Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
122
HRM VA PR O‘RTASIDAGI SINERGIYA: NAZARIY MODEL VA
AMALIY ZARURAT
Umirboyeva Nurjahon,
O`zDJTU talabasi
Annotatsiya
Mazkur maqolada inson resurslarini boshqarish (HRM) va jamoatchilik bilan
aloqalar (PR) o‘rtasidagi o‘zaro integratsiya va
sinergiya muammosi tahlil qilinadi.
Muallif sinergiyaning nazariy asoslarini yoritib, uni amaliy jihatdan tashkilotlarda
qo‘llash imkoniyatlarini ko‘rib chiqadi. HRM va PR faoliyatining uyg‘unligi
tashkilot brendi, xodimlar motivatsiyasi, tashqi va ichki kommunikatsiyalarning
yaxshilanishiga olib keluvchi omil sifatida ko‘rsatiladi. Maqolada nazariy model
asosida sinergiya zarurati asoslanadi hamda konkret kompaniyalar misolida tahlil
beriladi.
Kalit so‘zlar:
HRM, PR, sinergiya, strategik boshqaruv, tashkilot brendi, kommunikatsiya,
xodimlar ishtiroki.
Kirish
Zamonaviy tashkilotlar muvaffaqiyatining asosiy omillaridan biri ichki
boshqaruv va tashqi aloqa tizimlarining uyg‘unlashuv darajasidir. Ayniqsa, inson
resurslarini boshqarish (HRM) hamda jamoatchilik bilan aloqalar (PR)
funksiyalarining sinergiyasi tashkilotning strategik ustunlikka erishishida muhim
o‘rin tutadi. HRM xodimlar salohiyatini maksimal darajada yuzaga chiqarishga
yo‘naltirilgan bo‘lsa, PR tashkilotning ijtimoiy imijini shaklla
ntirish va
jamoatchilik bilan ijobiy munosabatlarni rivojlantirishga xizmat qiladi. Shu
nuqtayi nazardan, ularning o‘zaro integratsiyasi zaruriy va dolzarb jarayon
hisoblanadi.
Adabiyotlarni o‘rganish
So‘nggi yillarda HRM va PR o‘rtasidagi aloqadorlikka doir tadqiqotlar ortib
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
123
bormoqda. Ulardan biri E. van Riel va C.J. Fombrun tomonidan ishlab chiqilgan
“Tashkilot obro‘si modeli” bo‘lib, unda HR va PR birgalikdagi roli korporativ imij
yaratishda muhim omil sifatida ko‘rsatiladi.
P. Boxall va J. Purcell (2008) esa HRMning strategik yondashuvini ishlab
chiqib, uning kompaniya samaradorligiga ta’sirini tahlil qiladi. Shu bilan birga,
ular PR strategiyasi bilan uyg‘unlashtirilgan HRM amaliyotlari tashkilotning ichki
madaniyati va tash
qi obro‘sini yaxshilashi mumkinligini ta’kidlaydilar³.
Mahalliy olimlardan Sh. M. Jo‘raev va N. Abdurahmonovalarning ishlarida
O‘zbekiston kompaniyalarida PR faoliyatining HR strategiyalari bilan
uyg‘unlashuvi bo‘yicha dastlabki nazariy yondashuvlar keltirilgan⁴.
Asosiy qism-metodologiya
Maqolada tizimli yondashuv va komparativ tahlil metodlari asosida HRM va
PR faoliyatining sinergetik modelini ishlab chiqish ko‘zda tutiladi. Ilmiy
nazariyaga tayanib, HRM
–
bu ichki resurslarni boshqarish vositasi, PR esa tashqi
va ichki manfaatdor tomonl
ar bilan munosabatlar o‘rnatish mexanizmi sifatida
talqin etiladi.
Tahlil obyekti sifatida Samsung, Artel, va Google kompaniyalaridagi HR-PR
hamkorlik modellaridan foydalanildi. Bu korxonalar tajribasi sinergiya
samarasining amaliy dalili bo‘la oladi.
