Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
178
O‘
QUV MUASSASALARIDA KURASHCHILARNING
CHIDAMLILILIGINI RIVOJLANTIRISH VOSITALARI
Matnazarov Xayrulla Yuldashevich
O‘
zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universitet
Suv sporti, eshkak eshish turlari nazariyasi va uslubiyat
kafedrasi mudiri. p.f.b.f.d. (PhD), dotsent
O‘
zbekiston,Chirchiq
Xusainov Rahmatulla Yuldash
o‘
g'li
Alfraganus University oliy ta’lim tashkiloti
M-23/1 guruh ,magistri
O‘
zbekiston,Chirchiq
rahmatullahusainov77@gmail.com
Annotatsiya
Ushbu ilmiy ish 16
–
17 yoshli kurashchilarni
o‘
quv muassasasi sharoitida
samarali tayyorlash, ularda chidamlilik sifatlarini rivojlantirish vositalarini
aniqlash va ilmiy asoslashga bag‘ishlangan.
Annotation
This scientific work is dedicated to the effective training of 16-17-year-old
wrestlers in an educational institution, identifying and scientifically substantiating
means of developing endurance qualities in them.
Kalit s
o‘
zlar
O‘quv mashq bosqichi, morfologik,kurashchilar,astenik, mushak.
Key words
Training phase, morphological, wrestlers, asthenic, muscular.
Dolzarbligi:
Jahon miqyosida har bir xalq va elatning asrlar davomida
vujudga kelgan hamda shakllangan
o‘
ziga xos milliy kurash turlari b
o‘
lganidek,
O‘zbekistonda ham “Buxorocha” va “Farg‘onacha” usulda o‘
tkazilib kelingan
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
179
milliy kurash turlari keng ommalashgan. Jumladan, belbo
g‘
li kurash jahonning
barcha qit'alarida rivojlanib ommaviylashayotgan sport turlaridan biri hisoblanadi.
Hozirgi kunda dunyoning k
o‘
pchilik mamlakatlarida belbo
g‘
li kurashga yaqin yoki
o‘
xshash sport turlari mavjud, ana shuning uchun ham ushbu sport turini jahon
miqyosida yanada rivojlantirish, kurashchilarni tayyorlash tizimini ilmiy asoslab
berish muhim ahamiyatga ega.
Morfologik belgilarning o‘ziga xos xususiyati shundaki, bir qator belgilarga
asoslanib, bu sportchilarni kurashchi deb e'tirof etish mumkin, chunki birinchidan,
sport tanlovi, ikkinchidan, sport faoliyatining o‘ziga xos xususiyatlari sportchida
o‘z izini q
oldiradi. Tadqiqotimizning keyingi bosqichi kurashchi sportchilarni
morfologik xususiyatlariga k
o‘
ra
guruhlarga bo‘lish
edi (1,2-jadvallar). Shunday
qilib, A guruhi (asteniklar) 15 kishi, B guruhi (mushak mushaklari)
–
15. Ushbu
guruhlarni t mezoniga k
o‘
ra taqqoslaganda shuni ta'kidlash kerakki, 16-17 yoshli
sportchilar. (11- tana uzunligi (t=2,43 da, p<0,05); bel atrofi (t= 2,36 da, p<0,05),
yelka atrofi (t=4,2, p<0,01); yelka yo
g‘
i (t= 2,5 da, p<0,05), bilak atrofi (t= 2,32
da, p<0,01),mushak massasi (t= 10,7 da, p<0,01). A va C guruhlarini solishtirganda
quyidagi xususiyatlarda sezilarli farqlar qayd etildi: tana vazni, k
o‘
krak atrofi, bel
atrofi, yelkaning kengligi, yelka aylanasi, yelkaning yo
g‘
qatlami, bilak atrofi,
bilakning yo
g‘
burmasi, son atrofi, pastki oyoq atrofi, pastki oyoq yo
g‘
qatlami,
son yo
g‘
i burmasi, yo
g‘
ulushi, mushak massasi. Farqlar P<0,05 dan P<0,01 gacha
sezilarli.
Nazorat va tajriba guruhlariga tegishli 16-17 yoshli
kurashchilarning tadqiqotdan oldingi morfologik k
o‘
rsatkichlari
№
Belgilar
Yosh
(M±t)
Farqi
Nazorat guruhi
(n=15)
Tajriba guruhi
(n=15)
R
t
1 Tana uzunligi, sm
163±1,11
159±1,21
<0,05
1.68
2 Tana vazni, kg
52±0,94
53,4±1,23
>0,05
9.4
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
180
3
Ko‘krak atrofi, sm
82,3±1,01
84,4± 1,06
>0,05
3.44
4 Bel atrofi, sm
67± 1,13
71± 1,27
<0,05
4.96
5 Yelkaning
kengligi, sm
45,2+0,91
47,3 ± 0,96
>0,05
2.38
6 Yelka atrofi, sm
23,3± 0,32
25,3± 0,41
<0,01
10.0
7 Bilak atrofi, sm
23,5±0,31
24,5± 0,31
<0,05
4.87
8
Bilakning
yog‘
qatlami, mm
3,0 ±0,15
3,2 ±0,11
>0,05
2.63
9 Son atrofi, sm
45,0+ 1,21
48,1± 1,17
>0,05
5.0
10
Sonning
yog‘
qatlami, mm
5,3 ± 0,19
5,5±0,17
>0,05
1.66
11 Pastki oyoqning
yo
g‘
qatlami, mm
5,5±0,31
6,0± 0,34
>0,05
2.32
12
Yog‘ foizi, %
8,2±0,68
9,2±0,74
10,2±0,63
>0,05
2.17
13 Mushak massasi,
kg
23± 0,19
26± 0,21
29± 0,17
<0,01
24.0
Izoh: Tananing barcha mushak va uning atrofi
o‘
lchamlari olingan.
XULOSA:
Dissertatsiya asosida olib borilgan tadqiqotlar sportchilarning
individual xususiyatlari asosida chidamlilik sifatlarini rivojlantirish mumkinligini
k
o‘
rsatdi.
Sportchilarning tipologiyasiga mos mashg‘ulotlar ularning texnik
-taktik
tayyorgarligini kuchaytiradi, mashg‘ulot jarayonini sifatli olib borishga imkon
beradi. Tajriba guruhidagi sportchilarda yuklamalarga adaptatsiya, mushak
faolligi, yurak urish sur'ati va chidamlilik darajasi ijobiy o‘zgardi.
Bu trenajyorlar
asosidagi metodikaning samarali ekanligini ko‘rsatadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Matnazarov X.Y. Sport mashg‘ulotlarida psixofiziologik yondashuv. –
T.:
2022.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
181
2.
Nikitushkin V.G. Sport mashg‘ulotlarini individuallashtirish asoslari. –
M.: 2007.
3.
Yushkov O.P. Kurashchilar jismoniy tayyorgarligi nazariyasi.
–
SPb.:
2010.
4.
Piloyan R.A. Kurashchilarda musobaqaviy tayyorgarlik.
–
M.: 2019.
5.
Boltaev Z.B. Tezlik-kuch tayyorgarligi muammolari.
–
Samarqand, 2020.
