Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
131
TANIQLI BRENDLARDA PR KAMPANIYALARINI
TAKOMILLASHTIRISH TEXNOLOGIYALARI
Eshqobilova Dilso’z Ermat qizi
O’zbekiston Davlat Jahon tillari unversiteti
Xalqaro jurnalistika fakulteti 4-bosqich talabasi
Annotatsiya
Maqolada
zamonaviy
PR
kampaniyalarini
takomillashtirishda
qo‘llanilayotgan
innovatsion
texnologiyalar,
xususan,
brend
imijini
shakllantirishdagi PRning o‘rni, muvaffaqiyatli xalqaro va mahalliy brendlar
misolida strategik yondashuvlar, hamda sun’iy intelle
kt asosidagi
shaxsiylashtirilgan PR usullari tahlil qilinadi. Tadqiqot Korzinka.uz va Walmart
singari yirik kompaniyalar tajribasi asosida olib borilib, PR strategiyalarining
raqamli davrga moslashtirilishi va ularning samaradorlik omillari yoritiladi.
Kalit so‘zlar
PR texnologiyalari, brend imiji, sun’iy intellekt, shaxsiylashtirilgan
strategiyalar, Walmart, Korzinka.uz, raqamli kommunikatsiya, influenser
marketing
Kirish
Bugungi raqamli axborot asrida tashkilotlar o‘z brendlarini nafaqat ommaga
tanitishi, balki ular haqida ijobiy tasavvur uyg‘otishi va bu tasavvurni barqaror
ravishda rivojlantirib borishi muhim ahamiyat kasb etmoqda. Auditoriya bilan
doimiy va samimiy mulo
qot o‘rnatish, ularning ishonchini qozonish va
raqobatchilar orasida alohida o‘rin egallash uchun esa zamonaviy PR
strategiyalariga ehtiyoj kuchaymoqda.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
132
An’anaviy PR uslublarining o‘rnini bosib borayotgan texnologik yangiliklar
—
xususan, sun’iy intellekt asosidagi kommunikatsiya vositalari, raqamli
monitoring tizimlari, big data tahlillari va auditoriyaga moslashtirilgan
(shaxsiylashtirilgan) kontentlar
—
PR jarayonlarini yanada interaktiv, tezkor va
samarali qilmoqda. Ushbu texnologiyalar yordamida tashkilotlar auditoriya xatti-
harakatlarini oldindan tahlil qilish, ularning ehtiyoj va istaklarini chuqurroq
anglash, hamda individual yondashuv asosida aloqa
o‘rnatish imkoniyatiga ega
bo‘lmoqda.
PR kampaniyalarining texnologik rivojlanishi nafaqat axborotni ommaga
yetkazish vositasi sifatida, balki brend va jamoatchilik o‘rtasidagi ishonchli ko‘prik
sifatida ham PRning ahamiyatini oshirmoqda. Shu bois, hozirgi kunda
muvaffaqiyatli brendlar uchun PR strategiyasini yangilash va uni zamonaviy
vositalar bilan boyitish
—
muqarrar ehtiyojga aylangan.
Adabiyotlarni tahlil qilish
So‘nggi yillarda jamoatchilik bilan aloqalar (PR) sohasida olib borilgan
tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, samarali PR brendga ijobiy jamoatchilik
munosabatini shakllantiradi, ishonchni mustahkamlaydi va raqobat ustunligini
ta’minlaydi (Grunig & Hunt, 1984
). Zamonaviy yondashuvlarda raqamli media,
sun’iy intellekt, big data tahlil va shaxsiylashtirilgan kommunikatsiya eng asosiy
elementlar sifatida ajralib turadi.
