Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 5-son May 2025
110
LOKAL VA GLOBAL TARMOQLARNING MOHIYATI,
ULARNING ISHLASH PRINSIPLARI
Yuldasheva Gulbahor Ibragimovna
Farg‘ona davlat universiteti, Axborot texnologiyalari kafedrasi dotsenti
Ahmadjonova Mohinurbonu Dilshodjon qizi
Farg‘ona davlat universiteti 3-kurs talabasi
Annotatsiya. Lokal va global tarmoqlar, shuningdek, internet tarmog‘i
zamonaviy kommunikatsiya tizimlarining ajralmas qismlari hisoblanadi. Lokal
tarmoqlar kichik hududlarda, masalan, uyda yoki ofisda ma'lumot almashish
uchun ishlatilsa, global tarmoqlar butun dunyo bo‘ylab axborot almashishni
ta’minlaydi. Internet tarmog‘i esa global miqyosda ulkan tarmoq bo‘lib,
foydalanuvchilarga butun dunyo bilan tezkor va samarali aloqalar o‘rnatish
imkoniyatini yaratadi. Ushbu maqolada lokal va global tarmoqlarning ishlash
prinsiplari, ularning farqlari va internet tarmog‘ining ahamiyati tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar: Lokal tarmoq (LAN), Global tarmoq (WAN), Internet tarmog‘i,
kommunikatsiya tizimlari, ma'lumot almashish, texnologik rivojlanish, tarmoq
arxitekturasi.
Аннотация. Локальные и глобальные сети, а также Интернет,
являются неотъемлемой частью современных коммуникационных систем. В
то время как локальные сети используются для обмена данными на
небольших территориях, например, дома или в офисе, глобальные сети
обеспечивают обмен информацией по всему миру. Интернет - это огромная
глобальная сеть, которая позволяет пользователям быстро и эффективно
взаимодействовать со всем миром. В данной статье анализируются
принципы работы локальных и глобальных сетей, их различия и значение
Интернета.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 5-son May 2025
111
Ключевые слова:Локальная сеть (LAN), Глобальная сеть (WAN),
Интернет, системы связи, обмен данными, технологическое развитие,
сетевая архитектура.
Annotation. Local and global networks, as well as the Internet, are integral
parts of modern communication systems. While local networks are used to
exchange information in small areas, for example, at home or in the office, global
networks provide information exchange throughout the world. The Internet is a
huge network on a global scale, allowing users to establish quick and effective
communication with the whole world. This article analyzes the principles of
operation of local and global networks, their differences, and the importance of
the Internet.
Keywords: Local area network (LAN), Wide area network (WAN), Internet,
communication systems, information exchange, technological development,
network architecture.
KIRISH
Hozirgi kunda tarmoqlar, ayniqsa, internet, har bir sohada, jumladan, biznes,
ta'lim, sog‘liqni saqlash va kundalik hayotda ham muhim o‘rin egallaydi. Internet
tarmog‘i turli xil tizimlar va infratuzilmalar orqali global mintaqalar va davlatlar
o‘rtasidagi axborot va ma'lumotlarni almashish imkonini beradi.
Zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari jadal rivojlanib
borayotgan hozirgi davrda tarmoq texnologiyalari hayotimizning ajralmas qismiga
aylangan. Har qanday tashkilot, muassasa yoki xonadonda ma'lumotlarni tezkor
uzatish, ulashish va tahlil qilish ehtiyoji kundan-kunga ortib bormoqda. Ayniqsa,
lokal (LAN) va global (WAN) tarmoqlarning rivojlanishi va ularning
imkoniyatlaridan samarali foydalanish bugungi kunda kommunikatsiya
tizimlarining asosi hisoblanadi.
Lokal tarmoqlar kichik hududlarda qurilma va foydalanuvchilarni
birlashtirish orqali ma'lumot almashinuvi va resurslardan umumiy foydalanish
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 5-son May 2025
112
imkonini bersa, global tarmoqlar keng geografik maydonlarni qamrab olib,
masofaviy aloqalarni ta’minlaydi. Ularning eng keng tarqalgan va muhim
ko‘rinishi sifatida Internet tarmog‘i butun dunyo bo‘ylab insonlar, tashkilotlar va
tizimlar o‘rtasidagi muloqot va hamkorlik uchun keng imkoniyatlar yaratdi.
Mazkur maqolada lokal va global tarmoqlarning mohiyati, ularning ishlash
prinsiplari, farqlari hamda Internet tarmog‘ining bugungi kunda jamiyat va
iqtisodiyotdagi o‘rni atroflicha ko‘rib chiqiladi. Shu bilan birga, bu maqolada lokal
va global tarmoq tushunchalari va internet tarmog‘ining ahamiyati haqida so‘z
boradi.
