Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 2-son Aprel 2025
379
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA JARAYONIDA O‘ZBEKISTON
IQTISODIYOTINING RIVOJLANISH IMKONIYATLARI
Sharipov Sanjar Saidovich,
Osiyo Xalqaro Universitetining 70310102-Iqtisodiyot (tarmoqlar va
Kirish.
O‘zbekistonning raqamli iqtisodiyotga o‘tishi — bu mamlakatning
XXI asrda rivojlanishida muhim yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Raqamli
iqtisodiyot tushunchasi texnologiyalar, innovatsiyalar va raqamli platformalar
orqali ishlab chiqarish, xizmatlar va tijorat faoliyatini raqamli muhitda amalga
oshirishni nazarda tutadi. Bugungi kunda raqamli iqtisodiyot globallashuv
jarayonining ajralmas qismiga aylanib, mamlakatlarning iqtisodiy salohiyatini
oshirish, samaradorlikni yaxshilash, resurslardan samarali foydalanish va yangi ish
o‘rinlari yaratish imkoniyatlarini taqdim etadi.
O‘zbekiston uchun raqamli iqtisodiyotga o‘tish, avvalo, iqtisodiy o‘sish
sur'atlarini tezlashtirish va yangi texnologiyalarni tatbiq etish orqali mavjud
sohalarni modernizatsiya qilishga yordam beradi. Ushbu jarayon mamlakatda
raqamli infratuzilma, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) sohasini
rivojlantirish, davlat xizmatlarini raqamlashtirish, elektron tijorat va moliya
xizmatlarini kengaytirish kabi bir qator masalalarni hal qilishni talab etadi.
O‘zbekiston hukumati 2017-yildan boshlab raqamli iqtisodiyotga o‘tish
yo‘lida bir qator strategik chora-tadbirlarni amalga oshirgan. Raqamli tizimlar va
platformalardan foydalanish, davlat va xususiy sektorlardagi samaradorlikni
oshirish, innovatsion texnologiyalarni keng joriy etish — buning barchasi
O‘zbekistonni raqamli iqtisodiyotga o‘tish jarayonining mustahkam poydevorini
yaratishga xizmat qiladi. Shuningdek, sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar, bulutli
texnologiyalar, blokcheyn va IoT kabi sohalarda O‘zbekistonning salohiyatini
rivojlantirish, yoshlarni raqamli kasblarga tayyorlash va innovatsion startaplarni
qo‘llab-quvvatlash bugungi kunda ustuvor vazifalardan hisoblanadi.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 2-son Aprel 2025
380
Shu nuqtai nazardan, O‘zbekistonning raqamli iqtisodiyotga o‘tishi nafaqat
iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, balki ijtimoiy barqarorlikni saqlash va xalqaro
raqobatbardoshlikni oshirishga ham katta hissa qo‘shishi kutilmoqda.
Mamlakatning raqamli transformatsiyasining muvaffaqiyatli amalga oshirilishi
nafaqat iqtisodiyotni, balki jamiyatning barcha sohalarini ham yangilashni va ilg‘or
texnologiyalarni keng qo‘llashni talab qiladi.
Tahlillar va natijalar.
O'zbekistonning raqamli iqtisodiyotga o'tish
istiqbollari haqida ish olib borgan olimlar bir nechta sohalarda tadqiqotlar olib
borgan va mamlakatni raqamli transformatsiya qilishga oid tadqiqotlarni ilgari
surishgan. Ularning ishlarini bir necha asosiy yo'nalishlarga bo'lish mumkin:
1.
Raqamli iqtisodiyotning asosiy tushunchalari:
Iqtisodchilar va texnologiya mutaxassislari raqamli iqtisodiyotning iqtisodiy
va texnologik taraflarini chuqur o'rganib, mamlakatda raqamli transformatsiyani
amalga oshirishga oid kontseptsiyalarni ishlab chiqdilar. Bu olimlar, raqamli
texnologiyalarni (sun'iy intellekt, katta ma'lumotlar, blokcheyn va boshqa)
iqtisodiyotning turli sohalariga qanday tatbiq etilishi va raqamli transformatsiya
jarayonida yuzaga keladigan ijtimoiy, iqtisodiy, va huquqiy masalalarni tahlil
qilishadi.
2.
