`
54
XORIJIY MAMLAKATLAR AMALIYOTIDA DAVLAT DAVLAT XIZMATLARI
KO‘RSATISHNI TAKOMILLASHTIRISHNING ZAMONAVIY YO‘NALISHLARI
SAG’DULLAYEV ULUG’BEK AXMADJON O‘G’LI
O‘zbekiston Respublikasi, Samarqand iqtisodiyot va servis instituti,
Mustaqil tadqiqotchi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15378604
Annotatsiya:
Davlat xizmatlari ko‘rsatish sohasida xorijiy мамлакатларнинг
tajribaлариni ўзлаштириш maqsadida Agentlik va uning hududiy tuzilmalari xodimlarining
o‘nga
yaqin xorijiy davlatlarga xizmat safarlari uyushtirilib, ularning ijobiy tajribalari
yuzasidan tegishli takliflar tayyorlandi. Maqolada xorijiy mamlakatlar amaliyotida davlat
davlat xizmatlari ko‘rsatishni takomillashtirishning zamonaviy yo‘nalishlari borasida misollar
keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
milliy, xarajat, moliya, davlat, xizmat, aholi, yagona darcha, davlat
xizmatlari, nogiron, zaif guruhlar, elektron hukumat, davlat boshqaruvi, korruptsiya, fuqaro.
Аннотация:
В целях изучения опыта зарубежных стран в сфере государственных
услуг сотрудники Агентства и его региональных структур организовали деловые
поездки примерно в десять зарубежных стран, а также подготовили соответствующие
предложения на основе своего положительного опыта. В статье представлены
примеры современных направлений совершенствования государственных услуг в
практике зарубежных стран.
Ключевые слова
: национальный, стоимость, финансы, государство, услуга,
население, единое окно, государственные услуги, инвалиды, уязвимые группы,
электронное правительство, государственное управление, коррупция, гражданин.
Abstract:
In order to learn the experience of foreign countries in the field of public
services, business trips of employees of the Agency and its territorial structures to about ten
foreign countries were organized, and relevant proposals were prepared based on their
positive experiences. The article presents examples of modern directions for improving the
provision of public services in the practice of foreign countries.
Key words:
national, cost, finance, state, service, population, single window, public
services, disabled, vulnerable groups, e-government, public administration, corruption,
citizen.
Kirish.
Bugungi kunda dunyo davlatlarida boshqaruv tizimining samaradorligini
oshirishda davlat xizmatlarini ko‘rsatish jarayonlarini modernizatsiya qilish muhim strategik
yo‘nalishlardan biri bo‘lib qolmoqda. Global tendensiyalar shuni ko‘rsatmoqdaki, zamonaviy
texnologiyalar va foydalanuvchi markazlashgan yondashuvlar asosida davlat xizmatlari
tizimini takomillashtirish orqali nafaqat byurokratik to‘siqlarni kamaytirish, balki
fuqarolarning davlatga bo‘lgan ishonchini mustahkamlash mumkin.
Xorijiy mamlakatlar, xususan Estoniya, Singapur, Janubiy Koreya, BAA va boshqa ilg‘or
davlatlar davlat xizmatlarini ko‘rsatishda sun’iy intellekt, raqamli identifikatsiya, mobil
texnologiyalar, “bir darcha” tamoyili va xizmatlarni avtomatlashtirish kabi zamonaviy
uslublardan keng foydalanmoqda. Bu yondashuvlar xizmatlar sifati, tezligi va fuqarolar uchun
qulayligini sezilarli darajada oshirishga xizmat qilmoqda.
`
55
Mazkur
mavzuda
xorijiy
mamlakatlar
amaliyotida
davlat
xizmatlarini
takomillashtirishda qo‘llanilayotgan zamonaviy yo‘nalishlar, ularning afzalliklari,
samaradorlik darajasi va ularni O‘zbekiston sharoitida tatbiq etish imkoniyatlari tahlil
qilinadi.
Asosiy qism.
