`
6
ENDOMETRIAL RETSEPTIVLIK BUZILIGAN HOLATLARDA
TROMBOTSITLARGA BOY PLASMA SAMARADORLIGINI OSHIRISH:
ZAMONAVIY REGENERATIV VA IMMUNOMODULYATOR STRETEGIYALAR
Yuldasheva Suraya Zaripovna
Toshkent Pediatriya Tibbiyot instituti Akusherlik, ginekologiya va
o’smir qizlar ginekologiyasi dotsenti, tibbiyot fanlari doktori.
Abdullayeva Nilufar Adxamjon qizi
Toshkent Pediatriya Tibbiyot Instituti, Farmakologiya,
normal va patalogik fiziologiya kafedrasi assestenti
abdullayevanilufar97@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.16759428
Kirish:
Endometrial retseptivlik – bu bachadon shilliq qavatining embrionni qabul qilish
va muvaffaqiyatli implantatsiya qilishga tayyor holatidir. Ushbu holatning buzilishi
bepushtlikning asosiy sabablaridan biri hisoblanadi, ayniqsa, endometrioz, surunkali
endometrit yoki yupqa endometriy fonida kuzatiladi. Retseptivlik buzilganda, hatto sog‘lom va
sifatli embrion ham endometriyga yopishmaydi.
Trombotsitlarga boy plazma (TBP) terapiyasi — bu regenerativ va immunologik ta’sir
ko‘rsatish orqali endometriy funksiyasini tiklashda istiqbolli biotexnologik usuldir. TBP
tarkibidagi o‘sish omillari va sitokinlar endometriyni yangilaydi, immun muhitni
muvozanatlashtiradi hamda ildiz hujayralarni faollashtiradi.
Kalit so‘zlar
: trombotsitlarga boy plazma (TBP), endometrial retseptivlik,
immunomodulyatsiya,
angiogenez,
regeneratsiya,
bepushtlik,
implantatsiya
muvaffaqiyatsizligi
Maqsad
: Endometrial retseptivlik buzilgan bemorlarda TBP terapiyasining
samaradorligini oshirish uchun regenerativ va immun yondashuvlarni baholash hamda klinik
qo‘llash protokollarini takomillashtirish
.
Material va metodlar
: 2018–2024 yillarda chop etilgan ilmiy maqolalar asosida tizimli
adabiyotlar sharhi o‘tkazildi. Ma’lumotlar PubMed, ACOG va Dissercat.com bazalaridan olindi.
Asosiy e’tibor TBPning endometriy retseptivligi, immun javob va implantatsiya
samaradorligiga ta’siriga qaratildi.
Natijalar
: Tahlil qilingan ilmiy manbalar va eksperimental ma’lumotlar asosida shuni
ta’kidlash mumkinki, endometrial retseptivlik buzilgan bemorlarda trombotsitlarga boy
plazma (TBP) terapiyasi bir nechta darajadagi regenerativ va immunologik mexanizmlar orqali
klinik samaradorlikni oshiradi.
1. Regenerativ ta’siri: TBP tarkibida mavjud bo‘lgan o‘sish omillari (VEGF, TGF-β1, PDGF,
FGF, CTGF) hujayra proliferatsiyasini kuchaytiradi va endometriy to‘qimalarining
yangilanishini faollashtiradi. Kollagen sintezi TGF-β1 va Smad2/3 signal yo‘llari orqali
faollashadi, bu esa endometriy strukturasini tiklashda muhim rol o‘ynaydi.Angiogenez TBP
tomonidan kuchli qo‘llab-quvvatlanadi. Yangi qon tomirlar hosil bo‘lishi to‘qimalarga kislorod
va oziqa yetkazilishini yaxshilaydi, bu esa implantatsiya uchun qulay muhit yaratadi.TBP
terapiyasi yupqa endometriy muammosida endometriy qalinligini ko‘rsatkichlar bo‘yicha 6–9
mm gacha yetkazishga yordam berganligi klinik sinovlar bilan tasdiqlangan.
2. Immunomodulyatsiya: Endometriy retseptivlik davrida immun tizim muvozanatli
faoliyat yuritishi kerak. TBP bu holatga ta’sir etib, uNK (uterine natural killer) hujayralari va T-
`
7
regulyator (Treg) hujayralari sonini ko‘paytiradi.uNK hujayralar angiogenezni rag‘batlantiradi,
Treg hujayralar esa embrionni begona antigen sifatida rad qilinishining oldini oladi.TBP
tarkibidagi IL-10, TGF-β kabi antiinflamator sitokinlar orqali surunkali yallig‘lanish holatlarini
bartaraf etish mumkin, bu ayniqsa surunkali endometrit fonida muhim ahamiyatga ega.
