Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 2-son Mart 2025
141
SHAXSGA DOIR MAʼLUMOTLARNING QONUNIY ASOSLARI,
AHAMIYATI VA ULARNING HAVFSIZLIGINI TAʼMINLASHNING
OʻZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Sharipov Humoyun Hamid oʻgʻli
Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi qoshidagi Yuristlar malakasini oshirish
markazi Oʻquv jarayonini tashkil etish va nazorat qilish boʻlimi bosh mutaxassisi
Anotatsiya: Mazkur maqola jamiyatda shaxsga doir ma’lumotlarni
himoya qilish ijtimoiy-huquqiy munosabatlarda qanday o‘rin egallashi, uning
shaxsiy hayot daxlsizligi huquqi bilan o‘zaro bog‘liqligi, shaxsga doir ma’lumotlar
sir saqlanishining oʻziga xos xususiyatlari, tushunchasi, turlari va jamiyatimizdagi
ahamiyati taxlil qilingan. Shuningdek, suniy intellektning shaxsga doir
ma’lumotlar havfsizligiga ta’siri, shaxsga doir ma’lumotlarning daxlsizligini
ta’minlashda milliy va xalqaro qonunchilikda belgilangan normalar yoritilgan.
Kalit soʻzlar: shaxsga doir ma’lumotlar tushunchasi, mulkdor, operator,
himoya, maxfiylik, shaxsiy hayot daxlsizlik huquqi, suniy intellekt.
Hozirgi kunda jamiyatda shaxslar o‘rtasida turli xil elektron
xizmatlarning keng tarqalishi oqibatida ijtimoiy munosabatlar ham yangi tus
olib rivojlanib bormoqda. Bunday turdagi elektron xizmatlar, bir tomondan,
hayotimizni sezilarli darajada osonlashtiradi, biroq boshqa tomondan esa shaxsiy
ma’lumotlarimizni himoya qilish muammosini, ularning tarqalishi xavfi va boshqa
noqonuniy xatti-harakatlar natijasida uchinchi shaxslar tomonidan noqonuniy
foydalanish xavfini vujudga keltiradi. Axborot texnologiyalari rivojlanib
borayotgani sari shaxsga doir ma’lumotlarning huquqiy ahamiyati, ularni
normativ-huquqiy hujjatlar orqali muhofazasini ta’minlash hamda himoya
qilishga bo‘lgan e’tibor ham ortib bormoqda. Raqamli ma’lumotlar katta rol
o‘ynaydigan bugungi dunyoda shaxsga doir ma’lumotlarni himoya qilish
tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda.
O‘zbekiston Respublikasida ham shaxsga
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 2-son Mart 2025
142
doir ma’lumotlarni himoya qilish maqsadida
2019-yilda “Shaxsga doir
ma’lumotlar to‘g‘risida”gi 547-sonli alohida qonun hujjati qabul qilingan bo‘lib,
ushbu qonunga muvofiq muayyan jismoniy shaxsga taalluqli bo‘lgan yoki uni
identifikatsiya qilish imkonini beradigan, elektron tarzda, qog‘ozda va (yoki)
boshqa moddiy jismda qayd etilgan axborotlar shaxsga doir ma’lumotlar ekanligi
qayd etilgan. Mazkur qonunga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi
huzuridagi Davlat personallashtirish markazi shaxsga doir ma’lumotlar sohasidagi
vakolatli davlat organi qilib belgilangan.
Ushbu qonun, shaxsiy ma’lumotlarni
himoya qilish, to‘plash, ishlatish va saqlash bo‘yicha aniq qoidalarni belgilaydi.
Ushbu qonunda, shaxsiy ma’lumotlarning tarqatilishiga ruxsat olishning
muhimligi, ma’lumotlar subyektlarining huquqlari, ma’lumotlarni himoya qilishni
nazorat qiluvchi davlat organlari haqida keng tasavvur mavjud. Shaxsiy
ma’lumotlarni himoya qilish borasida O‘zbekistonda ham yangi texnologiyalarni
joriy etish ishlari amalga oshirilmoqda. Misol uchun, davlat organlari tomonidan
raqamli identifikatsiya tizimlari va elektron hukumat xizmatlarini rivojlantirishga
qaratilgan tashabbuslar ko‘zga tashlanmoqda. Bu tizimlar, fuqarolarning shaxsiy
ma’lumotlarini himoya qilishni ta’minlaydi va shu bilan birga, fuqarolarning turli
xizmatlardan foydalanishini yanada qulaylashtiradi. Shuningdek, yurtimizda,
ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlash maqsadida, o‘zgarishlar va yangilanishlar
doimiy ravishda amalga oshirilmoqda. Bu tizimlar foydalanuvchilarning shaxsiy
ma’lumotlarini himoya qilishni va ularning xavfsizligini kafolatlashni
ta’minlashga xizmat qiladi. Shaxsga doir ma’lumotlar dunyo bo‘ylab ko‘plab
qonunlar va texnologiyalar orqali himoya qilinadi.