O‘zbekiston Respublikasi Hukumati tomonidan so‘nggi yillarda jamiyatda
barqaror iqtisodiy rivojlanish va ijtimoiy adolatni ta’minlash borasida olib borilayotgan
islohotlar aholining davlat xizmatlaridan foydalanishi uchun qulay sharoitlar yaratish,
shuningdek barcha toifalar, xususan, ayollar, keksalar va nogironligi bo‘lgan shaxslar kabi zaif
guruhlar uchun davlat xizmatlari sifati va qulayligini yanada oshirishga qaratilgan. Raqamli
texnologiyalar nafaqat “inson omili”ning davlat boshqaruvi sifatiga ta’sirini kamaytirish, balki
davlat xizmatlaridan foydalanishda aholining individual ehtiyojlariga ham e’tibor qaratish
imkonini bermoqda. Xususan, Yangi “...O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi O‘zbekistonni
keyingi 5 yilda rivojlantirishning 7 ta ustuvor yo‘nalishi doirasida 100 ta maqsadga
erishish”[1] ga qaratilgan. Xususan 9-maqsadida quyidagi:
– Elektron hukumat tizimini rivojlantirish, elektron davlat xizmatlarining ulushini 100
foizga yetkazish hamda byurokratiyani bartaraf etish.
– Davlat xizmatlarini mobil ilovalar orqali ko‘rsatishni kengaytirish.
– Davlat xizmatlarini ko‘rsatishda shaxsni identifikatsiya qilishning Mobile ID tizimini
joriy qilish.
– Elektron hukumat tizimi idoralararo integratsiyalashuv platformasi orqali davlat
organlari hamda xususiy tijorat tashkilotlari o‘rtasida ma’lumot almashinuvini yo‘lga qo‘yish
asosida byurokratik jarayonlarni qisqartirish.
– Shaxsga doir ma’lumotlarning himoyasini ta’minlaydigan ruxsat berish hamda
xabardor qilish tizimini joriy etish. [2]
O‘zbekistonda davlat boshqaruvi sohasini isloh etish jarayonida davlat xizmatlari aholi
uchun qulay, ortiqcha byurokratik to‘siqlardan holi, operativ tizimni yaratish va davlat
xizmatlarini raqamlashtirish ustuvor vazifa etib belgilandi. Mamlakatda davlat xizmatlarini
ko‘rsatishni бугунги кун талабларига монанд равишда isloh qilishга йўналтирилган keng
кўламли тадбирлар ishlar doirasida O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzurida
Davlat xizmatlari agentligi tashkil etilgan.
Tahlillarimiz shuni ko‘rsatdiki, aksariyat xorij mamlakatlarda davlat xizmatini isloh
qilish davlat harajatlarini keskin kamaytirishга, fuqarolar va tadbirkorlarning siyosiy
partiyalar va hukumatga bo‘lgan ishonchini yanada mustahkamlashga qaratilgandir (1-
jadval).
1-jadval
Davlat xizmatlari milliy tizimini yaratishning zaruriy shart-sharoitlari
1
1
Muallif tomonidan ishlab chiqilgan.
`
56
Davlat xizmatlari milliy tizimini yaratishning
zaruriy shart-sharoitlari
Avs
tr
al
iy
a
Ang
liy
a
Avs
tr
al
iy
a
Fr
an
siy
a
Sing
ap
u
r
K
or
ey
a
resiubl
ika
si
Sl
ov
eni
ya
Ir
la
nd
iy
a
G
ru
ziya
RF
Q
ozog
‘is
ton
O
zar
b
ayj
on
R
esp
u
bl
ik
asi
Davlat apparatini saqlab turish harajatlarining
haddan tashqari ko‘pligi
+ + + + + +
+ + + +
Davlat idoralarida xodimlar motivatsiyasining
zaifligi
+
+ + + +
Davlat boshqaruvida korruptsiya darajasining
yuqori ekanligi
+
+ + + +
Davlat boshqaruvida ijro intizomi sifatining
zaifligi
+ + + + + + + +
Aholi va tadbirkorlarning davlat tizimi ga
ishonchining pastligi
+
+ + + +
Tadqiqotdа ko’rib o’tilgan Буюк Британия, Fransiya, Avstraliya, Singapur, Koreya
Respublikasi, Sloveniya, Ozarbayjon, Gruziya, Irlandiya, Qozog‘iston, RF milliy tizimlari tahlili
davlat xizmatlari ko‘rsatish borasida quyidagi muhim jihatlarga ega ekanligi haqida xulosa
chiqarishga imkon berdi.