ASOSIY QISM
Internet tarmog‘i.
Internet - bu global tarmoqning eng yirik misoli bo‘lib, u
butun dunyo bo‘ylab ma'lumot almashish, resurslardan foydalanish va turli
xizmatlardan foydalanishni ta'minlaydi. Internetning yaratilishi 20-asrning 60-
yillariga borib taqaladi va bugungi kunda u insoniyat tarixidagi eng muhim
kashfiyotlardan biriga aylangan. Internet o‘zi bir necha millionlab kompyuterlar,
serverlar, telefonlar, noutbuklar va boshqa qurilmalarni birlashtiradi, shuningdek,
turli xil dasturlar va xizmatlar orqali foydalanuvchilarga xizmat ko‘rsatadi.
Internetning asosiy vazifalaridan biri, ma'lumotlarni tezda va samarali uzatishdir.
Foydalanuvchilar, masalan, veb-saytlarni ko‘rish, elektron pochta orqali xabar
yuborish, videokonferensiyalar o‘tkazish va turli xil onlayn xizmatlardan
foydalanish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Internetning rivojlanishi va uning
ommalashuvi tufayli global kommunikatsiya osonlashdi va dunyo bo‘ylab axborot
almashinuvi yanada tezlashdi.
Lokal tarmoq (LAN).
Lokal tarmoq (Local Area Network – LAN) - bu kichik hududda, masalan,
uyda, ofisda yoki ta’lim muassasasida joylashgan qurilmalar o‘rtasida ma'lumot
almashish va resurslardan foydalanishni ta'minlovchi tarmoq turidir. LAN odatda
cheklangan maydonda ishlaydi, shu bilan birga, ulanish tezligi yuqori bo‘ladi.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 5-son May 2025
113
LAN tarmoqlari, bir necha kompyuterlarni yoki boshqa qurilmalarni birlashtirib,
resurslarni masofaviy foydalanishga imkon beradi. Misol uchun, ofisdagi
kompyuterlar bir-biriga ulanishi, printer yoki fayl serveri kabi umumiy resurslarga
kirish imkonini yaratadi. Lokal tarmoqlarda ma'lumotlar tezkor va samarali
uzatiladi. Ularning xavfsizligi va boshqaruv tizimi oddiy bo‘lib, ko‘pincha
tarmoqni boshqaruvchi administrator tomonidan amalga oshiriladi. LAN
tarmoqlarining o‘ziga xos afzalligi shundaki, ular yuqori tezlikda ma'lumot
uzatishni ta'minlaydi va tizimlar orasidagi aloqani yaxshilaydi.
Global tarmoq (WAN).
Global tarmoq (Wide Area Network – WAN) - bu katta geografik hududni
o‘z ichiga oladigan tarmoq turidir. WAN tarmoqlari odatda turli shaharlarda yoki
hatto davlatlarda joylashgan kompyuterlar, serverlar, ma'lumot markazlari va
boshqa qurilmalarga ulanish imkonini beradi. Internetning o‘zi, aslida, global
tarmoqdir, chunki u butun dunyo bo‘ylab bir nechta davlatlar va tarmoqlarni
birlashtiradi.
WAN tarmoqlari keng maydonda joylashgan bo‘lsa-da, ularning ishlash
tezligi LAN tarmoqlariga nisbatan pastroq bo‘lishi mumkin. Biroq, global
tarmoqlarda ma'lumotlar uzatishning tezligi va xavfsizligi yangi texnologiyalar
yordamida yanada yaxshilanmoqda. WAN tarmoqlarining afzalligi shundaki, ular
dunyoning istalgan burchagidagi foydalanuvchilarni birlashtiradi va ularga
ma'lumotlarga kirish imkonini beradi.
Lokal va global tarmoq o‘rtasidagi farqlar
Lokal tarmoq (LAN) va global tarmoq (WAN) o‘rtasida bir qancha farqlar
mavjud. LAN kichik hududda ishlaydi va yuqori tezlikda ma'lumot uzatish
imkonini beradi. WAN esa katta geografik hududni o‘z ichiga olib, cheklangan
tezlikda, lekin keng miqyosda ma'lumot almashish imkonini ta'minlaydi. LAN
ko‘proq ichki tarmoqlar uchun ishlatilsa, WAN esa global aloqalar uchun xizmat
qiladi.