Shaxsiy hayot daxlsizlik huquqi
har bir inson o‘z shaxsiy hududiga ega bo‘lish huquqiga ega ekanligini anglatadi.
Shu sababli ham shaxsga doir ma’lumotlarning maxfiyligini ta’minlanishi hamda
himoya qilinishi har bir shaxsning konstitutsiyaviy huquqi sifatida kafolatlanishi
lozim. Shaxsga doir ma’lumotlarni himoya qilish yuqori huquqiy ahamiyatga ega,
chunki u shaxsga doir ma’lumotlarning maxfiyligini ta’minlaydi va shaxsiy hayot
daxlsizligi huquqini himoya qiladi. Shaxsga doir ma’lumotlarni samarali himoya
qilish nafaqat fuqarolarning xavfsizligini ta’minlashga yordam beradi, balki
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 2-son Mart 2025
143
demokratik tamoyillar va huquqiy davlatni kafolatlashning muhim elementidir.
Shaxsga doir ma’lumotlarni himoya qilishga mas’uliyatli munosabat davlat uchun
ham, har bir fuqaro uchun ham huquqiy tartibning barqarorligi ta’minlash uchun
zarurdir.
Shaxsga doir ma’lumotlarning alohida turlarga ajratilishi va tasniflanishi
muxim ahamiyat kasb etadi deb bemalol ayta olamiz. Qonunchiligimizda shaxsga
doir ma’lumotlar alohida turlarga ajratilmaganligi natijasida ushbu
ma’lumotlardan foydalanishda turli hil tushunmovchiliklar kelib chiqishi tabiiy
holdir. Shu sababli, shaxsga doir ma’lumotlarning turlari haqida to‘xtaladigan
bo‘lsak,
ularni umumiy, maxsus va biometrik ma’lumotlar kabi turlarga ajratish
mumkin.
Umumiy ma’lumotlar qatoriga insonning ism-familiyasi, pasporti va boshqa
shaxsiy hujjatlaridagi qaydlar, tug‘ilgan sanasi va joyi, e-mail manzili, yashash,
o‘qish va ishlash joylari, oilaviy, ijtimoiy va mulkiy holati, qayerda ta’lim olgani,
qaysi kasb egasi ekanligi, daromadi qanchaligi kabi ma’lumotlar kiradi. Telefon
raqamlari faqat egasining ism-familiyasi bilan birga qayd etilgan hollardagina
shaxsga doir ma’lumotlar toifasiga mansub bo‘ladi. Transport vositasining davlat
raqami, kommunal-turarjoy xo‘jaligining hisob raqami kabilar esa shaxsga doir
ma’lumot hisoblanmaydi. Chunki ulardan birinchisi – bevosita avtomobilga
tegishli bo‘lsa, ikkinchisi – uy-joyga taalluqlidir.
Maxsus ma’lumotlar deganda, shaxsning irqiy va milliy mansubligi, siyosiy,
diniy va falsafiy qarashlari, sog‘ligining holati, intim, ya’ni maishiy hayoti bilan
bog‘liq ma’lumotlar tushuniladi.
Biometrik ma’lumotlar – insonning shaxsini aniqlash imkonini beradigan
fiziologik va biologik xususiyatga ega shaxsiy ma’lumotlardir. Masalan, shaxsning
DNKsi, ovozi, ko‘z qorachig‘i, barmoq izlari, yuz qiyofasi, bo‘yi, vazni bilan
bog‘liq ma’lumotlar shular jumlasiga kiradi.
Shaxsga doir ma’lumotlar – bu har bir insonning shaxsiy hayoti, ishlari,
ijtimoiy faoliyati yoki boshqa shaxsiy ma’lumotlarini o‘z ichiga olgan to‘plamdir.
