62
INNOVATSION TA’LIM RIVOJLANISHI DAVRIDA O‘QITUVCHI KASBIGA
QO‘YILADIGAN TALABLAR
Fozilova Mohinoso Mirjonovna
Navoiy shahar 7-maktab Texnologiya fani o’qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15501557
Annotatsiya:
Ta
’
limda raqamlashtirish, interaktiv texnologiyalar, ijodiy yondashuv va
zamonaviy pedagogik metodlardan foydalanish o
‘
qituvchining kasbiy salohiyatiga bo
‘
lgan
ehtiyojni oshirmoqda. Shu munosabat bilan mazkur maqolada innovatsion ta
’
lim tizimining
rivojlanishi sharoitida o
‘
qituvchilik kasbiga qo
‘
yilayotgan zamonaviy talablar tahlil qilinadi.
Shuningdek, maqolada o
‘
qituvchining shaxsiy va kasbiy kompetensiyalarini shakllantirish,
uzluksiz o
‘
rganish va moslashuvchanlik kabi jihatlar muhim omil sifatida yoritilgan.
Innovatsion yondashuvlar asosida pedagogik faoliyat samaradorligini oshirish bo
‘
yicha
tavsiyalar beriladi.
Kalit so‘zlar
: innovatsion ta
’
lim, o
‘
qituvchi kasbi, zamonaviy talablar, raqamli
pedagogika, kompetensiya, pedagogik innovatsiya, uzluksiz ta
’
lim, moslashuvchanlik, kasbiy
rivojlanish, interaktiv metodlar.
Zamonaviy davrda ta
’
lim tizimi
keskin o
‘
zgarishlar va yangilanishlar bosqichiga kirgan. Globallashuv, axborot
texnologiyalarining jadal rivojlanishi, raqamli transformatsiya jarayonlari o
‘
qituvchi kasbining
mazmun-mohiyatini tubdan yangilashni taqozo qilmoqda. Innovatsion yondashuvlar asosida
ta
’
lim sifati va samaradorligini oshirishda o
‘
qituvchining roli hal qiluvchi omil hisoblanadi. Shu
bois, bugungi kunda o
‘
qituvchi faqat bilim beruvchi emas, balki tarbiyachi, motivator, ijodkor
va o
‘
rganishga qodir shaxs sifatida qaralmoqda.
Innovatsion ta
’
lim – bu yangicha yondashuvlarga asoslangan, ta
’
lim oluvchining fikrlash
qobiliyati, ijodiy salohiyati va amaliy ko
‘
nikmalarini rivojlantiruvchi tizimdir. Bunday tizimda
quyidagi jihatlar ustuvor bo
‘
ladi:
•
raqamli vositalardan faol foydalanish;
•
ta
’
lim jarayonining interaktiv va integratsiyalashgan bo
‘
lishi;
•
shaxsga yo
‘
naltirilgan yondashuv;
•
uzluksiz va masofaviy ta
’
lim shakllarining kengayishi.
Bunday yondashuvlar natijasida ta
’
lim jarayonining sifati va samaradorligi ortadi.
O
‘
quvchilar mustaqil fikrlash, muammolarni hal qilish, jamoada ishlash kabi hayotiy
ko
‘
nikmalarga ega bo
‘
lishadi. Ayniqsa, shaxsga yo
‘
naltirilgan yondashuv orqali har bir
o
‘
quvchining individual qobiliyatlarini ochib berish va rivojlantirish imkoniyati yaratiladi.
Innovatsion ta
’
limda o
‘
qituvchi avvalgidek faqat bilim beruvchi emas, balki o
‘
rgatuvchi,
yo
‘
l ko
‘
rsatuvchi, motivator va innovator sifatida namoyon bo
‘
ladi. U o
‘
quvchilarni faollikka
undaydi, ularning qiziqishlarini rag
‘
batlantiradi va zamonaviy metodlar orqali o
‘
qitish
jarayonini samarali tashkil etadi. Bu esa ta
’
lim sifatini yangi bosqichga olib chiqadi.