Internetning inson hayotidagi ahamiyati
Internet bugungi kunda har bir sohada katta ahamiyatga ega. Ta'lim, biznes,
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 5-son May 2025
114
sog‘liqni saqlash, ilm-fan, sport va boshqa ko‘plab sohalarda internet orqali
samarali aloqalar va hamkorliklar tashkil etiladi. Masalan, onlayn ta'lim
platformalari orqali talabalar masofadan turib ta'lim olishlari, shuningdek,
shifokorlar masofadan tibbiy maslahatlar berishlari mumkin. Biznes sohasida esa
kompaniyalar internet orqali global bozorga chiqib, mahsulot va xizmatlarini
xalqaro darajada taklif qilishi imkoniyatiga egadirlar.
Internetning rivojlanishi va global tarmoqning kengayishi, barcha sohalarda
yuqori samaradorlikni ta'minlashga yordam beradi. Shu bilan birga, internet orqali
resurslardan foydalanish imkoniyatlari ham kengaymoqda, bu esa barcha
foydalanuvchilarga qulaylik yaratadi.
XULOSA
Lokal va global tarmoqlar hozirgi zamon texnologiyalarida muhim o‘rin
tutadi. Internetning rivojlanishi va kengayishi butun dunyo bo‘ylab axborot
almashish va kommunikatsiya imkoniyatlarini yaxshiladi. Lokal tarmoqlar kichik
hududlarda samarali ishlashni ta'minlashda yordam bersa, global tarmoqlar
dunyoning turli burchaklarida joylashgan foydalanuvchilar o‘rtasida oson
aloqalarni ta'minlaydi. Har ikki tarmoq turining o‘ziga xos afzalliklari bor, va ular
turli sohalarda, masalan, ta'lim, biznes, sog‘liqni saqlash va boshqa ko‘plab
sohalarda muhim ahamiyatga ega.
Lokal
va
global
tarmoqlar
zamonaviy
axborot-kommunikatsiya
infratuzilmasining ajralmas qismlaridan biridir. Ular orqali ma’lumotlarni tezkor,
xavfsiz va samarali almashish imkoniyati yaratiladi. Lokal tarmoqlar (LAN) kichik
hududlar doirasida qurilmalarni bog‘lab, tashkilot ichidagi ish jarayonlarini
soddalashtiradi va resurslardan birgalikda foydalanishni ta’minlaydi. Global
tarmoqlar (WAN) esa turli geografik hududlardagi foydalanuvchilar va tizimlar
o‘rtasida aloqani ta’minlab, axborot almashinuvini global darajada amalga
oshiradi.
Internet tarmog‘i esa ushbu ikki tarmoqning imkoniyatlarini birlashtirgan
holda, insoniyatning deyarli barcha faoliyat sohalarida — ta’lim, sog‘liqni saqlash,
ilm-fan, biznes va boshqalarda keng qo‘llanilmoqda. Uning ommalashuvi global
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
19-to’plam 5-son May 2025
115
axborot makonining shakllanishiga sabab bo‘lib, insonlar o‘rtasida tezkor muloqot,
onlayn xizmatlardan foydalanish va masofaviy hamkorlikni rivojlantirish imkonini
berdi.
Shunday qilib, lokal va global tarmoqlarning zamonaviy jamiyatdagi
ahamiyati beqiyosdir. Ularning to‘g‘ri tashkil etilishi va samarali boshqaruvi turli
sohalarda ish unumdorligini oshirish, vaqt va resurslarni tejash, hamda global
raqobatda muvaffaqiyat qozonish uchun muhim omil hisoblanadi. Kelajakda bu
tarmoqlarning yanada rivojlanishi, ularni yanada xavfsiz, tezkor va qulay qilish
yo‘lida innovatsion texnologiyalarning joriy etilishi kutilmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Yusupov M. Q., Abdurahmonov A. A.
Kompyuter tarmoqlari asoslari.
– Toshkent: TDPU, 2020. – 156 bet.
2.
Islomov X. A., Ashurov Sh. T.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari.
– Toshkent: “Iqtisod-
Moliya”, 2017. – 200 bet.
3.
Ortiqov M. M.
Kompyuter tarmoqlari va internet texnologiyalari.
– Toshkent:
O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi, 2018. –
180 bet.
4.
Qo‘chqorov Sh.
Kompyuter tarmoqlari va ularning ishlash prinsiplari.
– Andijon:
AndDU nashriyoti, 2021. – 142 bet.
5.
G‘ulomov S.S., Raximov M.X.
Axborot texnologiyalari.
– Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2015. – 240
bet.