Ular nafaqat fuqarolik huquqlari va erkinliklarini himoya qilish, balki zamonaviy
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 2-son Mart 2025
144
texnologiyalar va raqamli dunyoda xavfsizlikni ta’minlashda ham muhim
ahamiyatga ega.
Shaxsga doir ma’lumotlarni himoya qilinishi shaxsiy hayot daxlsizligi
huquqini ta’minlashda ham muhim ahamiyat kasb etadi. Shu o‘rinda shaxsga doir
ma’lumotlar himoya qilinishining shaxsiy hayot daxlsizligi huquqi bilan
bog‘liqligini ham ko‘rib o‘tsak.
Inson huquqlari murakkab va ko‘p qirrali hodisa hisoblanib, ularning kelib
chiqishi, ijtimoiy ildizlari tarixiy, ijtimoiy-madaniy taraqqiyotning ming
yilliklarni bosib o‘tgan va doimo siyosiy, huquqiy, axloqiy, diniy, falsafiy
ma’lumotlarning diqqat markazida bo‘lgan azaliy muammolaridan biridir.
An’anaga ko‘ra, insonning shaxsiy hayot daxlsizlik huquqi, uy joy daxlsizligi,
yozishmalar siri kabi tabiiy huquq va erkinliklari davlat tomonidan berilmaydi,
balki inson tug‘ilishi bilan paydo bo‘ladigan huquqlardir. Davlat esa bunday
huquq va erkinliklarni faqat qonun bilan tan olishi va mustahkamlashi mumkin.
Shaxsiy hayot daxlsizlik huquqining konstitutsiyaviy kafolatlari masalasi hozirgi
davr huquqiy maydondagi eng muhim masalalardan biri hisoblanadi. Davlat qonun
ustuvorligiga erishish uchun insonning asosiy huquqlarini ta’minlashning maxsus
mexanizmlariga ega bo‘lishi kerak. Yuridik fanda nisbatan yaxshi yo‘lga
qo‘yilgan huquqiy tartibga solish mexanizmga asoslanib, insonning asosiy
huquqlaridan biri hisoblangan shaxsiy hayot daxlsizligini ta’minlashning
konstitutsiyaviy-huquqiy mexanizmi konstitutsiyaviy va huquqiy vositalarning
qanchalik ishlayotganligida ko‘rinadi.
Ayniqsa, raqamli makonning jadal rivojlanishi davrida shaxsiy hayot
daxlsizligi kafolatlarini ta’minlash masalalari tobora dolzarbligini ko‘rsatmoqda.
Shaxsga doir ma’lumotlarning maxfiyligini qonun bo‘yicha himoya qilish
jismoniy shaxslar, tijorat tashkilotlari, davlat idoralari, huquqni muhofaza qilish
organlari va milliy xavfsizlik xizmatlari manfaatlaridan kelib chiqqan holda
shakllantiriladi. Shaxsiy hayot daxlsizligi va shaxsga doir ma’lumotlarning
havfsizligini ta’minlash sohasida bir qancha xalqaro miqyosda va milliy
qonunchiligimizda normalar belgilab qo‘yilgan. Yashash, erkinlik va shaxsiy hayot
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 2-son Mart 2025
145
daxlsizlik huquqi BMT Bosh Assambleyasi tomonidan 1948-yil 10-dekabrda
qabul qilingan Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasining 3-moddasi bilan
kafolatlangan. Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasining 12 – moddasida
“Hech kim uning shaxsiy hayotiga, oilasiga, uy-joyiga, yozishmalar, sha’ni va
obro‘siga tajovuz qilish yoki o‘zboshimchalik bilan aralashishi mumkin emas. Har
bir inson bunday aralashuv va hujumdan himoyalanish huquqiga ega” ekanligining
ifodalanishi asosiy tamoyillardan biri shaxsiy hayot daxlsizligi, shaxsiy va oilaviy
sirlarga bo‘lgan huquqni rivojlantirishning yangi bosqichini belgilab bergan.
Shaxsga doir ma’lumotlarning himoyasi bo‘yicha xorijda bir qancha
muvaffaqiyatli tizimlar va qonunchilik choralari joriy etilgan. Masalan, Evropa
Ittifoqi 2018 yilda yangi Umumiy shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish tartibini
joriy etdi. GDPR shaxsga doir ma’lumotlarni to‘plash, saqlash, ishlatish va
tarqatishning aniq qoidalarini belgilaydi. Uning asosiy maqsadi – fuqarolarning
ma’lumotlaridan foydalanishning shaffofligini ta’minlash va foydalanuvchilarni
zararli yoki noqonuniy ma’lumotlar ishlatilishidan himoya qilishdir. GDPR
shuningdek, kompaniyalar uchun maxsus majburiyatlar qo‘yadi, jumladan,
ma’lumotlarni to‘plashda foydalanuvchilarning ruxsatini olish, ma’lumotlar
xavfsizligini ta’minlash va zarar ko‘rgan shaxslarning huquqlarini himoya qilish.
