn Sino nomidagi jamoat salomatligi texnikumi Maxsus
fanlar
№
1
kafedrasi yetakchi òqituvchisi
Yuldasheva Dildora O'ktamovna
Payariq Abu Ali ibn Sino nomidagi jamoat salomatligi texnikumi Maxsus
fanlar
№1 kafedrasi katta òqituvchisi
Sobirova Karomat Salimovna
Payariq Abu Ali ibn Sino nomidagi jamoat salomatligi texnikumi Maxsus
fanlar kafedrasi
№
2
katta òqituvchisi
Isroilova Gulmira Davlatnazar qizi
Payariq Abu Ali ibn Sino nomidagi jamoat salomatligi texnikumi Maxsus
fanlar kafedrasi
№
1
katta òqituvchisi
Mustafoyeva Dilafruz Begimovna
Annotatsiya:
Uglevod almashinuvi buzilishi bilan kechuvchi kasalliklarni
parvarish qilish masalasi zamonaviy tibbiyotda juda dolzarb hisoblanadi. Bu
kasalliklar nafaqat individual salomatlikka, balki butun jamiyat sog‘lig‘iga ham
jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. Uglevodlar organizm uchun asosiy energiya manbai bo‘lib,
ularning metabolizmidagi buzilishlar ko‘plab tizimlarning ishlashiga salbiy ta’sir
qiladi. Shu sababli, uglevod almashinuvi buzilishi bilan bog‘liq kasalliklarni
chuqur o‘rganish, ularning sabablari, belgilari, asoratlari va davolash usullarini
mukammal bilish, shuningdek, bemorlarni to‘g‘ri parvarish qili
sh juda muhimdir.
Kalit so‘zlar:
uglevod almashinuvi, glyukoza, qandli diabet, insulinN
organizm, jismoniy faollik, fizioterapevt.
Uglevod almashinuvi buzilishi bilan kechuvchi kasalliklarning eng keng
tarqalgan turi
–
qandli diabet hisoblanadi. Bu kasallikda insulin gormoni
yetishmovchiligi yoki uning ta’sirining kamayishi natijasida qondagi glyukoza
darajasi doimiy ravishda oshib boradi. Qandli diabetning ikki turi mavjud: birinchi
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
200
turida organizm insulin ishlab chiqarishni to‘xtatadi yoki juda kamaytiradi,
ikkinchi turida esa insulin qarshiligi yuzaga keladi. Har ikkala holatda ham
glyukoza organizm hujayralariga yetib borolmaydi, natijada energiya
yetishmovchiligi paydo bo‘ladi. Bu
esa ko‘plab organlarda, xususan, yurak,
buyrak, nerv tizimi va qopqoq to‘qimalarda zarar yetkazadi. Qandli diabet va
boshqa uglevod almashinuvi buzilishlari bilan kechuvchi kasalliklarni parvarish
qilishda bemorning hayot tarzini tubdan o‘zgartirish kerak
bo‘ladi. Bu o‘z ichiga
nafaqat dori qabul qilishni, balki ovqatlanish, jismoniy faollik, stressni boshqarish
va muntazam tibbiy nazoratni ham oladi. Ovqatlanish tartibi va tarkibini
o‘zgartirish orqali qondagi glyukoza darajasini barqaror saqlash mumkin.
Murakkab uglevodlarga boy mahsulotlar, masalan, butun donli non, sabzavotlar,
mevalar va baklagillerni iste’mol qilish tavsiya etiladi. Shakar va tez hazm
bo‘ladigan uglevodlardan, shuningdek, yog‘li va tuzli taomlardan cheklanish zarur.
Ovqatlanish rejasi bemorning yoshiga, jinsiga, faoliyat darajasiga va boshqa
sog‘liq ko‘rsatkichlariga mos ravishda shifokor yoki dietolog tomonidan ishlab
chiqilishi kerak.[1]
Dori-
darmon terapiyasi ham uglevod almashinuvi buzilishi bilan bog‘liq
kasalliklarni boshqarishda asosiy vositalardan biridir. Qandli diabetda insulin
in’ektsiyalari yoki glyukoza darajasini pasaytiruvchi tabletkalar buyuriladi. Dori
vositalarining dozasin
i va turini aniqlashda ko‘plab omillar hisobga olinadi,
jumladan, bemorning yoshi, kasallikning davomiyligi, boshqa surunkali
kasalliklarning mavjudligi va boshqalar. Dori terapiyasining samaradorligini
oshirish uchun bemorlar o‘z glyukoza darajasini muntazam o‘lchab borishlari,
shifokor ko‘rsatmalariga qat’iy rioya qilishlari zarur. Dori vositalarining noto‘g‘ri
qabul qilinishi yoki dozasining o‘zgartirilmasligi jiddiy asoratlarga olib kelishi
mumkin. Jismoniy faollik uglevod almashinuvi buzilishi bilan kechuvchi
kasalliklarni boshqarishda muhim rol o‘ynaydi. Mashqlar insulin sezgirligini
oshiradi, qondagi glyukoza darajasini pasaytiradi, vaznni nazorat qilishga yordam
beradi va yurak-qon tomir tizimini mustahkamlaydi. Biroq, jismoniy mashqlar turi
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
201
va intensivligi bemorning holatiga mos kelishi kerak. Haddan tashqari zo‘riqish
yoki noto‘g‘ri bajarilgan mashqlar salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. Shu
sababli, jismoniy faollik dasturini shifokor yoki fizioterapevt bilan