–
davlat
xizmatlari
ko‘rsatishda
рақамли
texnologiyalarнинг
кенг
қўлланилаётганлиги ва уларga ustuvorlik berilганлиги;
– “yagona darcha”, “begona eshik yo‘q” tamoyillarining keng qo‘llanilayotganligi;
– davlat xizmatlari ko‘rsatish tizimiga тадбиркорлик ва кичик бизнес
субъектларининг kirib келаётганлиги;
– davlat xizmatlari ko‘rsatishda aholi tashabbusini qo‘llab-quvvatlash asosida quyi
boshqaruv organlarga vakolatlarni samarali taqsimlashga qaratilganligi;
– fuqarolarning individual ehtiyojlariga asoslanib xizmatlar ko‘rsatishni tashkil qilinishi;
– кўрсатилаётган davlat xizmatlariнинг sifat даражаси кўп жиҳатдан маҳллий
omilларга боғлиқлигига asoslanib, келгучида мамалакат hududlarиda xizmatlari
ko‘rsatishни kengaytirishga аҳамият berilganligi.
Mamlakatimizда aholisi sonining тобора o‘siб бориши бир вақтнинг ўзида davlat
xizmatlari кўрсатишга бўлган реал talabнинг ham ortib borишини рағбатлантиради.
O‘sib borayotgan talabni qondirish uchun yetarli darajada mablag‘ va infratuzilmaviy
resurslar talab qilinadi. Eng jiddiy muammolar sifatida elektron hukumat tizimining ortiqcha
yuklanishi, DXM tirbandliklar va navbatlarning yuzaga kelishini hisobga oladigan bo‘lsak,
ijtimoiy sohaga oid davlat xizmatlari ko‘rsatishning o‘zidayoq mahallabay ishlash tizimiini
yo‘lga qo‘yish, pullik xizmatlar ko‘rsatish yo‘nalishida esa xususiy sektorni jalb zarurati paydo
bo‘ladi.
`
57
Xorijning ilg‘or tajribalaridan ma’lum bo‘ldiki, AQSH, Singapur, Koreya Respublikasi va
aksariyat Yevropa mamlakatlarida davlat xizmatlari ko‘rsatishning ikki bosqichli tizimi joriy
qilingan bo‘lib, ayniqsa ijtimoiy sohada byudjet mablag‘larining manzilli sarflanishiga, ijtimoiy
ёрдам va ҳимояга muhtoj aholi qatlami uchun to‘siqsiz xizmat ko‘rsatishга эришиш
imkoniyati mavjuddir. Shuнингдек соҳага xususiy sektorni jalb qilish, mahallabay ishlashni
ташкил қилиш masalasi ko‘p jihatdan davlat xizmatlarining ijtimoiy yo‘naltirilganlik
tamoyilini cheklashi mumkin. Ikkinchi jihati, davlat xizmatlarini ko‘rsatishni qanday
sharoitlarda xususiy sektorga ajratish zarur? Bu borada 2-jadvalda keltirilgan yo‘nalishlarda
davlat xizmatlari ko‘rsatishni takomillashtirish maqsadga muvofiq hisobaymiz.
2-jadval
Jahon amaliyotida davlat davlat xizmatlari ko‘rsatishni takomillashtirishning
zamonaviy yo‘nalishlari
Yo‘nalishlar
Davlat xizmatlari turlari
Xavfsiz mahalla
konsepsiyasi
Hududda yong‘in xavfsizligi, IIB, jamoat xavfsizligi tashkilotlari
bilan hamkorlik, xabar berish, ogohlantirish kabi yo‘nalishlarda
qo‘shimcha davlat xizmatlari ko‘rsatish
Yalpi ijtimoiy so‘rovda
ishtirok etish
Fuqarolarning o‘z shikoyat va e’tirozlarini shaxsan bildirish istagi
mavjudligiga asoslanib ularga xizmat tariqasidagi imkoniyat
yaratib berish.
Hududнинг raqobat
ustunliklarini
shakllantirish
Hududda tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirish, aholining
moliyaviy imkoniyatlarini qo‘shimcha qo‘llab-quvvatlash
maqsadida davlat subsidiyalari, ijtimoiy nafaqalarni va moddiy
yordam ko‘rsatish bo‘yicha davlat xizmatlari ko‘rsatish
Hududniнg ijtimoiy-
siyosiy hayotidagi
ishtirokini
kengaytirish
Fuqarolarning yashaш манзилларини иқтисодий rivojlantirish
bo‘yicha turli innovatsion loyiha, kreativ g‘oyalarini hududiy
doirada tatbiq etish imkoniyatini yartib berishga ko‘maklashish.
Hududning yagona
ekologik siyosati va
nazoratini yuritish
Aholining ekologik majburiyatlarini bajarishi, ekologik
tashabbuskorlik va ekologiyaga zarar keltiruvchi holatlarni
bartaraf қилишга иштирок этиш
Fuqarolar
tashabbuslarini qo‘llab
quvvatlash
Mahalliy darajada davlat xizmatlari ko‘rsatishni tashkil etish
asosida kraudsorsing, kraudfanding, ovoz yig‘ish, byudjet ijrosi
tashabbusi kabi tashabbuslarni amalga oshirishiga ko‘maklashish
Xulosa va takliflar.
Xorijiy mamlakatlar amaliyoti shuni ko‘rsatmoqdaki, davlat
xizmatlarini takomillashtirishda zamonaviy texnologiyalar va innovatsion yondashuvlarni
joriy etish muhim ahamiyatga ega. Xususan, raqamlashtirish, sun’iy intellekt va
avtomatlashtirish texnologiyalarining qo‘llanilishi davlat xizmatlarining sifatini oshirish,
fuqarolar uchun qulaylik yaratish va davlat boshqaruvini shaffoflashtirishda muhim rol
o‘ynamoqda. Estoniya, Singapur, Janubiy Koreya, Birlashgan Arab Amirliklari kabi davlatlar
o‘zining ilg‘or tajribalari bilan bu borada katta muvaffaqiyatlarga erishgan.
O‘zbekiston Respublikasida ham davlat xizmatlarini raqamlashtirish, markazlashtirish
va avtomatlashtirish bo‘yicha muhim qadamlar qo‘yilmoqda. “Elektron hukumat” tizimi,
`
58
my.gov.uz portali va davlat xizmatlari markazlari orqali aholiga qulay sharoitlar yaratish
jarayoni davom etmoqda. Biroq xorijiy tajribalar asosida yana ko‘plab imkoniyatlar mavjud,
bu tizimni yanada takomillashtirishga yordam beradi.
1.
Raqamli identifikatsiya tizimini kengaytirish – Davlat xizmatlariga yagona raqamli ID-
karta yoki biometrik ma’lumotlar orqali kirishni joriy qilish, fuqarolarga qulaylik yaratadi va
xavfsizlikni oshiradi.
2.
Sun’iy intellekt va avtomatlashtirishni keng joriy etish – Sun’iy intellekt asosida
ishlovchi tizimlar yordamida davlat xizmatlarini personalizatsiya qilish va fuqarolarning
so‘rovlariga tezkor javob berish tizimini yaratish zarur.
3.
Mobil ilovalar va platformalarning rivojlanishi – Davlat xizmatlarini mobil ilovalar orqali
yanada kengroq taqdim etish, aholiga vaqtni tejash va qulaylik yaratish imkonini beradi. Bu
orqali fuqarolar o‘z xizmatlarini istalgan joyda va vaqtda olishlari mumkin.
4.
Markazlashtirilgan xizmatlar tizimini rivojlantirish – Xizmatlarni markazlashgan holda
taqdim etish orqali fuqarolar bir joyda barcha zarur xizmatlardan foydalanish imkoniyatiga
ega bo‘ladi, bu esa byurokratik to‘siqlarni kamaytiradi va ish jarayonini soddalashtiradi.
5.
Fuqarolar fikrini doimiy ravishda monitoring qilish – Davlat xizmatlarining sifati haqida
fuqarolardan fikr-mulohazalar yig‘ish va tahlil qilish tizimini joriy etish zarur. Bu orqali davlat
xizmatlarini doimiy ravishda takomillashtirish mumkin bo‘ladi.
6.
Davlat-xususiy sheriklik asosida innovatsion yechimlarni rivojlantirish – Xususiy sektor
bilan hamkorlik qilish orqali davlat xizmatlarini ko‘rsatishdagi innovatsion texnologiyalarni
va xizmatlar sifatini oshirishga erishish mumkin.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Бабаджанова, Л. Ш. Актуальные аспекты устойчивого развития территорий
Республики Узбекистан / Л. Ш. Бабаджанова // Экономика и финансы (Узбекистан). –
2017. – № 9. – С. 7. https://www.elibrary.ru/item.asp?id=35328109
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 28-yanvar 2022 yildagi “2022-2026 yillarga
mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60-sonli
Farmoni.