Shu bilan birga, qonunlar va tartiblar buzilgan taqdirda, jiddiy jazolar va moliyaviy
jarimalar qo‘llaniladi. AQShda ham shaxsga doir ma’lumotlarni himoya qilish
bo‘yicha qator qonunlar mavjud. Masalan, California Consumer Privacy Act
(CCPA) davlatida shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish bo‘yicha yangi
yondashuvni taqdim etadi. Bu qonun, foydalanuvchilarga o‘z ma’lumotlari ustidan
to‘liq nazoratni ta’minlashni maqsad qilgan va kompaniyalar uchun shaxsiy
ma’lumotlar bilan ishlashda shaffoflikni ta’minlashni talab qiladi.
Shaxsiy hayot daxlsizlik huquqining konstitutsiyaviy kafolatlari masalasi
hozirgi davr huquqiy maydondagi eng muhim masalalardan biri hisoblanadi.
Shaxsiy hayot daxlsizligi huquqi yangi tahrirdagi O‘zbekiston Respublikasi
Konstitutsiyasining 31-moddasida quyidagicha o‘z tasdig‘ini topgan “Har bir
inson shaxsiy hayotining daxlsizligi, shaxsiy va oilaviy sirga ega bo‘lish, o‘z sha’ni
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 2-son Mart 2025
146
va qadr-qimmatini himoya qilish huquqiga ega. Har kim yozishmalari, telefon
orqali so‘zlashuvlari, pochta, elektron va boshqa xabarlari sir saqlanishi huquqiga
ega. Ushbu huquqning cheklanishiga faqat qonunga muvofiq va sudning qaroriga
asosan yo‘l qo‘yiladi. Har kim o‘z shaxsiga doir ma’lumotlarning himoya qilinishi
huquqiga, shuningdek noto‘g‘ri ma’lumotlarning tuzatilishini, o‘zi to‘g‘risida
qonunga xilof yo‘l bilan to‘plangan yoki huquqiy asoslarga ega bo‘lmay qolgan
ma’lumotlarning yo‘q qilinishini talab qilish huquqiga ega”. Yangi tahrirdagi
Konstitutsiyamiz asosida milliy qonunchilikni ham takomillashtirish jarayonlari
allaqachon boshlanib ketdi. Binobarin, “Amaldagi qonunlarimizda shaxsga doir
ma’lumotlar masalasi qay taxlit o‘z aksini topgan?”, degan savol tug‘ilishi tabiiy.
Bu o‘rinda mamlakatimizda, birinchi navbatda, 2019 yil 1-oktabrdan
“Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi qonun kuchga kirganini qayd etish
maqsadga muvofiqdir. Mazkur qonunda davlat shaxsga doir ma’lumotlarning
himoya qilinishini kafolatlashi, jismoniy shaxsning roziligisiz yoki boshqa
qonuniy asos mavjud bo‘lmagani holda shaxsga doir ma’lumotlarni oshkor etish
va tarqatishga yo‘l qo‘yilmasligi belgilab qo‘yilgan. Shuningdek, Qonunning 7-
moddasi, ya’ni O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining shaxsga doir
ma’lumotlar sohasidagi vakolatlariga taalluqli normalar ijrosini ta’minlash
maqsadida Vazirlar Mahkamasi tomonidan 2022yil 5-oktabrda “Shaxsga doir
ma’lumotlarga ishlov berish sohasidagi ayrim normativ-huquqiy hujjatlarni
tasdiqlash to‘g‘risida”gi qaror qabul qilingan. Mazkur qaror bilan sohaga oid ikkita
muhim normativ-huquqiy hujjat tasdiqlandi. Bulardan biri – “Shaxsga doir
ma’lumotlarga ishlov berishda ularning himoya qilinganlik darajasini belgilash
to‘g‘risidagi nizom” bo‘lsa, ikkinchisi – “Biometrik va genetik ma’lumotlar
mavjud bo‘lgan moddiy jismlarga hamda bunday ma’lumotlarni shaxsga doir
ma’lumotlar bazalaridan tashqarida saqlash texnologiyalariga oid talablar
to‘g‘risidagi nizom”dir.
