70
JISMONIY TARBIYA DARSIDA GIBRID TA'LIMIDAN FOYDALANISH
Mirbabayev Muzaffar Ismatillayevich
Nizomiy nomidagi TDPU
“Jismoniy tarbiya va sport” kafedrasi
dotsent v.b
https://doi.org/10.5281/zenodo.15076240
Annotatsiya.
Ushbu maqolada jismoniy tarbiya bilan shug’ullanuvchilar jismoniy
harakatlari orqali bilim va ko’nikmalarga ega bo’lish bilan bir qatorda, bilim va ilm egalashga
va o’zlashtirishga xizmat qiladi.
Kalit so’zlar:
ta’lim jarayoni, tarbiya, ko’nikma, malaka, bilim, mashqlar texnikasi,
dinamik stereotip.
Abstract:
This article analyzed the issue of acquiring knowledge and skills through
physical activities of those engaged in physical education. Also, the method of acquiring and
mastering knowledge was described.
Key words:
educational process, upbringing, skill, competence, knowledge, exercise
technique, dynamic stereotype.
2022-2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi hamda
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Oliy Majlis va O‘zbekiston xalqiga Murojaatnomasida
belgilangan vazifalarga muvofiq aholining hayot darajasini yanada yuksaltirish, ta’lim sifatini
ilg‘or xalqaro standartlarga muvofiqlashtirish, barqaror iqtisodiy o‘sishga erishish hamda
kambag‘allikni qisqartirish borasidagi islohotlarimizni yangi bosqichga olib chiqish maqsadi
qo‘yildi.
2023-2024 o‘quv yilidan boshlab bosqichma-bosqich umumiy o‘rta ta’lim
muassasalarida o‘quvchilarni umuminsoniy va milliy qadriyatlar, vatanparvarlik ruhida
tarbiyalash, shuningdek, ularda kommunikativ ko‘nikmalar, tanqidiy va kreativ fikrlash,
jamoa bo‘lib ishlash, tadqiqotchilik kabi ko‘nikmalarni shakllantirishga yo‘naltirilgan ta’lim
dasturlari amaliyotga kiritildi. Bunda umumiy o‘rta ta’lim muassasalarining 1-4-sinflarida
o‘quvchilarni ilg‘or xorijiy tajriba asosida ishlab chiqilgan darsliklar bo‘yicha o‘qitish, 5-9-
sinflarda o‘quvchilarga umumta’lim fanlaridan tayanch bilimlar berish, 10-11-sinf
o‘quvchilarining qiziqish va qobiliyatiga mos bo‘lgan ixtisoslashgan dasturlar asosida bilim
berish amaliyoti joriy qilindi. Umumta`lim maktabida respublikaning barcha viloyatlari va
Toshkent shahrida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini bepul ovqat bilan ta’minlash yo‘lga qo‘yildi.
Bunda, ovqat turlari o‘quvchilarning yoshi va sog‘lig‘i holatiga ko‘ra me’yorlangan holda
yetkazib berilishi hamda sanitariya talablariga javob berishi ta’minlandi. Ushbu islohotlar
zamirada yosh avlodga bo‘lgan katta e’tibor, ertangi kunga e’tibor sifatida ahamiyatga ega.
Umumta`lim maktab yoshi o‘quvchilarining
yoshi bolalarning o‘sish va rivojlanishida
muhim davr bo‘lib, bu bosqichda kognitiv, hissiy, ijtimoiy va jismoniy o‘sish uchun zarur
ko‘nikmalar shakllanadi. Jismoniy faollik asosan nerv-muskul rivojlanishini qo‘llab-quvvatlab,
motorik ko‘nikmalarni yaxshilaydi, semizlikni oldini oladi va faol turmush tarzini
rag‘batlantiradi. Shuningdek, suyak rivojlanishini kuchaytirish, yurak-qon tomir salomatligini
yaxshilash va psixososial farovonlikni qo‘llab-quvvatlashda muhim rol o‘ynaydi.
