Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 2-son Aprel 2025
357
VOYAGA YETMAGAN YOSHLAR O’RTASIDA TURLI
ZO’RAVONLIKNI, XULQIDAGI SALBIY O’ZGARISHLARNI OLDINI
OLISH BO’YICHA METODIK TAVSIYA( PEDAGOGLARGA)
Jizzax viloyati Zafarobod tumani 14- maktab psixologi
Ernazarova Shahnoza Nizomiddin qizi
8-maktab psiologi
Sayfiyeva Umida Ilhom qizi
Inson yorug’ olamga kelib yaxshi-yomonni, oq-qorani, qarama-qarshiliklarni
ko’radi, ishtirok etadi, yechim topadi yoki yengiladi.Yosh xususiyatlariga e’tibor
bersak, o’smirlik davri eng qiyin, lekin o’tkinchi davr. Bu davrda bola yosh daraxt,
yashin, shaboda, jala, dovul,egiluvchan novda, ,,qashshoq,, , ,,zaif,, olov bo’lib
qoladi. U o’zining ,,Men,,lik darajasi ustunlik qilgani bois, uni yengishga
qiynaladi, lek yordam olishni ham xohlamaydi, faqat siz ,,ichi,,dagini
topishingizni, ko’p maslahat berishingizga tanqid bildiradi, ammo ,,o’zi’’ uchun
ma’qul kelgan fikrlarni oziga qabul qiladi, ularga bo’ysunadi va amal qiladi.
Bunda bola nima uchun o’zgarayapti?Bolaligida bunday fe’l-atvor holatlari
ko’rinmas edi. Avvallari ham uning fe’l-atvori o’zgarayotgan edi, siz unga e’tibor
bermas edingiz, ,,xali yoshsan, ko’p savol beraverma, odam bo’larmiding, senga
hali hech kim ishonmaydi va hakozo kamsitishlarni davom ettirganingizda’’ u
o’ziga o’zi savollar berar, tashqi muhitdan javob ololmas, va bola psixikasi
o’smirlik davr inqirozida portlash darajasiga yetadi. U o’ziga turlicha javob
izlaydi.Javoblari ,, meni hech kim tushunmaydi, men ,,yosh bola’’ manmi? O’zim
mustaqil bo’laman, ,,men’’ing aytganim bo’ladi’’ bo’lmasa, ularga kimligimni
ko’rsataman’’ degan g’oyalar diqqat markazida bo’ladi. Bularning barchasi bolaga
nisbatan psixologik (hissiy) zo`ravonlik omillari tarzida tushunilishi mumkin.
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 2-son Aprel 2025
358
1-trening
.
,, Men kimman”
Kerakli materiallar:
oldindan tayyorlangan toj, turli mavzuga doir so’zlar
jamlanmasi
Trening borishi:
Guruhlarga ishtirokchilarni kartochkalar orqali bo’lib
olinadi va guruh liderlari aniqlandi Trening ,,Men kimman’’ trening borishi:
ishtirokchilarning boshiga toj kiydirilib, tojda predmetni topish. Bunda ishtirokchi
guruhiga savol beradi. Guruh a’zolari faqat ha yoki yo’q deb javob qaytaradi.
Ishtirokchi o’zining berilgan ha yoki yo’q javobi orqali kimligini topadi.
Treningning maqsadi:
bu treningda bolaning intelektual qobilyati, tafakkuri,
har bir berilgan javoblarni tahlil qilish qobiliyati aniqlanadi.
2-trening Raqamlarni tezkorlikda toping
Kerakli materiallar:
raqamlar yozilgan turli tarzda yozilgan varaqlar
Treningning borishi:
trener tomindan raqamlar aytiladi. Ularni ishtirok
etayotgan ikki ishtirokchi tezkorlikda topish. Bunda boshlovchi 1-100 gacha
raqamlarni aytadi guruh ishtirokchilari raqamlarni tezkorlikda topadi va guruhga
ball qo’yiladi. Natijada ballar hisoblanadi.
Treningning maqsad
: diqqat, tafakkur va tezkorlik aniqlanadi. Guruh bo’lib
ishlash o’rganiladi.
3-trening ,, Ertaklardagi qahramonlari’’
.
Kerakli materiallar:
,, Bo’g’irsoq’’ ertak qahramonlari yasaladi ( chol.
Kampir, uy, bo’g’irsoq, ayiq, bo’ri, ayiq, tulki), o’rmon plakati kerak bo’ladi.
Trening borishi:
Bunda ,, Bo’g’irsoq’’ ertaklari qahramonlari . ertak
qahramonlar bo’g’irsoq, kampir, chol, quyon, bo’ri, ayiq, tulki qahramonlari
ishtirokchilarga taqdim etildi. Ssenariyni o’zlari xohlagan mavzuda tuzishi va turli
o’zgarishlar qilishlari va turli mavzularda ertakni o’zgartirishi mumkinligi aytib
o’tildi. Bu treningda ishtirokchilar o’zlari qiziqtirayotgan muammolar boshqa
mavzularni yoritib o’zlaridagi qobiliyat, layoqatlarni bilib olsa bo’ladi
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
18-to’plam 2-son Aprel 2025
359
Trening maqsadi:
Fikrash qobiliyatini oshiradi, tafakkur jaroyonlarini
faollashtiradi. Guruh bilan ishlash olib boriladi.
4- trening ,, Qo’llar harakatda’’
Kerakli materiallar:
turli xilda chiqarilgan qo’llar yani o’ng va chap
qo’llar, oval shakllar kerak.
Bunda qo’llar o’ng va chap va oval shakl joylashtiriladi. Qo’llarda to’g’ri
aniqlab harakat qilishi va oval shaklda esa mushti harakatini davon ettiradi. Bu
paytda ishtirokchiga turli qiziqishlarini tezkor savol-javob qilinadi. Bu trening
orqali miyaning ikki yarimshar ishlashi insonning onaqay yoki chapaqayligi va
qiziqishlarini ha aniqlasa bo’ladi.
Trening maqsadi:
diqqaning ishlashi, trafakkurning rivojlanganligi,
savollarga tezkor javob berishi.
5-trening ,, Sharlarning samodagi harakati’’
Treningning borishi:
Bunda guruhardan ishtirokchilar taklif etiladi. Shart
ishtirokchilar sonidan ikkita ortiq shar maydonga tashlanadi. Sharti sharlarning
qaysi biri yerga tushsa o’sha ishtirokchi davrani tark etadi. Va trening so’ngida
qaysi guruhdn qolgan ishtirokchi g’olib sanaladi. Bu trening orqali jismoniy
harakat, stressdan halos bo’lishga yordam beradi.
Trrening maqsadi
: jamoa bo’lib ishlashi, diqqatning tezkor ishlashi, mo’ljal
olish qobilyatini rivojlantiradi.
Bu metodika orqali zo’ravonlikka uchragan insonlarga metodikalar orqali
psixologik yordam berish va bu vaziyatlardan chiqib ketish o’rgatiladi.
