`
70
ДХШ АСОСИДА ТАДБИРКОРЛИК СУБЬЕКТЛАРИ МОЛИЯВИЙ ҚЎЛЛАБ-
ҚУВВАТЛАНИШ ЙЎЛЛАРИ
Тохиров Жахонгир Махмуджон ўғли
Наманган муҳандислик технология
институти тадқиқотчиси
https://doi.org/10.5281/zenodo.15342154
Иқтисодиётни трансформациялаш шароитда ДХШ асосида фоалият юритаётган
тадбиркорлик субьектлари молиявий қўллаб-қувватлашни баҳолаш шакллари ва
усулларини такомиллаштириш билан боғлиқ муаммоларни бартараф этиш бир қатор
таъсир этувчи омилларни баҳолаш лозим деб ҳисоблаймиз .
Биринчидан
, ушбу атамаларни тизимли шаклга келтириш маълум даражада
тадбиркорлик соҳасидаги корхоналарни молиявий қўллаб-қувватлашнинг барча
йўналишлари ва манбаларини сифатли таҳлил қилиш ва тушунишдаги муаммолар.
Иккинчидан
, эълон қилинган таҳлилни ўтказиш зарурлигини тушунтирадиган
муҳим нуқта-бу тадбиркорлик субъектларини
молиявий ресурслар билан
таъминлашнинг энг мақбул йўналишларини ишлаб чиқишдаги муаммолар.
ДХШ асосида фоалият юритаётган тадбиркорлик субьектларини молиявий
қўллаб-қувватлашни баҳолашдаги муаммолар корхоналарнинг ривожланиши ва
муваффақиятли ишлашига тўсқинлик қилиши мумкин, бу уларнинг молиявий
таъминотини яхшилаш чораларини кўришни талаб қилади.
Учинчидан
, ДХШ асосида фоалият юритаётган тадбиркорлик субьектларини
молиявий қўллаб-қувватлашни баҳолашда молиявий ресурсларнинг етишмаслиги
хўжалик юритувчи субъектларнинг ўз фаолиятини амалга ошириш, жорий
операцияларни молиялаштириш, инвестициялар, қарзларни тўлаш ва бошқа молиявий
мажбуриятларни қоплаш учун етарли миқдордаги маблағга эга эмаслигини англатади.
Бу молиявий қийинчиликларга, бизнеснинг ўсишини чеклашга, кенгайишнинг мумкин
эмаслигига ва баъзида тўлов қобилияти билан боғлиқ муаммоларга олиб келиши
мумкин.
Молиявий ресурсларнинг етишмаслиги турли хил омилларга боғлиқ бўлиши
мумкин, масалан, фойда, қарзларнинг юқори даражаси, кредитлар ёки
инвестицияларни ололмаслик, иқтисодий ва сиёсий беқарорлик. Мавжуд молиявий
ресурсларнинг етишмаслигига дуч келган корхоналар учун бизнеснинг барқарор
ривожланиши ва муваффақиятли ишлашини таъминлаш учун қўшимча маблағларни
жалб қилиш, молиявий жараёнларни оптималлаштириш, харажатларни назорат қилиш
ва фойдани кўпайтириш стратегиясини ишлаб чиқиш муҳимдир.
Тўртинчидан
, баъзи корхоналар учун қарз маблағлари юқори фоиз ставкалари
туфайли жуда қиммат бўлиши мумкин, бу эса қўшимча молиявий қийинчиликка олиб
келади. Бу корхона харажатларини ошириши, унинг рақобатбардошлиги ва
рентабеллигини пасайтиради. Юқори фоиз ставкалари, шунингдек, тадбиркорлар,
айниқса кичик ва ўрта корхоналар учун кредит олиш имкониятини чеклайди.
Натижада, бу иқтисодий ўсишни ва бизнеснинг ривожланишини секинлаштиради.