So‘nggi yillarda texnologiyaning rivojlanishi ta’lim tizimida katta o‘zgarishlarga sabab
bo‘ldi. Gibrid ta’lim (an’anaviy va onlayn o‘qitishning kombinatsiyasi) o‘quvchilarga
moslashtirilgan ta’lim imkoniyatlarini yaratish orqali ularning bilim va ko‘nikmalarini
71
yaxshilashga yordam beradi. Sport va jismoniy tarbiya sohasida gibrid ta’lim modeli
mashqlarni o‘rganish va qo‘llash jarayonini qo‘llab-quvvatlab, motivatsiya, ijtimoiy hamkorlik
va ta’limga bo‘lgan qiziqishni oshiradi.
Ushbu tadqiqot gibrid jismoniy faollik dasturining umumta`lim maktab o‘quvchilarining
motorik ko‘nikmalariga qanday ta’sir qilishini o‘rganishga qaratilgan.
Tadqiqot yagona guruhli oldindan va keyingi test modeli asosida olib borildi.
- Ishtirokchilar: tadqiqotda 34 nafar umumta`lim maktab o‘quvchisi (19 o‘g‘il bola va
15 qiz bola) qatnashdi.
- Dastur xususiyatlari:
- 8 hafta davom etdi .
- Haftada 7 kun (3 kun maktabda yuzma-yuz, 4 kun uyda) amalga oshirildi.
- Uy mashg‘ulotlari ota-onalar yordamida Moodle tizimi orqali videodarslar va vizual
o‘yinlar orqali bajarildi .
- Har bir mashg‘ulot 1 soat davom etdi va tajribali murabbiylar tomonidan nazorat
qilindi.
1. Jinsiy farqlar:
- O‘g‘il bolalar va qiz bolalar orasida lokomotor va ob’ektni boshqarish testlari bo‘yicha
sezilarli farqlar aniqlandi.
2. Yosh guruhlari bo‘yicha farqlar:
- 8 va 9 yoshli bolalar orasida ba’zi motorik sub-ko‘nikmalar va umumiy ball bo‘yicha
sezilarli farqlar kuzatildi.
3. Sinf darajasi bo‘yicha farqlar
- 4-sinf va 5-sinf o‘quvchilari o‘rtasida muayyan sub-ko‘nikmalar va umumiy natijalar
bo‘yicha sezilarli tafovutlar qayd etildi.
Bu natijalar gibrid jismoniy faollik dasturining umumta`lim maktab o‘quvchilarining
motorik rivojlanishini sezilarli darajada yaxshilaganini ko‘rsatadi.
Tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, gibrid jismoniy faollik dasturi bolalarning motorik
ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun samarali yondashuv hisoblanadi.
- Shaxsiy xususiyatlarni (yosh, jins, sinf darajasi) hisobga olgan holda tuzilgan dasturlar
yanada samaraliroq bo‘lishi mumkin.
- Maktab va uy sharoitida mashg‘ulotlarni uyg‘unlashtirish motorik rivojlanishni
yaxshilaydi.
- Kelajakdagi tadqiqotlar ushbu dasturlarning uzoq muddatli ta’sirini va ularni boshqa
yosh guruhlariga moslashtirish usullarini o‘rganishga qaratilishi lozim.
Gibrid modellarni jismoniy tarbiya tizimiga kengroq joriy etish orqali bolalarning
jismoniy va umumiy rivojlanishini sezilarli darajada yaxshilash mumkin.
Jismoniy tarbiya darslarida qiyidagi ko‘nikmalarga erishish mumkin:
1. Lokomotor ko‘nikmalar
- Yugurish
- Sakrash
- Uzunlikka sakrash
- Gorizontal sakrash
- Sirpanish
2. Ob’ektni boshqarish ko‘nikmalari
72
- Joyidan to‘pga zarba berish
- To‘pni yerda harakatlantirish
- To‘pni ushlash
- To‘pni tepish
- To‘pni yuqoridan uloqtirish
- To‘pni pastdan dumalatish
Har bir mashg‘ulot 6 ta ko‘nikmadan iborat bo‘lib, umumiy hisobda 12 ta harakatda
baholanadi. Har bir harakat 3 yoki 5 harakat tahlili elementlarini o‘z ichiga oladi. Dastur
bolalarning rivojlanish xususiyatlarini hisobga olgan holda ishlab chiqilgan. Har hafta yangi
harakat ko‘nikmalarini o‘z ichiga olgan maqsadli mashg‘ulotlar kiritilgan. Dastur lokomotor,
muvozanat va manipulyativ ko‘nikmalarni bosqichma-bosqich rivojlantirishga qaratilgan.