3. Klinik natijalar:TBP terapiyasidan keyin endometriy retseptivligining yaxshilanishi
kuzatilgan va bu embrion implantatsiyasi muvaffaqiyati 30–50% gacha oshganini
ko‘rsatmoqda (meta-tahlillar asosida).Repetitiv implantatsiya muvaffaqiyatsizligi (RIF) bo‘lgan
ayollarda TBP yuborilgach, homiladorlikka erishish darajasi sezilarli oshgan. Ba’zi holatlarda
TBPni 2–3 marta yuborish optimal natija bergan.TBP yuborishning faollashtirilgan shakli
(CaCl₂ bilan) oddiy PRPga qaraganda yuqori biologik faollikka ega bo‘lib, hujayra darajasidagi
tiklanish jarayonlarini tezlashtiradi.
4. Individuallashtirilgan yondashuv: PRP terapiyasining maksimal foydali bo‘lishi uchun
bemorning endometriy qalinligi, yoshi, surunkali yallig‘lanish mavjudligi, avvalgi IVF natijalari
va immun profili inobatga olinishi lozim.
Dozalash, yuborish soni va protokollarning shaxsga mos tanlanishi —
personalizatsiyalashgan reproduktiv tibbiyot doirasida muhim bosqich hisoblanadi.
Xulosa:
TBP terapiyasi orqali retseptivlikni tiklash, immun muvozanatni ta’minlash va
implantatsiyani
qo‘llab-quvvatlash
mumkin.
Faollashtirilgan
TBP
yordamida
regeneratsiyalovchi omillar, angiogenez va immunologik himoya mexanizmlari birgalikda
harakat qilib, bepushtlikni davolashda yangi klinik imkoniyatlar ochadi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Du J., Lu H., Yu X., Lü Z., Mi L., Zhang X.Efficacy and safety of platelet-rich plasma for the
treatment of thin endometrium: A protocol for systematic review and meta-analysis.Medicine
(Baltimore), 2020; 99(18): e18848. https://doi.org/10.1097/MD.0000000000018848
2.
Obidniak D., Gzgzyan A., Niauri D., et al.Randomized controlled trial evaluating efficacy of
autologous platelet-rich plasma therapy for patients with recurrent implantation
failure.Human Reproduction, 2023; 38(S1): dead093.
3.
Elnafarawi M.A., Elsherbiny M.F., Tawfik W.M., EIbrahim D.M.The role of platelet-rich
plasma (PRP) in recurrent implantation failure (RIF).Benha Journal of Applied Sciences, 2022;
7(2): 127–134.
4.
Lessey B.A., Young S.L.What exactly is endometrial receptivity?Fertility and Sterility,
2019; 111(4): 611–617.
5.
Alawadhi F., Du H., Cakmak H., Taylor H.S.Bone marrow-derived stem cell (BMDSC)
transplantation improves fertility in a murine model of Asherman's syndrome.PLoS ONE, 2014;
9(5): e96662.
6.
Yu N., Zhang B., Xu M., et al.Platelet-rich plasma improves endometrial receptivity via
regulating uNK cells and inflammatory cytokines in mice.Reproductive Biology and
Endocrinology, 2020; 18:28.
7.
Chang Y., Li J., Chen Y., et al.Autologous platelet-rich plasma promotes endometrial growth
`
8
and improves pregnancy outcome during IVF.Int J Clin Exp Med, 2015; 8(1): 1286–1290.
8.
Jang H., Kim H., Lee J.H., Kim J.Molecular signature of PRP-induced regeneration in
endometrial tissue.J Assist Reprod Genet, 2021; 38(5): 1061–1070.
9.
Salamonsen L.A., Dimitriadis E., Evans J.Dynamic changes in the endometrial
microenvironment during the menstrual cycle.Reproduction, 2016; 152(6): R127–R137.
10.
Wu X., Wang Y., Wei L., Liu L.TGF-β1-induced collagen synthesis in endometrial stromal
cells through Smad2/3 and CTGF pathways.J Cell Physiol, 2023; 238(1): 89–97.