Birinchi Nizom shaxsga doir ma’lumotlar bazasi mulkdor va operatorlari
tomonidan shaxsga doir ma’lumotlarga ishlov berishda ushbu ma’lumotlarning
xavfsizligiga bo‘lgan tahdidlardan kelib chiqib, ularning himoya qilinganlik
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 2-son Mart 2025
147
darajasini belgilaydi. Unga ko‘ra, “Shaxsga doir ma’lumotlar xavfsizligini
ta’minlash mulkdor va (yoki) operatorlar yoxud ular mas’ul etib belgilagan
shaxslar tomonidan amalga oshiriladi”.
Ikkinchi Nizomda biometrik va genetik ma’lumotlar mavjud bo‘lgan
moddiy jismlarga hamda bunday ma’lumotlarni shaxsga doir ma’lumotlar
bazalaridan tashqarida saqlash texnologiyalariga oid talablar belgilab berilgan.
Mazkur Nizom talabiga binoan, “Biometrik va genetik ma’lumotlarga ishlov
berish maqsadida foydalaniladigan har qanday moddiy jismlar qonunchilikda
belgilangan tartibda “maxfiy” yoki “xizmat doirasida foydalanish uchun” grifi
bilan belgilanishi lozim”.
Shubxasiz, bosh qomusimiz hisoblangan Konstitutsiyamiz bilan shaxsga
doir ma’lumotlarning sir saqlanishi va himoya qilinishi belgilab qo‘yilganligi
ushbu ma’lumotlarning havfsizligini ta’minlash muxim ahamiyat kasb etishini
ko‘rsatadi. Shu bilan birgalikda, Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risidagi qonunda
belgilangan qoidalar buzilgan taqdirda javobgarlikni nazarda tutuvchi normalar
Jinoyat qonunchiligimizga kiritildi. Shuningdek, bir qator xorijiy davlatlar jinoyat
qonunchiligida
xususan,
Latviya
Jinoyat
kodeksining
281-moddasida,
Turkmaniston Jinoyat kodeksining 146- moddasida, Litva Jinoyat kodeksining
167-moddasida, Qozogʻiston Jinoyat kodeksining 147-moddasi 3-qismida,
Qirgʻiziston Jinoyat kodeksining 186-moddasida, Tojikiston Jinoyat kodeksining
144-moddasida birovning shaxsiy yoki oilaviy siri toʻgʻrisidagi ma’lumotni uning
roziligisiz noqonuniy toʻplash yoki tarqatish yoki ommaviy axborot vositalarida
nutqda, ishda, ommaviy axborot vositalarida yoki internetda, agar bu xatti-
harakatlar xudbinlik yoki boshqa shaxsiy manfaatlarni koʻzlab sodir etilgan boʻlsa
va bunday ma’lumotlarni tarqatgan boʻlsa, fuqaroning huquqlari va qonuniy
manfaatlariga zarar yetkazganlik uchun jinoiy javobgarlik belgilangan.
Bundan tashqari, texnologiyaning jadal rivojlanishi, jumladan, sun’iy
intellekt va biometrik identifikatsiya, paydo bo‘layotgan tahdidlarni bartaraf etish
va shaxsiy hayot daxlsizligini himoya qilish uchun qonunchilik bazasini doimiy
yangilab borish talab etiladi. Shu bilan birga, hech bir fuqaro turli xil sabablarga
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 2-son Mart 2025
148
ko‘ra, oʻzi haqidagi shaxsiy ma’lumotlarning keng doirada odamlarga ma’lum
bo‘lishini xohlamaydi. Shu sababli, sun’iy intellektning shaxsga doir ma’lumotlar
daxlsizligiga ta’sirini tahlil qiladigan bo‘lsak, so‘ngi yillarda sun’iy intellekt
texnologiyalarining yangi avlodi dunyoga keldi. Sun’iy intellekt qanday
olamshumul darajada rivojlanayotgan bo‘lsa, o‘z navbatida, uni tartibga solishga
qaratilgan chaqiriqlar ham shunday ko‘lamda izchil ortayapti. Haqiqatan ham,
bugungi globallashuv jarayonlarida shaxsning shaxsiy yoki oilaviy sirini tashkil
etuvchi shaxsiy hayoti to‘g‘risidagi ma’lumotlarni uning roziligisiz qonunga xilof
ravishda yig‘ish yoki tarqatish holatlari bot-bot kuzatilmoqda. Ayrim ommaviy
axborot vositalari yoki ba’zi bir blogerlar shaxsning obro‘si, sha’ni va qadr-
qimmatini tushiradigan axborot tarqatganligi uchun sud oldida javobgar
bo‘layotgani ham statistik ma’lumotlarda ko‘rinib qolmoqda. Kibermakon global
axborotkommunikasiya infratuzilmasida markaziy o‘ringa chiqqani sababli hozir
ijtimoiy tarmoqlarda shaxsga doir ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlash asosiy
vazifaga aylandi. Suniy intellekt, internet tarmoqlari bir qancha qulaylik va
afzalliklarga
ega
bo‘lsada,
kamdan-kam
foydalanuvchilar
tarmoqqa
joylashtirayotgan ma’lumotlari qanchalik himoyalangani haqida o‘ylaydi.
