`
165
UCHINCHI RENESSANS: ILMIY ASOSLARI VA USTUVOR MASALALARI
Choriyev Mirjalol Baxtiyor o‘g‘li
Termiz Davlat Pedagogika Instituti, magistratura 1-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15480798
Annotatsiya:
Ushbu maqolada “Uchinchi Renessans” tushunchasi, uning zamonaviy ilmiy
asoslari, iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishdagi o‘rni, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi
Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning farmon va nutqlariga tayangan holda, ushbu jarayonning
metodologik va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda raqamli iqtisodiyot, innovatsiyalar,
ta’lim tizimining modernizatsiyasi va ijtimoiy barqarorlik masalalari yoritiladi. Maqola ilmiy
tadqiqotlar va davlat siyosatining konseptual asoslarini birlashtiradi.
Kalit so‘zlar:
uchinchi renessans, raqamli iqtisodiyot, innovatsiyalar, Shavkat
Mirziyoyev, ta’lim islohotlari, ijtimoiy barqarorlik, ilmiy-texnik taraqqiyot.
Аннотация
В статье рассматривается понятие “Третий Ренессанс”, его современные научные
основы, роль в экономическом и социальном развитии, а также методологические и
практические аспекты на основе указов и выступлений Президента Республики
Узбекистан Шавката Мирзияева. Исследование охватывает цифровую экономику,
инновации, модернизацию системы образования и социальную стабильность. Статья
объединяет концептуальные основы научных исследований и государственной
политики.
Ключевые слова:
третий ренессанс, цифровая экономика, инновации, Шавкат
Мирзияев, реформы образования, социальная стабильность, научно-технический
прогресс.
Abstract
This article examines the concept of the “Third Renaissance,” its contemporary scientific
foundations, its role in economic and social development, and its methodological and practical
aspects based on the decrees and speeches of the President of the Republic of Uzbekistan,
Shavkat Mirziyoyev. The study covers digital economy, innovations, modernization of the
education system, and social stability. The article combines conceptual foundations of scientific
research and state policy.
Keywords:
third renaissance, digital economy, innovations, Shavkat Mirziyoyev,
education reforms, social stability, scientific and technological progress.
Kirish
XXI asr boshlarida insoniyat yangi ilmiy-texnik inqilob davriga qadam qo‘ydi. Ushbu
davrda raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar (big data), kognitiv fanlar va
innovatsiyalarning integratsiyasi bilan xarakterlanadigan "Uchinchi Renessans" tushunchasi
paydo bo‘ldi. Bu jarayon inson kapitali va intellektual resurslarning iqtisodiyotdagi o‘rni
tubdan o‘zgarishini, innovatsion taraqqiyot va global raqobat kuchayishini anglatadi [1].
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilgari surilgan
“Uchinchi Renessans” konsepsiyasi mamlakatimizning yangi bosqichda rivojlanishi uchun ilmiy
asoslangan strategik platformani yaratdi. Ushbu maqola esa bu jarayonning ilmiy-metodologik
asoslari, amaliy ahamiyati va rivojlanish istiqbollarini o‘rganishga qaratilgan.
`
166
Ilmiy tadqiqotlarda uchinchi Renessansning mohiyati va uni amalga oshirish usullari
turlicha talqin etilmoqda. Ba’zi olimlar bu jarayonni raqamli inqilob deb atasa [2], boshqalar
esa innovatsion iqtisodiyotning yangi bosqichi sifatida baholaydilar [3]. Shu bilan birga,
O‘zbekiston sharoitida bu tushuncha milliy siyosatning asosiy yo‘nalishlariga muvofiq holda,
davlat boshqaruvi, ta’lim va iqtisodiyot tizimlarining yangi formatda shakllanishini taqozo etadi
[4].
Asosiy qism
1. Uchinchi Renessansning ilmiy-metodologik asoslari
Uchinchi Renessans tushunchasi XXI asrning raqamli inqilobi va global innovatsion
o‘zgarishlari natijasida yuzaga kelgan yangi ijtimoiy-iqtisodiy tizimni anglatadi. Bu tizimning
ilmiy-metodologik asoslari evolyutsion iqtisodiyot nazariyasi, innovatsiyalar iqtisodiyoti va
texnologik inqiloblar konsepsiyasiga tayangan [5].
Raqamli iqtisodiyot, sun’iy intellekt va katta ma’lumotlar bazasining uyg‘un ishlashi yangi
iqtisodiy modelni yaratadi. Bu modelda inson kapitali asosiy resurs sifatida ko‘riladi va ta’lim
hamda innovatsiyalar muhim rol o‘ynaydi [6].
O‘zbekiston Prezidentining 2023-yil 5-maydagi Farmonida "Uchinchi Renessansni
amalga oshirish bo‘yicha kompleks chora-tadbirlar dasturi" bu jarayonning amaliy
konsepsiyasini belgiladi va mamlakatda raqamli iqtisodiyot, innovatsion ilm-fan, ta’lim va
sog‘liqni saqlash tizimlarini rivojlantirishni maqsad qilgan [7].
