8
MUSTAQILLIK YILLARIDA MILLIY UY HUNARMANDCHILIGIDA
AYOLLARNING O‘RNI (XORAZM VILOYATI MISOLIDA)
Sabirov Gʻayrat Ruzimovich
Xorazm viloyati IIB TQX TQKB katta tezkor vakili
https://doi.org/10.5281/zenodo.14195654
Annotatsiya.
Ushbu maqolada mustaqillik yillarida Xorazm viloyati milliy uy
hunarmandchiligida ayollarning roli xususida ma‘lumotlar keltirilgan.
Kalit so’z:
Uy hunarmandchiligi, gilamchilik, kashtachilik, quroqchilik, kulolchilik,
zargarlik
Аннотация:
В данной статье представлена информация о роли женщин в
национальных домашних промыслах Хорезмской области в годы независимости.
Ключевые слова:
Домашние поделки, ковроткачество, вышивка, гончарное дело,
гончарное дело, ювелирные изделия.
Abstract:
This article provides information on the role of women in national home
crafts of Khorezm region during the years of independence.
Key word:
Home crafts, carpet making, embroidery, pottery, pottery, jewelry.
Xorazm - qadimgi tarixga ega, boy madaniy meros va gullab-yashnayotgan xalq
hunarmandchiligi bilan ajralib turadigan go'zal viloyat. Ushbu hunarmandchilikda, ayniqsa uy
hunarmandchiligi sohasida, xotin-qizlarning o'rni beqiyosdir. Ular asrlar davomida o'zlarining
mohir qo'llari, iste'dodlari va mehnatsevarligi bilan Xorazm madaniyatini boyitib kelishgan.
Yurtimizda hunarmandchilik soxasi va uni rivojlantirish bo`yicha yuksak salohiyat
shakllangan bo`lib, milliy-tarixiy ahamiyatga ega bo’lgan hunarmandchilik turlarini saqlash,
qayta tiklash, shuningdek, salohiyatli yoshlarni ko’proq jalb qilib, nafaqat bu sohaning
davomchilarini shakllantirish balki, aholining bandligini ham ta’minlashda o’zini oqlagan boy
tarixiy tajribalardan foydalanishni davr taqozo qilmoqda. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti
Sh.M. Mirziyoev ta’kidlaganidek: “Bu haqda so’z yuritganda, aytish lozimki, biz ulug’
bobolarimizning munosib davomchilari bo’ladigan yetuk insonlarni tarbiyalash masalasiga,
afsuski, yetarlicha ahamiyat bermadik. Holbuki, intellektual va madaniy salohiyatning qanday
noyob boylik ekani, nodir talant egalarini tarbiyalab kamolga yetkazish hal qiluvchi
ahamiyatga ega ekanini unutishga haqqimiz yo’q. Rivojlangan mamlakatlar bugungi yuksak
taraqqiyot darajasiga aynan shuning hisobidan yetgani – bu ham haqiqat”[1]
Aksariyat badiiy va tarixiy jihatdan ahamiyatga ega bo‘lgan hunarmandchilik
yo‘nalishlarida qo‘l mehnatining ustunligi, tabiiy xom-ashyoni yetishtirish va tayyorlash
hamda yangi ijodiy ishlanmalarni tayyorlash bilan bog’liq jarayonlarning vaqt talab qilishi
mahsulot hajmining ortib borishini sekinlashtirib, uning tannarxini ortib borishiga sabab
bo’ladi, shu bilan birga ushbu mahsulotlarning xaridorligi turli xil qadriyatlarimiz bilan bog’liq
marosimlar va turizm imkoniyatlarining yuqoriligiga chambarchas bog’liqdir.[2]
O’zbekiston hududida yashagan xalqlar o’zlarining hunarmandchilik san’ati tarixida
yirik bosqichlarni bosib o’tgan bo’lib, har bir bosqich o’zining mintaqaviy va an’anaviy
xususiyatlari bilan farqlanadi. Shu bilan birga, mahalliy an’analarning yangi asoslarda,
qo’shilish va uyg’unlashuv uslublarida taraqqiy etganligiga guvoh bo’lish mumkin.[3]
Xorazm uy hunarmandchiligi, o'zining an'anaviy va noyob texnikasi, rang-barang
palitrasi va ramziy ma'nolari bilan ajralib turadi. Bu yerda yashayotgan ayollar bu sohaning
9
muhim qismi bo'lib, ular an'anaviy hunarlarni asrab-avaylab, ularni keyingi avlodlarga
o'tkazishda muhim rol o'ynaydi.
