`
70
ABDULLA AVLONIY – MAʼRIFATPARVAR VA MILLAT FIDOYISI
Erkinjonova Raximaxon Baxtiyor qizi
O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti 1-bosqich magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15424092
Annotatsiya:
Ushbu maqolada Abdulla Avloniy hayoti, faoliyati va tarixiy merosi haqida
to’xtalib o’tilgan.
Kalit so‘zlar:
Pedagog, ta’lim, jadidchilik, meros, kitob. Tarbiya.
KIRISH
XX asr boshlarida o‘zbek xalqining milliy o‘zligiga, ma’naviy uyg‘onishiga xizmat qilgan
ko‘plab buyuk siymolar yetishib chiqdi. Ularning ichida Abdulla Avloniy o‘zining
ma’rifatparvarligi, pedagogik qarashlari, adabiy va ijtimoiy faoliyati bilan alohida o‘rin
egallaydi. U o‘z xalqini jaholatdan chiqarish, yoshlarga zamonaviy ta’lim berish va milliy
uyg‘onish ruhini singdirish yo‘lida fidokorona mehnat qilgan.
ASOSIY QISM
Abdulla Avloniy 1878-yil Toshkent shahrida tug‘ilgan. Dastlab eski maktabda, keyinroq
yangi uslubdagi maktabda tahsil olgan. Yoshligidanoq ilm-fanga, adabiyotga, til va tarixga
qiziqqan. 1904-yilda "Jamiyati xayriya" a’zoligiga qabul qilinib, ijtimoiy-ma’rifiy faoliyat
boshlaydi.
U 1909-yilda Toshkentda yangi uslubdagi maktab ochib, zamonaviy ta’limni yo‘lga qo‘yadi.
Maktabda o‘quvchilarga ona tili, adabiyot, tabiatshunoslik, tarix kabi fanlar o‘rgatilgan.
Avloniy nafaqat ustoz, balki darsliklar muallifi sifatida ham faoliyat yuritgan. Avloniy o‘zbek
adabiyotining taraqqiy etishiga ham katta hissa qo‘shgan. Uning eng mashhur asari – “Turkiy
guliston yoxud axloq” bo‘lib, unda axloqiy tarbiya, insoniylik, odob-axloq, vatanparvarlik kabi
tushunchalar keng yoritilgan. Bu asar orqali u yosh avlodni ma’naviy yetuk shaxs qilib
tarbiyalashni maqsad qilgan. Shuningdek, “Maktab gulistoni”, “Adabiyot yoxud milliy
sheʼriyat”, “Tarbiya” kabi asarlarida ta’lim-tarbiya, axloqiy me’yorlar va milliy ruhni yoritadi.
Uning she’rlari ham ijtimoiy-siyosiy mazmun bilan yo‘g‘rilgan bo‘lib, xalqni uyg‘otishga, milliy
birlikka chaqirgan.
Avloniy jadidchilik harakatining faol a’zosi sifatida xalqni ilm-fanga, zamonaviy hayotga
yetaklashni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘ygan. U eskicha maktab va qarashlarga tanqidiy
yondashgan, yangi uslubdagi maktablar, teatr, gazeta va jurnallar orqali xalq ongini yoritishga
harakat qilgan. Abdulla Avloniy 1934-yilda vafot etdi. Mustaqillik yillarida uning merosi qayta
o‘rganildi, asarlari nashr etildi, nomi abadiylashtirildi. 2021-yilda Prezident qarori bilan
“Abdulla Avloniy nomidagi pedagogika instituti” tashkil etildi.
XULOSA
Abdulla Avloniy o‘z hayoti va ijodi orqali xalqiga chin dildan xizmat qilgan, ma’rifat va
axloqni asosiy qadriyat sifatida targ‘ib etgan buyuk siymodir. Uning asarlari, pedagogik
qarashlari va jadidchilikdagi faoliyati hozirgi kun yoshlariga ham ibrat bo‘lib xizmat qilmoqda.
Uning “ilm va ma’rifat – najot yo‘li” degan g‘oyasi bugun ham dolzarbdir.
Xulosa qilib aytadigan bo’lsak, Abdulla Avloniyning asarlari, pedagogic qarashlari va
faoliyati nafaqat biz balki bizdan keyingi avlodlarga ham ibrat vazifasini bajaradi.
References:
`
71
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Qosimov B. Jadidlar va ularning ma’rifiy merosi. – Toshkent: “O‘zbekiston”, 2009.
2.
Rajabov A. Abdulla Avloniy: hayoti va ijodi. – Toshkent: “Ma’naviyat”, 2018.
3.
O‘zbek milliy ensiklopediyasi. – Toshkent: “O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi”, 2000. 1-
jild.
4.
Avloniy A. Turkiy guliston yoxud axloq. – Toshkent: Ma’naviyat, 1992.
5.
Avloniy A. Maktab gulistoni. – Toshkent: “O‘qituvchi”, 1992.