HRM va PR o‘rtasidagi sinergiya: Nazariy model
HRM (Human Resource Management
–
inson resurslarini boshqarish) va PR
(Public Relations
–
jamoatchilik bilan aloqalar) o‘rtasidagi sinergiya zamonaviy
tashkilotlar uchun strategik ustunlik manbai bo‘lib xizmat qilmoqda. Ularning
sinergiyasi orqali tashkilo
t nafaqat xodimlar bilan samarali ichki aloqalarni yo‘lga
qo‘yadi, balki tashqi muhitdagi imijini, brendini va ishonchliligini
mustahkamlaydi. Quyida ushbu ikki funksiyaning o‘zaro aloqasi asosida ishlab
chiqilgan nazariy model tahlil qilinadi. Model uch asosiy komponent asosida
tuzilgan:
ichki kommunikatsiya
,
ish beruvchi brendi
, hamda
ijtimoiy
mas’uliyatli tashabbuslar
.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
124
1. Ichki kommunikatsiyaning kuchayishi
HR va PR faoliyatlarining kesishadigan asosiy nuqtalaridan biri bu
–
ichki
kommunikatsiyadir. PR an’anaviy tarzda tashqi auditoriyaga qaratilgan bo‘lsa
-da,
ichki PR degan tushuncha keyingi yillarda alohida yo‘nalish sifatida shakllandi.
Ichki PR orqali tas
hkilot ichidagi axborot almashinuvi, xodimlar o‘rtasidagi
muloqot sifati, va yetakchilik jarayonlari mustahkamlanadi.
HR bo‘limi esa bu
kommunikatsiyani strategik jihatdan yo‘naltiradi.
Misollar:
•
Veb-portal va ichki axborot tizimlari
–
Ko‘plab kompaniyalar,
masalan,
Samsung
, ichki kommunikatsiyani tashkil etish uchun korporativ
intranet portallar yaratgan. Bu portalda HR yangiliklari, kompaniya
maqsadlari, xodimlar yutuqlari va PR xabarlar joylashtiriladi.
•
Ichki axborot byulletenlari
–
HR bo‘limi tomonidan
tayyorlanadigan yangiliklar buylletenlari PR bo‘limi orqali dizayn va
kommunikatsion strategiyaga muvofiq tarzda ishlab chiqiladi.
•
Xodimlar forumlari va interaktiv vositalar
–
Masalan,
kompaniyasi xodimlarga ochiq muloqot maydonlarini taqdim etadi. Bu
orqali HR masalalari PR orqali targ‘ib qilinadi, va xodimlar o‘z fikrlarini
erkin bildirishi mumkin.
Bu vositalar yordamida xodimlar o‘zini kompaniya ichki tizimining ajralmas
qismi sifatida his qiladi. Shu tarzda xodimlar faolligi, ishonchi va motivatsiyasi
oshadi. PR bu yerda xodimlarni eshitadigan, qadrlaydigan va ularni kompaniya
qadriyatlariga sodiq
tutadigan muhitni shakllantirishda HRga ko‘maklashadi.
2. Ish beruvchi brendining shakllanishi
HRMning asosiy vazifalaridan biri bu
–
iste’dodlarni jalb qilish, ularni ushlab
qolish va rivojlantirishdir. PR esa bu jarayonda kompaniyaning tashqi imijini
shakllantiruvchi kuch sifatida qatnashadi. Ular birgalikda “employer branding” –
ya’ni
ish beruvchi sifatidagi kompaniya brendini
shakllantiradilar.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
125
“Employer Branding” ikki
darajada amalga oshadi:
•
Ichki darajada
–
HR bo‘limi xodimlarga qulay mehnat sharoitlari,
rag‘batlantiruvchi tizim, martaba imkoniyatlari, ijtimoiy paketlar va
psixologik muvozanatni ta’minlovchi strategiyalarni ishlab chiqadi.
•
Tashqi darajada
–
PR bo‘limi esa bu yutuq va tashabbuslarni
jamoatchilikka yetkazadi. Kompaniya madaniyatini, qadriyatlarini va
xodimlarga bo‘lgan munosabatini ommaga taqdim etadi.