Haqiqatan, dunyo bo‘ylab har daqiqada millionlab insonlar shunga o‘xshash
tizimlarga shaxsiy ma’lumotlarini, jumladan, ism-familiyasi, tug‘ilgan sanasi,
suratlariyu kundalik hayotiga oid turli lavhalarni joylamoqda. Biroq har doim ham
ushbu ma’lumotlarning xavfsizligi ta’minlanmaydi. Bu kabi holatlarning oldini
olish uchun har kim hozirgi vaqtda jadal tarzda rivojlanib borayotgan suniy
intellekt texnologiyasidan to‘g‘ri maqsadda foydalanishi va shaxsga doir
ma’lumotlar havfsizligini ta’minlash qoidalariga rioya etishlari zarur.
Xulosa qilib aytganda, shaxsga doir ma’lumotlarni himoya qilish raqamli
muhitda shaxsiy hayot daxlsizligi huquqini ta’minlashning asosiy jihati
hisoblanadi. Shaxsiy hayot daxlsizlik huquqi va shaxsga doir ma’lumotlarni
himoya qilish bir-biri bilan chambarchas bog‘liqdir, shuningdek, bugungi raqamli
muhitda shaxsga doir ma’lumotlarni himoya qilish ushbu huquqni ta’minlashda
muhim rol o‘ynaydi. Shaxsga doir ma’lumotlarni himoya qilishda normativ-
Yangi O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari
17-to’plam 2-son Mart 2025
149
huquqiy hujjatlar zarur poydevor bo‘lsa-da, muammolarni hal qilish uchun
fuqarolarning xabardorligini oshirish va texnologik taraqqiyotga moslashish uchun
doimiy harakatlar talab etiladi. Jamiyat shaxsga doir maʼlumotlarni himoya
qilishga ustuvor ahamiyat berish orqali demokratik tamoyillarni qoʻllab-
quvvatlashi, raqamli texnologiyalarga boʻlgan ishonchni mustahkamlashi va
oʻzaro bogʻliqlik kuchayib borayotgan dunyoda shaxsiy hayot daxlsizligi huquqini
himoya qilishi mumkin. Shu o‘rinda mamlakatimizda amalga oshirilgan
konstitutsiyaviy islohot asnosida Asosiy Qonunimizni inson huquqlarini,
jumladan, shaxsga doir ma’lumotlarni yanada keng darajada himoyalaydigan
normalar bilan boyitishga alohida e’tibor qaratilganini ta’kidlash lozim.
Konstitutsiyaviy islohotlar tufayli inson qadrini ulug‘lash, avvalo, har bir
insonning shaxsiy huquq va erkinliklari, xususan, shaxsiy hayoti, sha’ni, qadr-
qimmati, obro‘si, ishchanlik darajasi, jamiyatda tutgan mavqeini yuksaltirish
hamda shaxsga doir ma’lumotlar daxlsizligini ta’minlashga qaratilgan bunday
konstitutsiyaviy-huquqiy sa’y-harakatlarning mohiyati ham, ahamiyati ham
kattadir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. Qonunchilik ma’lumotlari
milliy bazasi, 01.05.2023-y., 03/23/837/0241-son.
2.
O‘zbekiston Respublikasi “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi
qonuni. 02.07.2019 yildagi O‘RQ-547-son.
3.
https://www.un.org/ru/about-us/universal-declaration-of-human-rights