Raqamli transformatsiyaning moliyaviy, tarmoq va iqtisodiy
samaradorlikka ta'siri:
Moliyaviy texnologiyalar va elektron tijorat sohasida ishlovchi olimlar
raqamli iqtisodiyotning yirik sektorlarga ta'sirini o'rganadilar. Bu soha, ayniqsa,
fintech (moliyaviy texnologiyalar) va elektron tijoratning rivojlanishi,
O'zbekistonda bank tizimi, naqd pulsiz to'lovlar tizimi, elektron valyuta va
kriptovalyutalar masalalarini qamrab oladi.
3.
Raqamli ta'lim va kadrlar tayyorlash:
O'zbekistonning raqamli iqtisodiyotga muvaffaqiyatli o'tishi uchun zarur
bo'lgan kadrlarni tayyorlash ham muhim jihatdir. Bu borada, ta'lim va ilm-fan
sohasida ishlovchi olimlar ta'lim tizimida raqamli texnologiyalarni o'rgatish va
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 2-son Aprel 2025
381
yoshlarni raqamli ko'nikmalar bilan ta'minlashga qaratilgan tadqiqotlarni olib
borishadi.
4.
Raqamli infratuzilma va davlat boshqaruvi:
Davlat boshqaruvi va raqamli infratuzilma sohasida ham yirik olimlar
tomonidan tadqiqotlar olib borilmoqda. Ular, raqamli infratuzilmaning iqtisodiyotga
ta'sirini o'rganib, davlat xizmatlari, elektron hukumat va raqamli xizmat orqali
fuqarolarga yanada samarali xizmatlar taqdim etish usullarini ishlab chiqmoqdalar.
Bundan tashqari, ba’zi tashkilotlar va ularning a’zolari tomonidan ham bir
qator keng ko’lamli ishlar olib borilmoqda. Quyida ular borasida qisqara
ma’lumotlar keltirib o’tilgan.
1.
Raqamli transformatsiya va texnologiya mutaxassislari - raqamli
transformatsiya masalalari bo'yicha mas’ul mutaxasislar, shuningdek, bu boradagi
mamlakatning asosiy strategiyalarini ishlab chiqish bilan shug'ullanayotgan
tashkilotlar, iqtisodchilar va texnologiya mutaxassislari.
2.
Toshkent Davlat Iqtisodiyot Universitetining olimlari - Ular raqamli
iqtisodiyot, elektron tijorat, fintech, blokcheyn va raqamli texnologiyalarni
iqtisodiy rivojlanish bilan bog'lashga oid ko'plab tadqiqotlar olib bormoqdalar.
3.
Raqamli iqtisodiyot va innovatsiyalar sohasida faoliyat yuritayotgan
tadqiqotchilar - Ular O'zbekistonning raqamli iqtisodiyotga o'tishining ijtimoiy va
iqtisodiy ta'sirlarini tahlil qilishadi. Bu tadqiqotchilar, masalan, turli iqtisodiy
sektorlar (qishloq xo'jaligi, sanoat, xizmatlar)da raqamli texnologiyalarni joriy
etishning istiqbollarini o'rganadilar.
4.
Mamlakatda faoliyat yuritayotgan raqamli texnologiyalar bo'yicha
tadqiqot institutlari - O'zbekistonda raqamli iqtisodiyot bo'yicha ilmiy-tadqiqot
markazlari ham faoliyat yuritmoqda. Bu markazlarda, yangi texnologiyalarni
ishlab chiqish va ularni iqtisodiyotda qo'llashga oid tadqiqotlar olib boriladi.
Shu tariqa, O'zbekistonda raqamli iqtisodiyotga o'tish jarayonida muhim rol
o'ynayotgan olimlar va mutaxassislar mamlakatning raqamli transformatsiyasini
amalga oshirishda ko'plab ijtimoiy, iqtisodiy, texnologik va huquqiy masalalarni
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 2-son Aprel 2025
382
hal qilishga qaratilgan tadqiqotlarni olib bormoqda.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 1-fevral kuni
“Raqamlashtirish sohasida malakali mutaxassislar tayyorlash faoliyatini qo‘llab-
quvvatlash bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-51-son qarori
qabul qilinishi ham bu soha vakillariga berilayotgan e’tibordan dalolat beradi.
Xulosa.
O'zbekistonning raqamli iqtisodiyotga o'tishi — mamlakatning
iqtisodiy o'sishi va jamiyatning rivojlanishi uchun katta imkoniyatlar yaratadi.
Biroq, bu jarayonni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun raqamli infratuzilma,
ta'lim, innovatsiyalar, davlat boshqaruvi va huquqiy tizimlarni yaxshilash zarur.