Amaliy misol sifatida
Anorbank tajribasini keltirish mumkin. Ular 2023
yilda "Markaziy Osiyo HR brendi" mukofotini qo‘lga kiritdi. Bu mukofot HR
bo‘limining professional yondashuvi bilan bir qatorda, PR orqali bu brendni
bozorga muvaffaqiyatli olib chiqish natijasi edi. Xodimlarga qaratilgan video
lavhalar, “A
norbank
–
kelajakdagi ish joyingiz” kabi targ‘ibot kampaniyalari PR
faoliyatining HR siyosatiga qo‘shgan hissasini yaqqol ko‘rsatdi.
Bunday modelning afzalligi shundaki, u iste’dodlarni jalb qilish bo‘yicha
raqobatdosh ustunlik yaratadi. Potensial nomzodlar kompaniya haqida ijobiy
taassurotga ega bo‘lib, faoliyat boshlashdan oldin kompaniya madaniyati haqida
ma’lumotga ega bo‘ladilar.
3. Ijtimoiy mas’uliyatli tashabbuslar
HR va PR sinergiyasining yana bir muhim yo‘nalishi bu –
korporativ ijtimoiy
mas’uliyat (CSR) tashabbuslarini amalga oshirishdir. Tashkilotlar tobora ko‘proq
ekologik, ijtimoiy va madaniy masalalarga e’tibor qaratayotgan bir paytda, bu
tashabbuslar orqali n
afaqat tashqi obro‘, balki xodimlarning ichki ishtiroki va
sadoqati ham oshadi.
Misollar:
•
Artel kompaniyasi
tomonidan tashkil etilgan “Xodimlar
motivatsiyasi” loyihasi nafaqat ichki HR jarayonlarini yaxshiladi, balki PR
orqali kompaniyaning ijtimoiy mas’uliyatli tashkilot sifatidagi imijini
kuchaytirdi. Tadbirlar ommaviy axborot vositalarida yoritilib, xodimlar
ishtirokida ijtimoiy loyihalar amalga oshirildi.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
126
•
Samsung
kompaniyasi esa har yili ekologik tozalash aksiyalarini
o‘tkazadi. Bu aksiyalarda xodimlar ko‘ngilli ravishda ishtirok etadi, bu esa
ularning kompaniya qadriyatlariga uyg‘unligini mustahkamlaydi. Bunday
loyihalar PR orqali keng ommaga namoyish etiladi.
PR
–
bu tashabbuslarni brendlash va ommaga yetkazish vositasi bo‘lsa, HR –
ularni ichki jihatdan boshqarish va koordinatsiya qilish mexanizmidir. Shunday
qilib, ular sinergiyada harakat qilib, tashkilotning ijtimoiy va insoniy jihatdan
mas’uliyatli obrazin
i yaratadilar.
Nazariy model asosida HRM va PR o‘rtasidagi sinergiya quyidagicha
umumlashtiriladi:
•
Ichki aloqalarni optimallashtirish
orqali xodimlarning axborotdan
xabardorlik darajasi oshadi.
•
Ish beruvchi brendi
shakllanishi orqali tashkilot bozorida
raqobatbardosh kadrlarni jalb qilish imkoniyatini oshiradi.
•
Ijtimoiy loyihalarda
xodimlarning ishtiroki ularning kompaniyaga
bo‘lgan sadoqatini kuchaytiradi, bu esa ichki HR maqsadlariga xizmat
qiladi, tashqi PRda esa kompaniya ijobiy imiji shakllanadi.
Bu nazariy model HRM va PRning alohida emas, balki integratsiyalashgan,
uyg‘un faoliyati natijasida tashkilotning barqaror va ijtimoiy jihatdan ijobiy
rivojlanishiga xizmat qiladi. Sinergiya zamonaviy tashkilotlar uchun nafaqat
afzallik, balki
strategik zarurat
darajasiga ko‘tarilgan holatdir.
Amaliy zarurat: HR va PR sinergiyasining zamonaviy tashkilotlar uchun
dolzarbligi
Bugungi kunda global mehnat bozori keskin raqobat maydoniga aylangan.