2. Raqamli iqtisodiyot va innovatsiyalarning roli
Raqamli iqtisodiyot o‘sib borayotgan global bozorga moslashish uchun innovatsion
yechimlarni ishlab chiqish va joriy etishni talab qiladi. Shavkat Mirziyoyevning 2024-yil 15-
fevraldagi nutqida aytilishicha:
"Biz raqamli iqtisodiyot rivojlanishiga ustuvor ahamiyat beramiz, chunki bu
mamlakatimizning kelajakdagi farovonligi va barqaror rivojlanishining asosidir" [8].
Innovatsiyalar iqtisodiy o‘sish va yangi ish o‘rinlari yaratishda muhim omil hisoblanadi.
Bu borada, O‘zbekiston 5G, sun’iy intellekt, blokcheyn va kiberxavfsizlik kabi sohalarga katta
e’tibor qaratmoqda [9].
3. Ta’lim tizimining modernizatsiyasi
STEM va STEAM ta’limi yoshlarni zamonaviy texnologiyalar bilan tanishtirishda muhim
vosita hisoblanadi. Ta’lim tizimining sifatini oshirish uchun kadrlarni tayyorlash, ilmiy-
tadqiqot ishlarini rivojlantirish zarur [10].
Shavkat Mirziyoyev 2023-yil 10-dekabrdagi nutqida:
"Yoshlarimizni raqobatbardosh kadrlar sifatida tayyorlash uchun ta’lim tizimini
modernizatsiya qilishimiz shart" deb ta’kidlagan [11].
4. Ijtimoiy barqarorlik va inson kapitaliga sarmoya
Uchinchi Renessansning ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyati ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash,
tengsizlikni kamaytirish va aholining yashash darajasini oshirishda namoyon bo‘ladi [12].
Prezident Mirziyoyevning 2024-yil 20-martdagi farmonida inson kapitaliga sarmoya
kiritish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishi sifatida belgilangan [13].
Xulosa
Uchinchi Renessans — bu XXI asrda yuzaga kelgan global ilmiy-texnik, iqtisodiy va
ijtimoiy o‘zgarishlarning murakkab va integratsiyalashgan jarayoni bo‘lib, u raqamli
`
167
transformatsiya, innovatsion rivojlanish hamda inson kapitalining rivojlanishiga asoslanadi.
Ushbu jarayon mamlakatlarning raqobatbardoshligini oshirish, iqtisodiy o‘sishni
jadallashtirish va ijtimoiy barqarorlikni ta’minlashda muhim vosita hisoblanadi [1, 5].
O‘zbekiston Respublikasida Uchinchi Renessans konsepsiyasi davlat siyosatining ustuvor
yo‘nalishlaridan biri sifatida qabul qilinib, uning amalga oshirilishi uchun kompleks ilmiy-
metodologik asos va amaliy mexanizmlar ishlab chiqilgan. Shavkat Mirziyoyevning farmon va
nutqlarida belgilangan vazifalar raqamli iqtisodiyot, ta’lim tizimini modernizatsiya qilish,
innovatsiyalarni keng tatbiq etish va inson kapitalini rivojlantirishga qaratilgan bo‘lib, bu
mamlakatning barqaror rivojlanish strategiyasining asosini tashkil etadi [2, 7, 8].
Ilmiy tadqiqotlar va amaliy tajribalar shuni ko‘rsatadiki, raqamli transformatsiya va
innovatsion iqtisodiyot modeli inson kapitaliga sarmoya kiritishni talab qiladi, bu esa ta’lim
tizimining sifatini oshirish, ilmiy-texnik kadrlarni tayyorlash va yangi texnologiyalarni joriy
etishni taqozo etadi [6, 10, 11]. Ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash esa iqtisodiy rivojlanish bilan
parallel olib borilishi kerak bo‘lib, bu yo‘lda davlat siyosati va innovatsion tashabbuslar
muvofiqlashtirilgan holda amalga oshiriladi [12, 13].
Shunday qilib, Uchinchi Renessans konsepsiyasining ilmiy asoslangan, metodologik
jihatdan chuqur tahlil qilinishi va amaliyotga samarali tatbiq etilishi O‘zbekistonning jahon
miqyosidagi raqobatbardoshligini oshirishda, iqtisodiy va ijtimoiy sohalarda innovatsion
o‘sishni ta’minlashda, shuningdek, milliy farovonlikni mustahkamlashda muhim omil bo‘lib
xizmat qiladi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Kuznetsov, V. “Innovatsion iqtisodiyot va raqamli inqilob”. – T., 2020.
2.
Shavkat Mirziyoyev. “O‘zbekiston Respublikasida uchinchi Renessansni amalga oshirish
bo‘yicha farmon”, 2023.
3.
World Economic Forum Reports, 2022.
4.
Mirziyoyev, Sh. “Milliy taraqqiyot va raqamli iqtisodiyot”. Nutq, 2024.
5.
Schumpeter, J. “Theory of Economic Development”. – Harvard University Press, 1934.
6.
OECD Report on Digital Economy, 2023.
7.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 5-maydagi farmoni.
8.
Mirziyoyev, Sh. “Raqamli iqtisodiyot rivoji”, 2024.
9.
United Nations Development Programme Report, 2023.
10.
Ministry of Education Uzbekistan Reports, 2023.
11.
Mirziyoyev, Sh. “Ta’lim tizimini isloh qilish”, 2023.
12.
World Bank Report on Social Stability, 2022.
13.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 20-martdagi farmoni