Shuningdek, innovatsion yondashuvlar o
‘
qituvchidan doimiy ravishda yangiliklarni
o
‘
rganishni, o
‘
z pedagogik faoliyatini tahlil qilishni va zamonaviy texnologiyalardan unumli
foydalanishni talab etadi. Demak, innovatsion ta
’
lim — bu o
‘
qituvchi va o
‘
quvchi o
‘
rtasidagi
o
‘
zaro hamkorlikka asoslangan, doimiy rivojlanish va o
‘
sishga yo
‘
naltirilgan tizimdir.
Shunday sharoitda o
‘
qituvchining roli, funksiyasi va kasbiy kompetensiyalari yangidan
ko
‘
rib chiqilmoqda.
63
Innovatsion ta
’
lim davrida o
‘
qituvchidan quyidagi asosiy sifatlar talab etiladi:
•
Raqamli savodxonlik
: O
‘
qituvchi zamonaviy texnologiyalarni puxta bilishi,
onlayn platformalar bilan ishlay olishi lozim.
•
Ijodkorlik
: Har bir darsni yangicha formatda, o
‘
quvchining qiziqishi va
ehtiyojidan kelib chiqib tashkil eta olish.
•
Tahlil va tanqidiy fikrlash
: O
‘
quvchilarni mustaqil fikrlashga, muammoni hal
etishga o
‘
rgatish uchun o
‘
qituvchining o
‘
zi ham tahliliy yondasha olishi zarur.
•
Moslashuvchanlik
: Ta
’
lim sharoitlarining tez-tez o
‘
zgarishiga moslasha olish,
yangi metodlarni o
‘
zlashtirishga tayyor bo
‘
lish.
•
Uzluksiz o
‘
zini rivojlantirish
: Kasbiy malaka oshirish, yangi pedagogik
texnologiyalar bilan tanishib borish.
Bugungi kundagi pedagog quyidagi kompetensiyalarni o
‘
zida mujassamlashtirishi kerak:
•
Pedagogik kompetensiya
– o
‘
quv jarayonini samarali tashkil etish, tarbiyaviy
ishlarni olib borish.
•
Axborot-kommunikatsion kompetensiya
– zamonaviy texnologiyalarni
qo
‘
llash.
•
Ijtimoiy va kommunikativ kompetensiya
– jamoa bilan ishlash, o
‘
quvchilar va
ota-onalar bilan samarali muloqot olib borish.
•
Metodologik kompetensiya
– fanlarni chuqur bilish, zamonaviy metodlarni
qo
‘
llay olish.
Innovatsion o
‘
qituvchini shakllantirish quyidagi vositalar orqali amalga oshiriladi:
•
doimiy malaka oshirish kurslari va seminarlar;
•
o
‘
zini o
‘
zi rivojlantirish — kitob o
‘
qish, onlayn kurslarda qatnashish;
•
tajriba almashish — ochiq darslar, ustoz-shogird an
’
analari;
•
fan va texnologiyalar integratsiyasi asosida yangiliklarni amaliyotga joriy etish.
Zamonaviy jamiyatda ta
’
lim tizimining raqobatbardoshligi, asosan, o
‘
qituvchi shaxsiga,
uning kasbiy malakasi va yangilikka ochiqligiga bog
‘
liq bo
‘
lib qolmoqda. Innovatsion ta
’
lim
davrida o
‘
qituvchidan talab qilinayotgan kompetensiyalar faqatgina an
’
anaviy bilimlarni
yetkazish bilan cheklanmaydi. Aksincha, pedagog har tomonlama yetuk, texnologiyalarni
egallagan, ijodiy yondasha oladigan va o
‘
z ustida doimiy ishlovchi shaxs bo
‘
lishi zarur.
Innovatsion ta
’
lim muhitida o
‘
qituvchi o
‘
quvchilarning bilim olish jarayonida faol
ishtirokini ta
’
minlaydigan, ularda mustaqil fikrlash, tanqidiy yondashuv, muammolarni hal
qilish kabi kompetensiyalarni shakllantira oladigan kuchli shaxs sifatida namoyon bo
‘
ladi.
Bunday ta
’
lim modeli doirasida o
‘
qituvchi o
‘
zining kasbiy faoliyatini tahlil qiladi, yangiliklarga
tez moslashadi va har bir o
‘
quvchiga individual yondashuvni amalga oshira oladi.