R.D. Smit (2017) o‘zining “Strategic Planning for Public Relations” asarida
PR faoliyatini strategik rejalashtirish zaruratini alohida ta’kidlab o‘tgan. Uning
ta’kidlashicha, zamonaviy tashkilotlar o‘z auditoriyasini aniqlash, ularning
ehtiyojlarini tushunish va maqsadli xabarlarni ishlab chiqish orqali PR
faoliyatining samaradorligini oshirishlari mumkin. Ayniqsa, PR jarayonlarini
raqamli tahlillar asosida yo‘naltirish —
bu sohadagi eng dolzarb talablardan biridir.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
133
Shuningdek, Theaker (2021) tomonidan tahrirlangan "The Public Relations
Handbook" qo‘llanmasida ham bugungi PR jarayonlarida interaktiv media, vizual
kontent, video formatlar, ijtimoiy tarmoq platformalari va onlayn monitoring
vositalarining o‘rni keng yor
itilgan. Ayniqsa, foydalanuvchilarning real vaqt
rejimidagi fikrlariga javob berish, PR muhitini har kuni kuzatish va kontentni
dinamik boshqarish orqali tashkilotlar o‘z reputatsiyasini faol tarzda boshqarish
imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Bundan tashqari, Kotler va Li (2011) tomonidan ilgari surilgan “ijtimoiy
marketing” konsepsiyasi ham PRga yaqin tushunchalardan biri sifatida qaraladi.
Ularning izohlashicha, ijtimoiy xulq-
atvorni o‘zgartirishga qaratilgan
kommunikatsiyalar orqali tashkilo
tlar nafaqat o‘z brendining ijobiy obrazini
yaratadilar, balki jamiyat uchun foydali g‘oyalarni ilgari surish orqali PR orqali
ijtimoiy mas’uliyatli brend sifatida tanilish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Bernays (1928) o‘zining klassik “Propaganda” asarida jamoatchilik ongini
shakllantirishda PRning kuchi haqida fikr yuritgan. Garchi bu g‘oyalar XX asr
boshlariga tegishli bo‘lsa
-
da, hozirgi axborot to‘lib
-toshgan davrda ham
jamoatchilik fikrini ongli ravishda boshqarish, brendga nisbatan ijobiy muhitni
shakllantirish va ommaviy fikrni boshqarish ehtiyoji PRning asosiy vazifalaridan
biri bo‘lib qolmoqda.
Shuningdek, CIPR (Chartered Institute of Public Relations) va PRSA (Public
Relations Society of America) kabi xalqaro tashkilotlar tomonidan chop etilgan
so‘nggi hisobotlar raqamli transformatsiya PR sohasi uchun yangi imkoniyatlar
yaratganini ta’kidlaydi.
Ayniqsa, sun’iy intellekt, big data va tarmoq tahlili
yordamida tashkilotlar nafaqat xabar yetkazish, balki kelajakdagi trendlarni
bashorat qilish, xatarlarni oldindan aniqlash va muammolarga tayyor turish
imkoniga ega bo‘lmoqda.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
134
Yuqoridagi adabiyotlar tahlilidan ko‘rinadiki, PR bugungi raqamli asrda
oddiy axborot tarqatish vositasi emas, balki strategik boshqaruv elementi, korxona
va tashkilotlar uchun uzoq muddatli muvaffaqiyat kafolati hisoblanadi.
ASOSIY QISM
1. Brend imijini shakllantirish va rivojlantirishda PRning o‘rni
Brend imiji
—
bu tashkilot yoki mahsulot haqida auditoriyaning ongida
shakllanadigan hissiy va mantiqiy tasavvurlar majmuasidir. Ushbu tasavvur
korxonaning tashqi ko‘rinishi, qadriyatlari, kommunikatsiyalari va faoliyati
asosida shakllanadi. Zamonaviy PR (jamoatchilik bilan aloqalar) esa brend imijini
ongli ravishda shakllantirish va unga ijobiy tus berishda asosiy vositadir. PR
strategiyalari orqali tashkilotlar o‘z faoliyati haqida jamoatchilikka to‘g‘ri va
tizimli axborot yetkazib, ishonchli va ijobiy obraz hosil qilishga intiladilar.
Imij yaratishda PR nafaqat reklama yoki matbuot anjumanlari bilan
cheklanmaydi. U xalq bilan doimiy aloqada bo‘lish, ommaviy axborot vositalari
bilan tizimli ishlash, ijtimoiy tarmoqlarda faol bo‘lish va muammolarga tezkor
munosabat bildirish orqali brendg
a bo‘lgan munosabatni shakllantiradi. Ayniqsa,
krizis paytlarida PR mutaxassislarining to‘g‘ri va o‘z vaqtida tashkil etilgan
kommunikatsiyasi brend imijini himoya qilishda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi.
