`
69
MURAKKAB SAKRASHLAR MASHQLAR TEXNIKASINI O‘ZLASHTIRILISHI
Qurbonov Doston
Mamadiyev Diyorbek
Ergashev Oybek
Ilmiy rahbar:
Ziyoyev Olim Toshpulatovich
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti
Jismoniy tarbiya va sport kafedrasi o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15378669
Kirish
Sport gimnastikasi — jismoniy tarbiya va sportning eng murakkab va estetik jihatdan
rivojlangan turlaridan biri bo‘lib, uning asosiy elementlari sifatida sakrashlar, aylanishlar,
burilishlar va boshqa texnik ko‘nikmalarni o‘z ichiga oladi.
Murakkab sakrashlar
— sport
gimnastikasining muhim tarkibiy qismi bo‘lib, sportchining tezligi, kuchi, koordinatsiyasi va
muvozanatini mukammal tarzda shakllantiradi.
Mazkur maqolada murakkab sakrashlar mashqlarining texnikasini o‘zlashtirish,
ularning ahamiyati, o‘zlashtirish jarayoni va takomillashtirish usullari haqida batafsil so‘z
yuritiladi.
Murakkab sakrashlar: mohiyat va texnik jihatlar
Murakkab sakrashlar — bu sportchining turli murakkab harakatlarni bajarish orqali
havoda ko‘proq va uzunroq vaqt saqlanishini ta’minlaydigan mashqlar. Ular ko‘pincha badiiy
gimnastika va sport gimnastikasi musobaqalarida eng yuqori ballarni olish uchun bajariladi.
Murakkab sakrashlarning asosiy texnik jihatlari quyidagilardan iborat:
1.
Havo vaqtini oshirish
: Sportchining havodagi vaqtini uzoqroq qilish uchun kuchli
tushish va ko‘tarilish harakatlari.
2.
Kuchli va aniq start
: Sakrashni amalga oshirishda yaxshi tayyorgarlik va to‘g‘ri
boshlang‘ich pozitsiya.
3.
Koordinatsiya va balansni saqlash
: Sakrash davomida tana holatining doimiy
nazorati.
4.
Yuqori tezlik
: Havoga chiqish tezligini oshirish uchun kuchli mushaklar va tezlikni
rivojlantirish.
Murakkab sakrashlarning turlari
Murakkab sakrashlar turli shakllarda bajariladi va ular o‘zaro quyidagi mezonlar bo‘yicha
ajratiladi:
1.
Tepaga sakrash
: Sportchi tepaga, vertikal yo‘nalishda sakraydi.
2.
Oldinga va orqaga sakrash
: Sportchining yo‘nalish bo‘yicha harakatlanishi, bu turdagi
sakrashlarda tana va oyoq muskulaturasi muhim ahamiyatga ega.
3.
Burilishli sakrashlar
: Havodagi sakrashlarni burilishlar bilan birlashtirish.
Bu mashqlar sportchining umumiy texnik ko‘nikmalarini yaxshilashga yordam beradi,
chunki murakkab sakrashlar energiya sarfini, mushak kuchini va muvozanatni talab qiladi.
Texnikani o‘zlashtirish jarayoni
Murakkab sakrashlarni o‘zlashtirish jarayonida quyidagi bosqichlarni bajarish zarur:
1. Isinish va tayyorgarlik
`
70
Murakkab sakrashlar juda kuchli va aniq harakatlarni talab qiladigan mashqlar
hisoblanadi, shuning uchun har bir mashg‘ulot isinish va tayyorgarlikdan boshlanadi. Isinish
mashqlari mushaklarni engillashtiradi va jismoniy tayyorgarlikni oshiradi.
2. Bosqichma-bosqich bajarish
Murakkab sakrashlarni to‘liq o‘zlashtirish uchun ularni bir necha bosqichda bajarish
kerak. Dastlab, sportchi oddiy sakrashlarni to‘g‘ri bajarayotgandek, murakkab elementlarni
asta-sekin kiritish kerak. Bu jarayonda sportchi tahlil, ta’lim texnikalari va takrorlashni
qo‘llaydi.