Bu yo'lda amalga oshiriladigan harakatlar, mamlakatni global raqamli
iqtisodiyotda muvaffaqiyatli ishtirokchi bo'lishiga yordam beradi.
Raqamli iqtisodiyotning ahamiyati
: O'zbekistonda raqamli iqtisodiyotga
o'tish, mamlakatning iqtisodiy rivojlanishiga katta hissa qo'shadi. Raqamli
texnologiyalarni joriy etish nafaqat iqtisodiy o'sish va samaradorlikni oshirish,
balki ijtimoiy va moliyaviy inklyuziyani ta'minlash, yangi ish o'rinlarini yaratish,
biznesni rivojlantirish va xalqaro raqobatbardoshlikni oshirish imkonini beradi.
Raqamli transformatsiyaning asosiy yo'nalishlari
: O'zbekistonda raqamli
iqtisodiyotga o'tishning asosiy yo'nalishlari quyidagilardan iborat:
Texnologik infratuzilmani rivojlantirish
: Internet tarmoqlarining
kengaytirilishi, ma'lumotlarni saqlash va ishlash uchun serverlar va ma'lumot
markazlari yaratish.
Raqamli ta'lim va kadrlar tayyorlash
: Raqamli ko'nikmalarni keng
tarqatish va yangi avlodni texnologiyalarga oid bilimlar bilan ta'minlash.
Davlat boshqaruvini raqamlashtirish
: Elektron hukumat va raqamli
davlat xizmatlarini rivojlantirish, fuqarolar uchun qulay va samarali xizmatlarni
taqdim etish.
Fintech va elektron tijoratni rivojlantirish
: Moliyaviy texnologiyalar va
elektron tijorat sektorlarida innovatsiyalarni qo'llab-quvvatlash.
Ijtimoiy va iqtisodiy ta'sirlar
: Raqamli iqtisodiyotga o'tish ijtimoiy va
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 2-son Aprel 2025
383
iqtisodiy jihatdan katta ta'sir ko'rsatadi. Bu, o'z navbatida, yangi ish o'rinlarining
yaratilishi, samarali ta'lim va kadrlar tayyorlash tizimining kuchayishi, mahalliy
bizneslarning global bozorlarga chiqishi, shuningdek, raqamli xizmatlar va onlayn
platformalar orqali aholining moliyaviy inklyuziyasini oshirishga yordam beradi.
Muammolar va qiyinchiliklar
: O'zbekistonda raqamli iqtisodiyotga
o'tishda ba'zi muammolar mavjud. Bular orasida:
Raqamli infratuzilmaning yetishmasligi
: Ba'zi hududlarda internet
tarmoqlari va raqamli xizmatlarga kirish imkoni cheklangan.
Kadrlar tayyorlash va malaka oshirish
: Raqamli texnologiyalarni yuqori
darajada tushunadigan kadrlar sonining yetishmasligi.
Qonunchilik va huquqiy muammolar
: Raqamli iqtisodiyotga oid qonunlar
va siyosatlarni modernizatsiya qilish zarurati.
Kelajak istiqbollari
: O'zbekistonning raqamli iqtisodiyotga o'tish
istiqbollari ijobiy. Agar davlat raqamli infratuzilmani rivojlantirishga, ta'lim
tizimida
raqamli
ko'nikmalarni
oshirishga,
shuningdek,
innovatsion
texnologiyalarni qo'llab-quvvatlashga e'tibor qaratadigan bo'lsa, bu mamlakatni
raqamli iqtisodiyotning yetakchi davlatlaridan biriga aylantirishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi
“O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha harakatlar strategiyasi
to‘g‘risida” PF-4947-son Farmoni
2.
Mirziyoyev Sh.M. Milliy taraqqiyot yo’limizni qat’iyat bilan davom
ettirib, yangi bosqichga ko‘taramiz. –T.: “O‘zbekiston”, 2017. 592 b.
3.
Gulyamov S.S., Ayupov R.H, Abdullaev O.M., Baltabaeva G.R.
Raqamli iqtisodiyotda blokcheyn texnologiyalar. - T.: TMI, "Iqtisod-Moliya"
nashriyoti, 2019. – 24 b.
4.
Tursunov F.U. Raqamli iqtisodiyot va globallashuv: Raqamli
tadbirkorlikni rivojlantirishning muhimligi. - T. Iqtisodiyotda innovatsiyalar, 6-
son, 3 jild,- 38-44 b.