Misol uchun, jahon miqyosidagi yirik kompaniyalar o‘z korporativ
qadriyatlarini PR orqali ommaga yetkazib, doimiy ishonchni saqlab turishga
erishmoqdalar. Shu nuqtayi nazardan qaralganda, PR strategik vosita bo‘lib, u
brendning uzoq muddatli muvaffaqiyatid
a muhim o‘rin tutadi.
2. Taniqli brendlarning muvaffaqiyatli PR strategiyalari (misollar
asosida)
Dunyo miqyosida tan olingan brendlar o‘z PR kampaniyalarida innovatsion
yondashuvlarni qo‘llash orqali samaradorlikka erishmoqdalar. Walmart —
AQSHdagi eng yirik chakana savdo tarmog‘i —
o‘zining PR siyosatini mijozlar
bilan shaffof va doimiy aloqalar ustiga qurgan. Kompaniya ijtimoiy tarmoqlarda
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
135
real vaqt rejimida javob berish tizimiga ega bo‘lib, mijozlarning fikr
-
mulohazalarini tahlil qilib boradi. Walmart, shuningdek, tanlangan influyenserlar
orqali o‘z mahsulotlari haqida ijobiy kontent yaratadi, bu esa ishonchli va samimiy
brend obrazini kuchaytiradi.
Mahalliy bozor misolida esa Korzinka.uz kompaniyasi alohida e’tiborga
loyiq. U o‘zining PR kampaniyalarini milliy mentalitet va iste’molchilar
ehtiyojlarini hisobga olgan holda shakllantiradi. Kompaniya ijtimoiy tarmoqlarda
foydalanuvchilar bilan faol muloqot olib boradi, ijtimoiy aksiyalarda qatnashadi,
muhim ijtimoiy mavzularni yoritib boradi. Ayniqsa, Korzinka.uz brendining
pandemiya davridagi kommunikatsiya uslubi
—
tezkor, samimiy va jamoatchilik
bilan yaqin bo‘lishi —
iste’molchilarda katta ishonch uyg‘otgan.
Shuningdek, kompaniya OAV vakillari bilan doimiy hamkorlikda bo‘lib,
ijobiy axborot oqimini yaratish orqali o‘z brendining ijobiy imijini
mustahkamlaydi. Bu esa brendni boshqa raqobatchilardan ajratib turadi va uni
mijozlar ongida o‘ziga xos pozitsiyaga eg
a qiladi.
3. Sun’iy intellekt yordamida shaxsiylashtirilgan PR strategiyalar
So‘nggi yillarda PR sohasida sun’iy intellekt (AI) texnologiyalarining joriy
etilishi katta burilish yasadi. AI asosidagi yondashuvlar PR kampaniyalarini
avtomatlashtirish, ma’lumotlarni tahlil qilish, auditoriyani segmentlash, kontent
yaratish va xatti-ha
rakatlarni bashorat qilish kabi jihatlarda qo‘llanilmoqda. Bu esa
PR jarayonlarini nafaqat samarali, balki tejamkor va shaxsiylashtirilgan qiladi.
Masalan, AI yordamida foydalanuvchilarning internetdagi xatti-harakatlari
tahlil qilinib, ularga mos kontent, yangiliklar yoki reklama materiallari yuboriladi.
Bu nafaqat maqsadli auditoriyani aniqlashga, balki ular bilan individual tarzda
muloqot qilish imkonini beradi. AI asosidagi chatbotlar esa foydalanuvchilarga
real vaqt rejimida javob qaytarish, savollarga tezkor javob berish va brendga
nisbatan ijobiy munosabatni mustahkamlashda katta yordam bermoqda.
Xalqaro misollardan biri Walmart kompaniyasining sun’iy intellektga
asoslangan “customer insight” tizimidir. Bu tizim orqali kompaniya xaridorlarning
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
136
istak va ehtiyojlarini oldindan bilib, tegishli PR va marketing kampaniyalarini
yo‘lga qo‘yadi. Shu bilan birga, Korzinka.uz ham foydalanuvchilarning raqamli
faoliyatini tahlil qilib, ijtimoiy tarmoqlarda foydalanuvchi ehtiyojiga mos tarzda
PR kontentlar ishlab chiqadi.