- Gilamchilik, kashtachilik, quroqchilik, kulolchilik, zargarlik kabi an'anaviy hunarlar xotin-
qizlar tomonidan o'zlashtirilib, saqlanib kelinmoqda. Ular o'zlarining mahoratlarini qizlari va
nabiralari bilan baham ko'rib, bu an'analarni keyingi avlodlarga o'tkazadilar. Uyda
o'tkaziladigan darslar va seminarlar orqali, ular o'z bilimlarini boshqa ayollarga ham
o'rgatadilar, bu esa Xorazm hunarmandchiligining saqlanishi va rivojlanishiga ijobiy ta'sir
ko'rsatadi.
- Xotin-qizlar uy-ro'zg'or buyumlarini ishlab chiqarishda faol ishtirok etadi. Ular o'z qo'llari
bilan matolar, liboslar, gilamlar, sopol idishlar, zargarlik buyumlari va boshqa narsalarni
yaratadilar. Bu buyumlar oila a'zolari ehtiyojlarini qondirishda yordam beradi va uy muhitini
boyitadi. Masalan, gilamlar uyning bezagini oshiradi, kulolchilik buyumlari oshxona
ehtiyojlarini qondiradi, kashta tikilgan matolar kiyim-kechak sifatida ishlatiladi.
- Xotin-qizlar uy hunarmandchiligi orqali o'zlarining iqtisodiy hayotlariga hissa qo'shadi. Ular
o'z qo'llari bilan yaratilgan buyumlarni sotuvga qo'yib, oila daromadini oshiradilar. Bu ularga
mustaqillik beradi va oilani moliyaviy jihatdan qo'llab-quvvatlashga imkon yaratadi. Bundan
tashqari, ularning hunarlari turizmni rivojlantirishga ham yordam beradi, chunki sayyohlar
Xorazm uy hunarmandchiligi bilan tanishib, bu buyumlarni sotib olishga qiziqishadi.
- Xotin-qizlar uy hunarmandchiligi orqali Xorazm madaniy boyligini saqlab qolishda muhim
rol o'ynaydi. Ularning yaratgan buyumlari tarix, an'ana va xalq san'atining ifodasidir. Ushbu
buyumlar orqali ular Xorazm madaniyatini keyingi avlodlarga o'tkazadilar va milliy o'ziga
xoslikni saqlab qolishadi.
Xulosa qiladigan bo‘lsak, Xorazmda uy hunarmandchiligi ayollar tomonidan olib
boriladigan muhim faoliyatdir. Ular an'analarni saqlab qolish, oila ehtiyojlarini qondirish,
iqtisodiy daromad olish va madaniy boylikni saqlab qolishda muhim rol o'ynaydi. Xorazmning
boy madaniy merosiga hissa qo'shuvchi ayollar, bu sohaning kelajagini shakllantirishda
muhim ahamiyatga ega. Ularning hunarlari Xorazmning o'ziga xosligidan guvohlik beradi va
kelajak avlodlarga o'tkaziladigan muhim madaniy qadriyat hisoblanadi.
References:
1.
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti SHavkat Mirziyoevning Oliy Majlisga
Murojaatnomasi. 22.12.2017. www.gov.uz.
2.
Dala materiallari. Bobojonova Dilorom. Xorazm viloyati Xiva tumani. 2024.
3.
Пугаченкова Г.А. Ремпель Л.И. Очерки искусства Средней Азии. Древность и
средневековье. 1982. - М.: Искусство. - С. 4.