Ушбу муаммони ҳал қилиш учун давлат аралашуви талаб қилади, масалан, Марказий
`
71
банк ставкаларини пасайтириш ёки бошқа тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш
дастурларини ишлаб чиқиш.
Бешинчидан
, ДХШ асосида фаолият юритаётган тадбиркорлик субъектларининг
рентабеллик даражаси етарли даражада эмаслиги. Баъзи корхоналар юқори
харажатлар, сотишнинг етарли эмаслиги ёки бозордаги рақобат туфайли паст
рентабеллик
муаммосига
дуч
келишадилар.
Кам
рентабеллик
бизнесни
ривожлантириш, қарзларни тўлаш, янги ишчиларни жалб қилиш ёки ҳозирги
ходимларга иш ҳақини ошириш учун чекланган инвестиция имкониятларига олиб
келади. Бундан ташқари, бу корхонанинг инвесторлар учун жозибадорлигини
камайтириши ва молиявий беқарорлик хавфини кучайтиради. Ушбу муаммога қарши
курашиш учун тадбиркорлик субъектлари ўз харажатларини таҳлил қилишлари, янги
даромад манбаларини излашлари, маҳсулот ёки хизматлар сифатини яхшилашлари,
нархлар ва маркетинг стратегияларини қайта кўриб чиқишлари ва янада самарали
ички жараёнларни ишлаб чиқишлари лозим.
Олтинчидан
, инфляция, валюта ўзгариши ёки қонунчиликдаги ўзгаришлар каби
иқтисодий муҳитдаги ўзгаришлар хўжалик юритувчи субъектлар учун қўшимча
молиявий хавфларни келтириб чиқариши мумкин. Масалан, инфляция ва хизматлар
нархини ошириши, валюта ўзгариши халқаро савдо шароитларини ёмонлаштириши ва
қонунчиликдаги ўзгаришлар янги талабларга мувофиқ қўшимча инвестицияларни
талаб қилиши мумкин. Ушбу хатарларни юмшатиш учун корхоналар портфелни
диверсификация қилиш, молиявий деривативлардан фойдаланиш, валюта ўзгариши
ёки инфляцияни суғурталаш ва иқтисодий муҳитдаги ўзгаришларни доимий равишда
кузатиб бориш каби хатарларни бошқариш стратегияларини ишлаб чиқишлари зарур.
Бундан ташқари, корхоналар иқтисодиётдаги ўзгаришларга тезроқ жавоб
беришлари учун янада мослашувчан ва бизнес моделларини излашлари лозим. Бунга
корхонанинг молиявий ҳолатини мустаҳкамлаш, инвентаризация ва таъминотни
бошқаришни такомиллаштириш, ишлаб чиқариш жараёнларида мослашувчанликни
таъминлаш ҳамда талаб ва бозор тенденцияларини башорат қилишнинг янада
самарали усулларини ишлаб чиқиш киради.
Умуман олганда, тадбиркорлик субъектларининг бизнесдаги хатарларни доимий
равишда кузатиб бориш ва таҳлил қилишни, шунингдек операцион жараёнларни
стратегик режалаштириш ҳамда бошқаришда мослашувчанликни талаб қилади.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 26 апрелда “Давлат-
хусусий шериклик лойиҳаларини амалга ошириш тартибини такомиллаштириш
тўғрисида”ги 259-сон қарори
2.
Джуманиязов У.И. Давлат-хусусий шерикчилиги асосида уй-жой қурилиши
соҳасида корпоратив бошқарув механизмларини такомиллаштириш. Иқтисодиѐт
фанлари бўйича фалсафа доктори (ПҳД) диссертацияси.- Т., 2017
`
72
3.
Султанов А.С. Давлат-хусусий шерикчилиги асосида уй-жой фондини бошқариш
самарадорлигини ошириш. Иқтисодиѐт фанлари бўйича фалсафа доктори (Phd)
диссертацияси.- Т., 2021;.