Korxonalar nafaqat mahsulot yoki
xizmat ko‘rsatishda, balki eng yaxshi
mutaxassislarni jalb etish va ularni uzoq muddat saqlab qolish borasida ham
raqobatlashmoqda. Aynan mana shunday sharoitda HR (Inson resurslarini
boshqarish) va PR (Jamoatchilik bilan aloqalar) bo‘limlari o‘zaro sinerg
iyada
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
127
faoliyat yuritishlari zarur bo‘lgan ustuvor funksional bloklarga aylanmoqda.
Raqobatbardosh kompaniyalar iste’dodlar uchun jozibador ish beruvchi
sifatida tanilishlari kerak. Bu esa ikki darajada amalga oshiriladi:
1.
Ichki darajada
–
xodimlar uchun qulay, rivojlanishga
yo‘naltirilgan, qadriyatlar asosida tashkil etilgan muhit yaratish (HR
vazifasi).
2.
Tashqi darajada
–
bu ijobiy muhitni ommaga, potentsial
xodimlarga, hamkorlarga va investorlar auditoriyasiga yetkazish (PR
vazifasi).
Google kompaniyasi bu borada ilg‘or amaliyot egasi hisoblanadi. Ularning
ichki PR siyosati "employee storytelling"
—
ya’ni xodimlar haqidagi shaxsiy
hikoyalarni yaratish, ish muhitini ko‘rsatuvchi videolar tayyorlash, va ijtimoiy
tarmoqlar orqali HR faoliy
atini keng targ‘ib qilishdan iborat. Bu PR faoliyati HR
strategiyasi bilan muvofiqlashtirilgan: har bir e’lon, xodimlar ishtirokidagi lavha
yoki video
–
tashkilot madaniyati, qadriyatlari va imkoniyatlarini targ‘ib qiladi.
Shu bilan birga, Google HR bo‘limi bevosita PR
jamoasi bilan hamkorlikda
ishlaydi. Masalan, yangi xodimlar uchun onboarding jarayonining o‘zi kompaniya
qadriyatlariga mos, estetik va ijtimoiy jihatdan kuchli kontent bilan boyitilgan.
“Google Life”, “Intern Diaries”, “Inside Google” kabi kontent loyihal
ar orqali
kompaniyaning ichki hayoti ommaga yetkaziladi. Bu esa bozorga ijobiy signal
yuboradi: bu yerda ishlash qiziqarli, xavfsiz va rivojlanish imkoniyatlari yuqori.
Xuddi shunday yondashuv Anorbank , Artel, Samsung kabi kompaniyalarda
ham kuzatilmoqda. Masalan, Anorbank xodimlar ishtirokidagi PR loyihalar orqali
HR dasturlarini ommaga tanitdi. Buning natijasida, brend nafaqat mijozlar orasida,
balki ish izlayotgan mutaxassislar orasida ham jozibador bo‘lib bordi.
Shunday qilib, HR va PR faoliyatining integratsiyasi tashkilotning ichki
hayotini tashqi auditoriyaga to‘g‘ri va ijobiy tarzda aks ettiradi. Bu esa
iste’dodlarni jalb qilish, ularni saqlab qolish, ichki sodiqlikni mustahkamlash va
oxir-oqibatda kompaniya muvaffaqiyatiga xizmat qiladi. Zamonaviy mehnat
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
128
bozori sharoitida bu sinergiya
–
zarurat darajasiga ko‘tarilgan strategik funksiyadir.
Xulosa: HRM va PR sinergiyasining ilmiy-amaliy ahamiyati
Zamonaviy tashkilotlar muvaffaqiyatining muhim omillaridan biri bu
–
ichki
resurslar (xodimlar, korporativ madaniyat, bilimlar) bilan tashqi aloqalarning
(jamoatchilik bilan munosabatlar, ijtimoiy imij, brend identiteti) uyg‘un
faoliyatidir. Inson resurslarini boshqarish (HRM) va jamoatchilik bilan aloqalar
(PR) tizimlari mazkur ikki yondashuvning asosiy ustunlarini tashkil etadi. Ularning
o‘zaro sinergetik integratsiyasi esa zamonaviy menejmentda strategik zaruratga
aylangan.