Shuningdek, uzluksiz ta
’
lim konsepsiyasi o
‘
qituvchining doimiy ravishda o
‘
z bilim va
ko
‘
nikmalarini oshirib borishini zaruratga aylantirmoqda. Shu boisdan, zamonaviy
o
‘
qituvchiga nafaqat raqamli savodxonlik, balki pedagogik psixologiya, kommunikativ
madaniyat va zamonaviy didaktik yondashuvlarni chuqur egallash talab etiladi.
Xulosa qilib aytganda, innovatsion ta
’
lim rivojida o
‘
qituvchining o
‘
rni va roli o
‘
ta
muhimdir. Ta
’
lim sifatining oshishi, o
‘
quvchilarning shaxsiy va kasbiy rivoji bevosita
o
‘
qituvchining zamonaviy talablarga javob bera oladigan darajada yetukligiga bog
‘
liq. Shu bois,
innovatsion fikrlovchi, texnologiyalarni samarali qo
‘
llay oladigan, o
‘
z ustida ishlovchi va
pedagogik mahoratini doimiy oshirib boruvchi o
‘
qituvchilarni tayyorlash dolzarb vazifa bo
‘
lib
64
qoladi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Axmedova Z.X. O
‘
qituvchining kasbiy kompetensiyasini shakllantirishda innovatsion
yondashuv. //
“
Pedagogik mahorat” ilmiy-metodik jurnali, 2022, №4. – B. 58–62.
2.
Dilshoda Jalilova Ural qizi. BO
‘
LAJAK BOSHLANG
‘
ICH SINF O’QITUVCHILARIDA AXBOROT
KOMPETENTLIGINI
RIVOJLANTIRISH
MASALASINING
AHAMIYATI.
RAQAMLI
TEXNOLOGIYALAR DAVRIDA TILLARNI INTENSIV OʻQITISHNING PSIXOLOGIK- PEDAGOGIK
JIHATLARI
RESPUBLIKA
ILMIY-AMALIY
ANJUMANI.
2023-yil
2-iyun
(https://doi.org/10.5281/zenodo.7993607)
3.
Dilshoda Jalilova. Boshlang
‘
ich ta
’
lim o
‘
qituvchilarining kasbiy kompetensiyasi tarkibiy
qismlarining
mazmun-mohiyati.«O
‘
ZBEKISTONDA
ILM-FANNING
RIVOJLANISH
ISTIQBOLLARI" xalqaro ilmiy-amaliy anjumani 2022-yil 30-noyabr. 839-842-betlar.
(https://doi.org/10.5281/zenodo.7377842)
4.
Fullan, M. The New Meaning of Educational Change. – New York: Teachers College Press,
2016. – 336 p.
5.
Jalilova D. Ta
’
lim jarayonlarining samaradorligini oshirish uchun innovatsion pedagogik
texnologiyalardan foydalanishning ahamiyati. "Sifatli ta'lim - taraggivot povdevori»
mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy konferensiya to'plami / / Toshkent, 2023-yil 20-aprel.
282-286-betlar.
6.
Jalilova Dilshoda Ural qizi, Poyonova Qandiya, Abdimurodova Maftuna, Nahalboyeva
Iroda. UCHINCHI RENESSANS SHAROITIDA PEDAGOGIK TA
’
LIM SOHASIDA RAQAMLI
TEXNOLOGIYALAR. International scientific and practical conference
“
Economics, management
and digital innovation in education: modern trends and approaches” March 13, 2024.
https://doi.org/10.5281/zenodo.10805927
7.
Nazarova M., Xo
‘
jayev N. Innovatsion ta
’
lim texnologiyalari. – T.: Fan va texnologiya, 2020.
– 204 b.
8.
Mishra, P., & Koehler, M. J. Technological Pedagogical Content Knowledge: A Framework
for Teacher Knowledge. // Teachers College Record, 2006, Vol. 108(6), pp. 1017–1054.
9.
UNESCO. Teaching and learning for a sustainable future. A multimedia teacher education
program. – Paris: UNESCO, 2015.