Sun’iy intellekt asosidagi PR texnologiyalari yaqin yillarda yanada keng
quloch yoyadi, bu esa har bir brendga o‘z auditoriyasi bilan chuqurroq va
individual darajada ishlash imkonini beradi.
Xulosa
PR kampaniyalarining texnologik takomillashuvi zamonaviy brendlar uchun
hal qiluvchi ahamiyat kasb etmoqda. Brend imijini shakllantirishda PR strategik
vosita sifatida ishonch, barqarorlik va omma bilan muloqotni ta’minlaydi. Walmart
va Korzinka.uz kabi ko
mpaniyalar misolida ko‘rinib turibdiki, raqamli
platformalardan foydalanish, sun’iy intellektga asoslangan shaxsiylashtirilgan
yondashuvlar PR samaradorligini sezilarli oshiradi.
Bunday yondashuvlar nafaqat jamoatchilik bilan tezkor va sifatli aloqani
ta’minlaydi, balki foydalanuvchilarning individual ehtiyojlarini chuqurroq anglash
va unga mos tarzda kontent yaratish imkonini ham beradi. Raqamli transformatsiya
vositalari
—
ayniqsa big data tahlili, AI yordamida auditoriyani segmentlash,
chatbotlar orqali muloqot qilish, va ijtimoiy tarmoqlarni faol boshqarish
—
PR
faoliyatini ilgari bo‘lmagan darajada aniqlik va samaradorlik bilan olib borish
imkonini bermoqda.
Bugungi kunda PR sohasi an’anaviy tushunchalardan ancha yiroqlashib,
o‘zining yangi bosqichiga —
raqamli PR, shaxsiylashtirilgan kommunikatsiya va
innovatsion strategiyalar bosqichiga o‘tmoqda. Bunda PR nafaqat tashkilot va
mijoz o‘rtasida aloqa vositasi,
balki tashkilotning barqaror rivojlanish
strategiyasining ajralmas qismi sifatida ko‘rilmoqda.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
137
Xulosa qilib aytganda, muvaffaqiyatli PR kampaniyasi yaratish uchun
zamonaviy texnologiyalarni chuqur o‘rganish, maqsadli auditoriyani to‘g‘ri tahlil
qilish, jamoatchilik bilan ochiq va samimiy munosabat o‘rnatish, va eng asosiysi
—
doimiy ravishda innovatsion yondashuvlarni joriy etib borish zarur. Faqat
shundagina brend raqobatbardosh, ishonchli va jamoatchilik e’tiborida bo‘lgan
holatda o‘z faoliyatini davom ettiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
Grunig J., Hunt T.
Managing Public Relations
. New York: Holt, Rinehart
& Winston, 1984.
2.
Smith R. D.
Strategic Planning for Public Relations
. 5th Edition. New
York: Routledge, 2017.
3.
Theaker A. (Ed.).
The Public Relations Handbook
. 6th Edition. London:
Routledge, 2021.
4.
Kotler F., Lee N.
Social Marketing: Influencing Behaviors for Good
.
Washington: SAGE Publications, 2011.
5.
Bernays E.
Propaganda
. New York: Horace Liveright, 1928.
6.
Seib P., Fitzpatrick K.
Public Relations Ethics
. Belmont: Thomson
Wadsworth, 2006.
7.
Chartered Institute of Public Relations (CIPR).
AI in PR
–
Final Report
.
London, 2021.
8.
Public Relations Society of America (PRSA).
PRSA Insights and
Resources
9.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019
-yil 27-iyundagi PQ
–
4354-
sonli Qarori “Davlat organlari va tashkilotlarida axborot xizmati faoliyatini yanada
samarali tashkil etish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”.
10.
O‘zbekiston Respublikasi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar
agentligi (AOKA).
11.
“Korzinka.uz” rasmiy veb
12.
Walmart Inc. Rasmiy sayti:
