`
84
MARKETING HÁM PR: ÓZINE TÁNLIGI, FUNKCIYA HÁM MODELLERI
Baxitova Jamina Armanovna
Qaraqalpaq mámleketlik universiteti studenti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15449858
Annotaciya.
Maqalada jámiyetshilik penen baylanıslar hám marketingtiń óz-ara tásiri,
tarmaq kampaniyasınıń unamlı imidjin qáliplestiriwde PR texnologiyalarınıń tásiri haqqında
sóz etiledi.
Tayanısh sózler:
Pablik rileyshnz, PR-texnologiya, marketing, tarmaqlı marketing,
marketingli PR, marketolog, korporativ PR ilajlar.
Keyingi on jillıqlarda dúnya kóleminde tovarlardı bazarǵa satıwdıń hár túrli usılları tez
rawajlanbaqta. Bunda kóplegen tarmaq kampaniyaları pablik rileyshnz texnologiyalarınan
paydalanadı.
Tarmaqlı marketing tarawında jámiyetshilik penen baylanıslar kampaniyanıń biznesin
rawajlandırıw ushın qolaylı shárayatlar jaratıwda tiykarǵı baǵdar bolıp esaplanadı.
Tarmaqlı marketing rawajlanıwınıń túrli táreplerin úyreniw, atap aytqanda, onda pablik
rileyshnz texnologiyaları yamasa PR-texnologiyalarınan paydalanıw máselesine qızıǵıwshılıq
jáhánde elege shekem jańa sociallıq-ekonomikalıq, siyasiy, puqaralıq-huqıqıy qatnasıqlar
qáliplesip atırǵanı menen túsindiriledi.
Zamanagóy isbilermenlik dúnyası básekileslerdiń aqıbetleri, perspektivaları hám
reakciyaların esapqa alıwǵa májbúr. Kampaniyalar tovar satıw bazarında múnásip orın
iyelewge umtıladı.
Jámiyetshilik penen baylanıslar shólkemniń abıroyı menen tıǵız baylanıslı bolıp, onıń
maqseti auditoriyanıń túsiniwi hám qollap-quwatlawına erisiw. Basqasha aytqanda, PR - bul
shólkem hám oniń maqsetli auditoriyası ortasında jaqsı qatnasıqlardı ornatıw hám
rawajlandırıw ushın rejelestiriliwi hám qollap-quwatlanıwı zárúr bolgan kampaniya iskerligi
bolıp tabıladı [1, 14-b.].
Bugingi kúnde marketingte pablik rileyshnz úlken rol oynaytuǵının biykarlap bolmaydı.
F. Kotler pikirinshe, marketing biznes wazıypası bolıp, ol tómendegilerden ibarat bolıwı
múmkin:
tovardı satıw ushın ózine tán bazarlardı tańlaw;
maqsetli auditoriya qızıǵıwların álbette yesapqa alıwı kerek bolǵan tovardı jaratıw;
satıw dárejesin asırıw hám tutınıwshını qanaatlandırıw maqsetinde kommunikaciyalar
hám tovarlardı tarqatıw baǵdarlamaların islep shıǵıw [2, 8-bet].
"Pablik rileyshnz" tarawı izertlewshileriniń aytıwınsha, PR házirgi waqıtta marketing
strategiyasınıń qálegen jerinde – tovar atamasın jaratıw procesinde, qadaqlaw dizaynın islep
shıǵıwda, maqsetli auditoriyanı izertlewde, bazardaǵı tovardıń baha siyasatın anıqlawda,
satıwda, satıwdan keyingi xızmetlerde qollanıladı. PR - tutınıwshılardı ónim haqqında xabardar
etiwge járdem beredi.
Marketologlar arnawlı usınıslar menen shuǵıllanıp, satıwdı xoshametlew menen
shuǵıllansa, PR qánigeleri maǵlıwmatlardı ǵalaba xabar quralları arqalı tarqatıp, kampaniya
hám tovardı tanıstırıw boyınsha piar ilajların tayarlaydı.
`
85
Házirgi waqıtta shólkemde marketing hám PR qatnasıǵınıń bes túrli modeli ajıratıp
kórsetiledi.
Birinshi model -
dástúriy.
Ol marketing hám PR funkciyaların ajıratadı. Marketing
"buyırtpashınıń mútájliklerin ózi ushın paydanı kóre alıw, xızmet etiw hám qanaatlandırıw"
ushın zárúr. PR firmanıń payda alıw imkaniyatlarına aralaspawı ushın jámiyetshiliktiń
(kampaniya átirapınıń) hár qıylı wákillerinde jaqsı pikir payda etiwdi maqset etedi" [2].
Ekinshi model PR hám marketing
funkciyalarının kesilisiw noqatları
dep belgilenedi. Eń
ayqın kesilisiw tovar tanımalılıǵın jaratıwda júz beredi. Kampaniya tovardı reklama etiwdi
marketing bólimine yamasa jámiyetshilik penen baylanıslar bólimine tapsırıwı múmkin.
Úshinshi model
PR bóliminiń jumısı ústinen
marketing qadaǵalawı procesin belgileydi.
Tórtinshi model
"PR marketingti qadaǵalaydı"
principine tiykarlanǵan. Kampaniyanıń
keleshegi kópshilik jaǵdaylarda elita jámiyetiniń, sonıń ishinde akciyalarǵa iyelik etiwshiler,
qarjılandırıwdı belgilewshi adamlar tárepinen qalay qaralıwına baylanıslı bolıwı múmkin.
Kampaniyanıń wazıypası xalıqtıń tilegin qanaatlandırıwdan ibarat.
Besinshi modelde PR hám marketing funkciyalarınıń
uqsaslıǵı
anıqlanadı: PR hám
marketing xizmetkerleri birgelikte mútájlikler hám bazar segmentlerin analizleydi, imidj
baǵdarlamaların islep shıǵadı, basqarıw procesi menen shuǵıllanadı.
Joqarıda atap ótilgenlerdiń barlıǵınan kórinip turǵanınday, PR kampaniyanı bazarda
jetekshilikke alıp shıǵıw, ónimdi jámiyetshilikke tanıstırıw imkaniyatın beredi, bul bolsa
jámiyetlik pikirdi qáliplestiriwshi adamlarǵa tásir kórsetiwge járdem beredi. Búgingi kúnde
kóplegen kampaniya basshıları PR marketingniń áhmiyetli bólegine aylanǵanın, PR-
texnologiyalarınan paydalanıw kóp qárejet talap etpeytuǵınlıǵı sebepli ónimdi reklama etiwde
eń nátiyjeli usıl ekenligin aytpaqta. Sol sebepli zamanagóy "pablik rileyshnz" izertlewshileri
marketing PR (MRR, MPR) in ajıratıp kórsetedi.
A.N. Chumikov marketingte PR di "túsinikli informaciyalardı jetkeriw hám kampaniyanıń
qolaylı imidjin jaratıw arqalı satıwlardıń ósiwine hám tutınıwshılardıń razılıǵına járdem
beriwshi baǵdarlamalardı rejelestiriw, orınlaw hám bahalaw procesi; onıń ónimlerin
tutınıwshılardıń talapları, tilekleri hám mápleri menen identifikaciyalaw" dep táriypleydi [3].
Juwmaqlap aytqanda, sońǵı jıllarda marketing PR reklamaǵa ústinlik berilgen tarawlarda
tán alınbaqta. Onıń brendti úgit-násiyatlaw hám onıń abırayın arttırıwdaǵı nátiyjeliligi atap
ótilgen. Sonı ayrıqsha atap ótiw kerek, házirgi waqıtta kópshilik tutınıwshılar tárepinen MPR
nátiyjesiz dep tabılatuǵın tarawlar joq. Sonday-aq, ónimdi satıw bazarında tabıslı jolǵa qoyıw
ushın reklama hám MPR birgelikte islewi kerek ekenligi belgilengen.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Тикер, Э. Паблик рилейшнз. – М.: Проспект, 2005. – 336 с.
2.
Котлер, Ф. Маркетинг менеджмент. – СПб.: Питер, 2002. – 328 с.
3.
3.Чумиков, А.Н. Связи с общественностью. – М.: Прогресс, 2001. – 362 с.
4.
Косс, Н.Г. Многоуровневый сетевой маркетинг: Автореф. дис. …канд. социол.
наук. – М.: Изд-во МГУ, 2000. – 25 с.
`
86
5.
Baxitova , J. . (2024). PR ISKERLIGI TARIYXI, TEORIYALIQ TIYKARLARI @@0
Baxitova, J. (2024). SIYASATTA QARA HÁM AQ PRDAN PAYDALANIW ÁMELIYATI.
Journal
of
Universal
Science
Research
,
2
(7),
20–22.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/universal-scientific-research/article/view/36026
7.
Esengeldieva , A. ., & Seitnazarova , G. . (2024). SAYLOVOLDI TASHVIQOTINI AMALGA
OSHIRISH BOʻYICHA MILLIY VA ILG’OR XORIJIY TAJRIBA. Журнал академических
исследований
нового
Узбекистана,
1(7),
30–32.
извлечено
от