3. Texnik xatolarni tahlil qilish
Har bir murakkab sakrashda sportchi xatolarga yo‘l qo‘yishi mumkin. Masalan, noto‘g‘ri
boshqarilgan tana holati, boshning noto‘g‘ri pozitsiyasi yoki noto‘g‘ri qo‘l va oyoq harakatlari.
Xatolarni tuzatish uchun maxsus mashqlar va video tahlil qilish samarali bo‘ladi.
4. Mustahkamlash
Murakkab sakrashlarning texnikasini takomillashtirish uchun mustahkamlovchi
mashqlar zarur. Bu mashqlar sportchining mushaklarini kuchaytiradi va xavfsiz landishda o‘z
ustida ishonch hosil qilishga yordam beradi.
O‘qituvchilar va murabbiylarning roli
Murabbiylar va o‘qituvchilarning roli murakkab sakrashlarni o‘zlashtirishda juda katta
ahamiyatga ega. Ular:
Sportchining harakatlarini tahlil qilib, xatolarni aniqlaydi.
Mashqlarni o‘rgatishda to‘g‘ri yondashuvni tanlaydi.
Tez o‘zlashtirish uchun o‘qitish texnologiyalarini qo‘llaydi.
Shuningdek, sportchilarni motivatsiya qilish, jarohatlardan saqlash va mashg‘ulotlarni
o‘zgartirishda murabbiylarning tajribasi katta o‘rin tutadi.
Murakkab sakrashlar mashqlarini takomillashtirish usullari
Murakkab sakrashlarning texnikasini takomillashtirishda bir nechta usullarni qo‘llash
mumkin:
1.
Maxsus kuch va chidamlilik mashqlari
: Sportchining oyoq va yuqori tana
mushaklarini kuchaytirish uchun maxsus mashqlarni bajarish.
2.
Tezlik va reaksiya mashqlari
: Tezlik va aniqlikni oshirish uchun tez-tez sakrashlar va
burilishlarni bajarish.
3.
Koordinatsiya mashqlari
: Burilish va sakrashni birlashtirgan mashqlarni o‘rgatish.
4.
Psixologik tayyorgarlik
: Murakkab sakrashlarni muvaffaqiyatli bajarish uchun
sportchining psixologik jihatdan tayyor bo‘lishi zarur. Stressni boshqarish, konsentratsiya va
ishonchni oshirish uchun psixologik mashqlarni kiritish foydalidir.
Xulosa
Murakkab sakrashlar mashqlari sport gimnastikasining asosiy texnik elementlaridan
biri bo‘lib, sportchining umumiy ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi. Ularning
texnikasini mukammallashtirish jarayoni izchil tayyorgarlik, kuchli koordinatsiya, kuchli
tayanch-motor tizimi va maxsus psixologik tayyorgarlikni talab qiladi. Murabbiylar va
o‘qituvchilar sportchilarga mashg‘ulotlar jarayonida samarali yordam berishlari kerak, bu esa
yuqori natijalarga erishishga olib keladi.
`
71
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Sobirov A.A. “Gimnastika va akrobatik elementlarning nazariyasi va amaliyoti”. –
Toshkent: Akademnashr, 2019.
2.
Yusupov A.S. “Sport gimnastikasi: texnik ko‘nikmalarni rivojlantirish”. – Samarqand:
Fizkultura, 2021.
3.
Kuznetsov V.A. “Sport gimnastikasida o‘qitish va tayyorgarlik”. – Moskva: Fizkultura,
2018.
4.
Verywell Fit. "Gymnastics: How to Improve Your Jump and Landing Skills".
5.
Open Sports Journal. "The Importance of Coordination and Flexibility in Complex
Gymnastic Movements", 2022.