Yuzma-yuz va onlayn mashg‘ulotlarning kombinatsiyasi bolalarga barqaror mashq qilish va
harakatni yaxshiroq o‘zlashtirishga yordam beradi. Ushbu yondashuv bolalarning motorik
rivojlanishini maksimal darajada qo‘llab-quvvatlash va ularni faol hayot tarziga tayyorlashga
qaratilgan. Xususan, bizning tadqiqotimiz texnologiya yordamini individual yordam bilan
integratsiya qilishning motor ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi ijobiy ta'sirini ko‘rsatadi.
Natijalar shuni ko‘rsatdiki, yoshi bilan faqr qiluchi 10-12 yoshli ishtirokchilarning natijalarini
solishtirganda, umumiy ballarda statistik jihatdan sezilarli farqlar topilgan. O‘xshash yosh
guruhini o‘z ichiga olgan bir tadqiqotda, 17 nafar qiz o‘quvchi sakkiz hafta davomida haftasiga
ikki kun, har kuni bir soat davom etgan gimnastika mashg'ulotlari dasturida ishtirok etishgan,
motor ko‘rsatkichlari va ko‘nikmalari baholangan. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, lokomotor
ko‘nikmalar istisno qilinib, barcha parametrlar bo‘yicha ijobiy yaxshilanishlar kuzatilgan.
Boshqa bir tadqiqotda, 12 haftalik koordinatsiyaga asoslangan harakat mashg'ulotlari dasturi
motor ko‘rsatkichlarini yaxshilaganligi kuzatilgan. Xuddi shunday, ta'limiy o‘yinlarga
asoslangan mashg'ulotlar bolalarda motor ko‘nikmalarining subkomponentlariga ijobiy ta'sir
ko‘rsatishi haqida xabar berilgan. Bundan tashqari, boshqa bir tadqiqotda video o‘yinlar bilan
qo‘llab-quvvatlangan model bolalarning motor rivojlanishiga hissa qo‘shganligi aniqlangan.
Boshqa tadqiqotlarda, 3 oy davomida o‘tkazilgan jismoniy faoliyat bolalarda motor
rivojlanishni qo‘llab-quvvatlashi ta’kidlanadi. Umuman olganda umumta’lim maktablarda
motor ko‘nikmalarini o‘rgatish va tuzilgan o‘yinlar bolalarning motor va harakat rivojlanishini
yaxshilaydi, sog‘lom rivojlanish ta’minlanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
O’zbekiston Respublikasining “Ta’lim to’g’risida”gi qonuni (2020 yil 23 sentyabr
№O’PQ-637)\\ Xalq so’zi.g.-2020. 24 sentyabr.
2.
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “Sog’lam turmush tarzini keng tadbiq etish va
ommaviy sportni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to’g’risida”gi formani (2020 yil 30
oktyabr)\\ Xalq so’zi g. 2020. 3 noyabr
3.
O’.Q.Tolipov, M. Usmonboeva Pedagogik texnologiyalarning tadbiqiy asoslari (O’quv
qo’lanma) – Toshkent “Fan” nashriyoti, 2006. 258 bet.
4.
Jismoniy tarbiya nazariyasi va uslubiyati I jild. Toshkent ITA-PRESS nashriyoti 2018.
296 b.
5.
Kenman A.V., Xuxlaeva D.V. Maktabgacha tarbiya yoshdagi bolalarni jismoniy tarbiyalash
73
nazariyasi va metodikasi. T: O’qtuvchi, 1988. 292 b..
6.
Usmonxo’jaev T.S., Normurodov A.N. O’quvchilarni jismoniy mashqlar bilan
shug’ullanish ko’nikmalariga o’rgatish (uslibiy qo’llanma) T. : TDSHI, 1999. 25b.