maslahatlashgan holda ishlab chiqish zarur.[2]
Uglevod almashinuvi buzilishi bilan bog‘liq kasalliklarda psixologik qo‘llab
-
quvvatlash ham katta ahamiyatga ega. Kasallik bilan kurashish ko‘pincha uzoq
davom etadi va bemorlar stress, depressiya, xavotir kabi ruhiy muammolarga duch
kelishlari mumkin. Bu
holatlar kasallikning kechishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi,
shuning uchun psixologik yordam, maslahatlar, guruh terapiyalari va ruhiy qo‘llab
-
quvvatlash xizmatlari bemorning umumiy sog‘lig‘ini yaxshilashda muhim rol
o‘ynaydi. Zamonaviy texnologiyalar uglevod almashinuvi buzilishi bilan bog‘liq
kasalliklarni boshqarishda yangi imkoniyatlar yaratmoqda. Masalan, qandli
diabetda glyukoza darajasini doimiy monitoring qilish uchun maxsus sensorlar va
qurilmalar mavjud. Bu qurilmalar real vaqt rejimida qondagi glyukoza miqdorini
o‘lchab, bemorni ogohlantiradi va insulin dozalarini avtomatik boshqarishga
yordam beradi. Telemeditsina xizmatlari orqali esa bemorlar shifokor bilan
masofadan maslahatlashishlari mumkin, bu esa davolash jarayonini yanada qulay
va samarali qiladi.[3]
Kasallikning asoratlarini oldini olish uchun muntazam tibbiy ko‘riklar va
monitoring zarur. Qondagi glyukoza darajasi, qon bosimi, lipidlar miqdori, buyrak
va yurak funksiyalari doimiy nazorat qilinishi kerak. Asoratlar, masalan, diabetik
nefropatiya, reti
nopatiya, neyropatiya kabi holatlar erta bosqichda aniqlanib, o‘z
vaqtida davolanishi lozim. Bemorning o‘z
-
o‘zini kuzatishi va sog‘lom turmush
tarzini olib borishi kasallikning yomonlashishini oldini oladi. Profilaktika choralari
ham uglevod almashinuvi buzilishi bilan kechuvchi kasalliklarni kamaytirishda
muhimdir. Sog‘lom ovqatlanish, muntazam jismoniy faollik, stressni boshqarish,
ortiqcha vazndan saqlanish va muntazam tibbiy ko‘riklar kasalliklarning
rivojlanishini oldini olishga yordam beradi. Ayniqsa, oilaviy anamnezda diabet
yoki boshqa uglevod almashinuvi kasalliklari bo‘lgan shaxslarda profilaktik
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
202
choralar ko‘rish zarur. Bundan tashqari, bemorlarni kasallik haqida to‘g‘ri va to‘liq
ma’lumot bilan ta’minlash muhimdir. Kasallikning xususiyatlari, parvarish
usullari, dori-darmonlarni qabul qilish qoidalari, ovqatlanish tartibi va jismoniy
faollik haqid
a bilimga ega bo‘lish bemorning o‘z sog‘lig‘iga mas’uliyat bilan
yondashishini ta’minlaydi. Bu esa kasallikni samarali boshqarish va asoratlarning
oldini olishda muhim omil hisoblanadi.[4]
Xulosa:
Xulosa qilib aytganda, uglevod almashinuvi buzilishi bilan kechuvchi
kasalliklarni parvarish qilish kompleks yondashuvni talab qiladi. To‘g‘ri tashxis
qo‘yish, muvozanatli parhez, dori
-darmon terapiyasi, jismoniy faollik, psixologik
qo‘llab
-quvvatlash, zamonaviy texnologiyalardan foydalanish va muntazam tibbiy
nazorat kasallikni samarali boshqarish va asoratlarning oldini olish uchun zarurdir.
Bemor va shifokor o‘rtasida doimiy hamkorlik, shuningdek, bemorning o‘z
sog‘lig‘iga mas’uliyat bilan yondashuvi kas
allikning muvaffaqiyatli davolanishida
asosiy omillardan biridir. Shu tarzda, uglevod almashinuvi buzilishi bilan bog‘liq
kasalliklarning parvarishi bemorning hayot sifatini yaxshilash va uzoq muddatli
sog‘lom hayot kechirish imkonini beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Rahmatullayev Sh. Uglevod almashinuvi va uning buzilishlari. Toshkent:
“Universitet” nashriyoti, 2006. –
212 b.
2. Karimov A., Tursunova G. Qandli diabet va uning parvarishi. Toshkent:
“Meditsina” nashriyoti, 2015. –
180 b.
3. Islomov B. Endokrin kasalliklar va ularning davolash usullari. Samarqand:
“Samarqand universiteti” nashriyoti, 2018. –
240 b.
4. Mamatqulov Sh., Xolmurodova N. Uglevod almashinuvi buzilishi bilan
bog‘liq kasalliklarni parvarishlash. Toshkent: “Tibbiyot” nashriyoti, 2020. –
198
b.
5. Sobirov D. Qandli diabetda parhez va jismoniy faollik. Buxoro: “Buxoro
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
203
tibbiyot nashriyoti”, 2019. –
165 b.
6. Yusupova M., Raximov S. Endokrinologiya asoslari va kasalliklarni
boshqarish. Toshkent: “Akademnashr”, 2021. –
210 b.
7. Tadjibaeva F. Uglevod almashinuvi buzilishida zamonaviy davolash
usullari.
Namangan: “Namangan tibbiyot nashriyoti”, 2022. –
175 b.
