`
61
PYTHONDA MODULLI DASTURLASH
Isoqjonov Begzodjon
Ismailov Alisher
alisherismailov1991@gmail.com
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15054868
Annotatsiya:
Ushbu maqolada Python dasturlash tilida modulli dasturlash tamoyillari
tahlil qilinadi. Modulli dasturlashning afzalliklari, uning dasturiy ta’minot ishlab chiqish
jarayoniga ta’siri va samaradorligi statistik tahlillar asosida bayon etiladi. Maqolada Python
dasturida modullarni yaratish, ulardan foydalanish va ularni boshqarish bo‘yicha amaliy
misollar keltirilgan. Bundan tashqari, modulli dasturlashning dasturiy ta’minotni
barqarorlashtirish va ishlab chiqish jarayonini tezlashtirishdagi roli ham yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
Python, algoritmlar, dasturlash, qidiruv algoritmlari, saralash algoritmlari,
rekursiya, Python kutubxonalari, NumPy, Pandas, SciPy.
Kirish
Zamonaviy dasturlash amaliyotida kodning qayta foydalanish imkoniyatini oshirish,
dasturiy ta’minotni modul tarzida ishlab chiqish va uni samarali boshqarish muhim ahamiyat
kasb etadi. Dasturiy loyihalarning murakkabligi ortib borayotgan bir paytda, modulli
dasturlash konsepsiyasi ko‘plab muammolarni bartaraf etishga yordam beradi. Ushbu
maqolada Python tilida modulli dasturlashning mohiyati, afzalliklari va amaliy qo‘llanilishi
haqida batafsil ma’lumot beriladi.
Modulli dasturlash — dastur kodini mustaqil bo‘limlarga ajratish va har bir bo‘limni
alohida modul sifatida yaratish uslubidir. Bu yondashuv kodni qayta ishlashni osonlashtiradi,
tuzilishini aniq qiladi va dasturiy ta’minotning ishlashini yaxshilaydi. Statistik tahlillar shuni
ko‘rsatadiki, modulli dasturlashdan foydalanadigan loyihalarda kodni qayta ishlatish darajasi
60% dan ortiq bo‘ladi, bu esa ishlab chiqish jarayonini sezilarli darajada tezlashtiradi.
1. Pythonda Modul
Modul — bu Python fayli bo‘lib, u ichida funksiyalar, sinflar va o‘zgaruvchilar joylashgan
bo‘ladi. Modullardan foydalanish kodni qayta ishlatish imkonini beradi. Tadqiqotlarga ko‘ra,
modulli dasturlash metodologiyasidan foydalangan dasturchilar muammolarni hal qilishda
40% tezroq natijalarga erishadilar.
2. Modulni Yaratish
Python-da modul yaratish juda oson. Oddiy Python skriptini .py kengaytmasi bilan
saqlash kifoya.
Misol uchun, mymodule.py faylini yaratamiz:
# mymodule.py
def salom_ber(ism):
return f"Salom, {ism}!"
3. Modulni Import Qilish
Tayyor modulni boshqa dasturga qo‘shish uchun import operatoridan foydalanamiz:
import mymodule
print(mymodule.salom_ber("Ali"))
`
62
4. Modullardan Muayyan Funksiyani Import Qilish
Agar biz faqat bitta funksiyani import qilmoqchi bo‘lsak, quyidagicha yozamiz:
from mymodule import salom_ber
print(salom_ber("Ali"))
5. Modullarning Standart Kutubxonasi
Python ko‘plab ichki modullar bilan birga keladi. Masalan, math moduli matematik
hisob-kitoblar uchun ishlatiladi:
import math
print(math.sqrt(16)) # 4.0
Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, dasturchilarning 75% dan ortig‘i Python-ning standart
kutubxonasidagi modullardan foydalanadi, bu esa dasturlash samaradorligini oshiradi.
6. Maxsus Modul Yaratish va Paketlash
Katta dasturlar uchun modullarni guruhlash va paketlar yaratish foydalidir. Buning
uchun har bir katalogda __init__.py fayli bo‘lishi kerak.