Tahlillar va amaliy misollar shuni ko‘rsatadiki, HR va PR faoliyatining
uyg‘unligi ko‘p qirrali ijobiy natijalarni keltirib
chiqaradi. Eng avvalo, bu sinergiya
orqali ichki kommunikatsiya tizimi mustahkamlanadi. Bu esa xodimlar o‘rtasida
axborot oqimini soddalashtiradi, shaffoflikni ta’minlaydi, ijtimoiy birdamlikni
kuchaytiradi va xodimlarning o‘zlarini kompaniya ichki muhitin
ing ajralmas qismi
sifatida his qilishlariga olib keladi.
Ikkinchidan, PR va HR birgalikda tashkilotda ish beruvchi brendini
shakllantiradi. Bugungi raqobatbardosh mehnat bozorida kompaniyaning
iste’dodlarni jalb qilishdagi muvaffaqiyati bevosita uning qanday brendga ega
ekani bilan belgilanadi. HR tomonidan ishlab chiqilgan siyosatlar
–
o‘qitish,
rivojlantirish, rag‘batlantirish kabi dasturlar PR orqali vizual va mazmuniy jihatdan
brendlashgan shaklda auditoriyaga yetkaziladi. Natijada, tashkilotning ijobiy imiji
shakllanadi, bu esa nafaqat yangi xodimlarni jalb qilishga, balki mavjud
xodimlarning sadoqatini oshirishga ham xizmat qiladi.
Uchinchidan, sinergiya orqali ijtimoiy mas’uliyatli tashabbuslar samarali
amalga oshiriladi. Tashkilotlar xodimlar ishtirokida amalga oshiradigan ekologik,
ijtimoiy yoki xayriya loyihalari bir vaqtning o‘zida HR maqsadlariga (motivatsiya,
jamoadorlik) va P
R strategiyasiga (ijtimoiy ishonch, obro‘, brendning ijtimoiy
komponenti) xizmat qiladi. Masalan, Artel va ANORBANK kabi tashkilotlar
tomonidan yuritilgan ijtimoiy loyihalarda bu yondashuv o‘z isbotini topgan.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
129
Shuningdek, ilmiy model asosida olib borilgan tahlillar HR va PR
integratsiyasining struktura va jarayon sifatida shakllanishiga imkon beradi. Ushbu
model quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
•
ichki kommunikatsiyalarni boshqarish,
•
ish beruvchi brendini shakllantirish,
•
ijtimoiy loyihalarda hamkorlik,
•
birgalikda media va kontent strategiyalarini ishlab chiqish.
Shu orqali kompaniya o‘z maqsadlariga tezroq va samaraliroq erishadi, ichki
muhitni optimallashtiradi, tashqi auditoriyalarda esa mustahkam ishonch
uyg‘otadi.
Natijaviy jihatdan aytish mumkinki, HRM va PR o‘rtasidagi sinergiya nafaqat
nazariy yondashuv sifatida, balki tashkilot faoliyatining amaliy hayotida real
natijalar beruvchi, istiqbolli strategik vositadir. Ushbu sinergiya korxonalar uchun
innovatsion, din
amik va barqaror rivojlanish kafolati bo‘lib xizmat qiladi. Shuning
uchun, bu yo‘nalishda ilmiy izlanishlar va amaliy modellarni yanada
chuqurlashtirish, har bir tashkilotning o‘z madaniyatiga moslashtirilgan
yondashuvlarni ishlab chiqish zamon talabi hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Ульрих Д., Брокбэнк У. HR
-
компетенции. М.: Вершина,
2005.
–
342 с.
2.
Fombrun C. J., van Riel C. Reputation: Realizing value from
the corporate image.
–
Harvard Business School Press, 2004.
3.
Boxall P., Purcell J. Strategy and Human Resource
Management.
–
Palgrave Macmillan, 2008.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
20-
to’plam
2-son Iyun 2025
130
4.
Жўраев
Ш
.
М
.,
Абдурахмонова
Н
.
Инсон
ресурсларини
бошқариш
ва
жамоатчилик
билан
алоқалар
:
ҳамкорлик
йўллари
. //
Ўзбекистон
иқтисодиёти, 2022, №4.
5.
ANORBANK
–
HR бренд Центральной Азии 2023. //
6.
Google Company Culture Report
–
HR & PR Integration, 2021.
// https://about.google/careers