3.
Когамова, А. Ш. Закон Республики Казахстан «О государственных услугах»:
ключевые положения, достоинства и слабые стороны / А. Ш. Когамова // Евразийский
юридический
журнал.
–
2019.
–
№
1(128).
–
С.
89-94.
https://elibrary.ru/item.asp?id=37084898
4.
Калугин В.Е. Совершенствование оценки качества оказания государственных
услуг. Научный рецензируемый журнал "Вестник СибАДИ". 2016;(4(50)):145-151.
5.
BARAT-ALIYEVICH A. F., NODIROVNA M. S. THE ESSENCE AND SIGNIFICANCE OF THE
CONCEPTS
OF
INNOVATION,
INNOVATION
ACTIVITY
AND
INNOVATION
ENTREPRENEURSHIP. – 2023.
6.
SAIDAKHMEDOVICH S. T., NODIROVNA M. S. TOLIBOVNA TD THE REFORM OF
PROFESSIONS IN THE DIGITAL ECONOMY, THE MOST IN DEMAND IN THE LABOR MARKET
`
59
OF UZBEKISTAN //Excellencia: International Multi-disciplinary Journal of Education (2994-
9521). – 2024. – Т. 2. – №. 6. – С. 278-289.
7.
SAIDAKHMEDOVICH S. T., NODIROVNA M. S., TOLIBOVNA T. D. P. O. F. S. B. AS A FACTOR
IN THE DEVELOPMENT OF THE COMPETITIVE ENVIRONMENT OF THE NATIONAL
ECONOMY OF UZBEKISTAN //Excellencia: International Multi-disciplinary Journal of
Education (2994-9521). – 2024. – Т. 2. – №. 6. – С. 268-277.
8.
Мирзаева Ш. Н., Ашуров С. З. Анализ Инвестиционного Климата В Узбекистане,
Состояние И Перспективы //GlobalBiz Summit: Business and Economic Strategies for the
Future. – 2025. – Т. 1. – С. 72-75.
9.
ILKHAMOVNA S. Z., NODIROVNA M. S., KHURSHEDOVICH A. A. TOURISM CLUSTERS IN
THE DIGITAL ECONOMY //International Conference on Adaptive Learning Technologies. –
2024. – Т. 5. – С. 133-141.
10.
ILKHAMOVNA S. Z., NODIROVNA M. S., KUVONCH R. EXPANSION OF THE SERVICE
SECTOR IN THE CONTEXT OF INNOVATIVE CHANGES IN UZBEKISTAN //Gospodarka i
Innowacje. – 2024. – Т. 48. – С. 90-98.
11.
ILKHAMOVNA S. Z., NODIROVNA M. S., ALIASKAR M. IMPORTANT ASPECTS OF THE
THEORY AND METHODOLOGY OF MEASURING SOCIAL CAPITAL //Miasto Przyszłości. –
2024. – Т. 49. – С. 167-174.
12.
ILKHAMOVNA S. Z., NODIROVNA M. S., MUROD S. DIGITALIZATION OF SOCIAL
TECHNOLOGIES IN IMPROVING THE EFFICIENCY OF THE SERVICE SECTOR //Gospodarka i
Innowacje. – 2024. – Т. 48. – С. 80-89.
13.
ILKHAMOVNA S. Z., NODIROVNA M. S., FIRUZA A. ECOTOURISM AS A TOOL FOR
SUSTAINABLE DEVELOPMENT AND POVERTY REDUCTION //International Conference on
Adaptive Learning Technologies. – 2024. – Т. 5. – С. 123-132.
14.
ILKHAMOVNA S. Z., NODIROVNA M. S. SUBHONZODA SH THE EXPERIENCE OF OTHER
COUNTRIES IN THE LEGAL REGULATION OF ECOTOURISM //BOSHQARUV VA ETIKA
QOIDALARI ONLAYN ILMIY JURNALI. – 2024. – Т. 4. – №. 5. – С. 122-131.
15.
Nodirovna M. S. Foreign Experience in Supporting Entrepreneurship and Business
Activity of Women. WEB OF SYNERGY: International Interdisciplinary Research
JournalVolume2, Issue 5Year2023ISSN: 2835-3013https //univerpubl. com/index.
php/synergy https://scholar. google. com/citations.