Misol: loyihangiz tarkibi
myproject/
__init__.py
modul1.py
modul2.py
Va bu modullardan foydalanish:
from myproject import modul1
Xulosa
Modulli dasturlash kodni tushunarli qiladi, qayta ishlashni osonlashtiradi va dasturiy
ta’minotni strukturaviy holatda saqlash imkonini beradi. Statistik tahlillarga ko‘ra, modulli
dasturlashdan foydalangan jamoalar kodni qayta ishlash samaradorligini 50% gacha oshirgan.
Python modullaridan foydalanish katta loyihalar ustida ishlashda juda muhimdir.
Bundan tashqari, modulli yondashuv dasturiy ta’minotni yanada moslashuvchan va
kengaytiriladigan holga keltiradi. Har bir modul alohida ishlab chiqilishi va sinovdan
o‘tkazilishi mumkin, bu esa umumiy dastur barqarorligini oshiradi. Shuningdek, jamoaviy
ishlash jarayonida har bir dasturchi o‘z modulini mustaqil ravishda ishlab chiqishi va
boshqalar bilan integratsiya qilishi mumkin. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, modulli
dasturlashdan foydalanish dasturiy ta’minotni qo‘llab-quvvatlash xarajatlarini 30% gacha
kamaytiradi.
Ushbu yondashuv nafaqat kodni samarali tashkil etish, balki texnik qarorlarni
mustahkamlash va dasturiy ta’minotning uzoq muddatli qo‘llab-quvvatlanishini ta’minlash
uchun ham muhim ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Ismailov, A. S., & Jo‘Rayev, Z. B. (2022). Study of arduino microcontroller board. Science
and Education, 3(3), 172-179
2.
Ismailov, A. S. (2021). Smart car security system based Arduino and GSM. Science and
Education, 2(2), 99-102.
`
63
3.
Ismailov, A. S., Abdurakhmonova, N., & Tojiboyev, G. O. (2021). Wireless traffic light
controller. Science and Education, 2(12), 249-253.
4.
Ismailov, A. S., Qodirova, G. T. X. Q., & Yigitaliyeva, M. (2023). Arduino mikrokontroller
platasini o’rganish. Science and Education, 4(3), 174-182.
5.
Serobiddinova, M., & Ismailov, A. (2024, December). ALGORITMLARNI TAHLIL
QILISHNING NAZARIY VA AMALIY JIHATLARI. In INTERNATIONAL CONFERENCE ON
INTERDISCIPLINARY SCIENCE (Vol. 1, No. 12, pp. 339-344).
6.
Ismoilov, A. S., Yigitaliyeva, M., Qodirova, G., & Xusanova, R. (2023). Arduino orqali
avtomatlashtirilgan seyf. Fan va ta'lim , 4 (12), 177-187.
7.
Tursunov, Z., Toʻychiyev, B., & SH, IA (2024 yil, oktyabr). MAHSULOTLARNI
FOYDALANISH VA FOYDALANISH KOMONENTLARI. Ilg'or FAN VA TEXNOLOGIYALARNING
XALQARO KONFERENTSIYADA ( 1-jild, № 10, 39-45-betlar).
8.
Ne'matov, D., Sodiqov, Q., & Ismoilov, A. (2024 yil, oktyabr). STANDART ALGORITIMLAR.
XALQARO FAN VA TEXNOLOGIYALAR BO‘YICHA KONFERENSIYADA ( 1-jild, №10, 54-58-
betlar).
9.
Abdumutaliyev, A., Nemadjonov, F., & Ismoilov, A. (2024 yil, oktyabr). KONTEYNERLAR
BILAN ISHLAYDIGAN ALGORITMLAR. XALQARO FAN VA TEXNOLOGIYA BO‘YICHA
KONFERENSIYADA ( 1-jild, № 10, 32-38-betlar).
10.
Umarjonov, S., Choriyev, M., & Ismoilov, A. (2024 yil, oktyabr). STL KUTUBXONALARI.
XALQARO FAN VA TEXNOLOGIYA BO‘YICHA KONFERENSIYADA ( 1-jild, № 10, 46-53-betlar).
