42
HODISA SODIR BO‘LGAN JOYNI KO`ZDAN KECHIRISH TERGOV
HARAKATLARINI TAKOMILLASHTIRISH BO`YICHA INNOVATSION
YONDASHUVLAR
Usmonaliyev Najmiddin Qo’shboq o’g’li
O‘zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi
“Tergov faoliyati” kafedrasi o'qituvchisi
Abdulxaqov Boburjon Nodirjon o’g’li
O‘zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi
3-bosqich 326-guruh kursanti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15717975
Annotatsiya
Tergov jarayoni, har bir huquqiy tizimning muhim qismidir. Hodisa sodir bo‘lgan joyni
ko‘zdan kechirish – bu tergovning boshlang‘ich bosqichi bo‘lib, unda sodir bo‘lgan voqeani
chuqur o‘rganish va uning barcha tafsilotlarini aniqlash muhimdir. Hodisa joyining to‘g‘ri
ko‘rish va tahlil qilish, tergovchilarga voqealarning to‘liq rasmiga ega bo‘lishga yordam beradi.
Shu bilan birga, tergovning samaradorligi va adolatli natijalarga erishish uchun, hodisa joyini
ko‘rish jarayonida yangi yondashuvlar va metodlar qo‘llanilishi zarur. Ushbu maqolada hodisa
joyini ko‘rishning o‘ziga xos jihatlari va zamonaviy innovatsiyalarni tahlil qilamiz.
Kalit so‘zlar
Hodisa joyini ko‘rish, dalillarni to‘plash, xavfsizlik, texnologiyalar, tibbiyot xodimlari,
yuridik bilimlar, dronga asoslangan usullar, 3d skanerlash, gps tizimlari.
Hodisa sodir bo‘lgan joyni ko‘rish, tergovchilarning dastlabki bosqichlarda amalga
oshiradigan asosiy harakatlaridan biridir. Bu jarayonning muvaffaqiyati, voqeaning to‘liq va
aniqlangan rasmiga asoslanadi. Hodisa joyi, har qanday tergov uchun bunday ahamiyatga ega
bo‘lishi kerakki, unda barcha dalillar va voqeani tasvirlaydigan materiallar mavjud
1
.
Hodisa joyini o‘rganishdan oldin, tergovchi joyning xavfsizligini ta'minlashni boshlaydi.
Odatda, hodisa joyini muhrlash va izolyatsiya qilish, barcha dalillarning o‘zgarmasligini
ta'minlaydi. Keyin, tergovchi voqeaning barcha tafsilotlarini o‘rganish uchun hodisa joyiga
yaqin atrofni ko‘zdan kechiradi. Bu bosqichda hodisa joyi va uning atrofida mavjud bo‘lgan
dalillarning o‘ziga xos xususiyatlari o‘rganiladi
2
.
Hodisa joyini ko‘rishda dalillarni to‘plash va tahlil qilish juda muhimdir. Dalillar turli
shakllarda bo‘lishi mumkin: yozma guvohnomalar, fizika va biologiya belgilari (izlar, qon,
tanaga oid dalillar), o‘q izlari, qurollar va boshqa jismoniy materiallar. Barcha to‘plangan
dalillarning holati va ularning joylashuvi muhim ahamiyatga ega, chunki bu tergovchilarga
voqealarning ketma-ketligini tiklashda yordam beradi
3
.
1
B.B.Murodov. Xususiy ayblov institutini qo‘llash samaradorligini oshirish yo‘llari // Xususiy ayblov va yarashuv
institutlarini takomillashtirish choralari: Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi materiallari. T:O‘zbekiston
Respublikasi IIV Akademiyasi, 2015y.B. 34-40.
2
B.B.Murodov. Jinoyat-protsessual qonun normalarini erkinlashtirish yo‘llari // Oliy yuridik o‘quv yurtlarida inson
huquqlari muhofazasini ta’minlovchi fanlarning o‘qitishning zamonaviy muammolari. Toshkent. O‘zbekiston Milliy
universiteti huquqshunoslik fakulteti 2009. B. 66-69.
3
Sh.Sh.Suyunov. Giyohvandlik vositalarini, ularning analoglarini yoki psixotrop moddalarini sotish maqsadisiz
noqonuniy ishlab chiqarish, olish, saqlash, jinoyati tushunchasi // Jamiyat va innovatsiya. – 2025. – V. 6. – No 1/S. – B.
267-277.
43
Hodisa joyini ko‘rishda har bir dalilni aniqlash va to‘g‘ri saqlash bilan birga, tergov
jarayonini yanada samarali qilish uchun yangi texnologiyalar va metodlarni joriy etish
muhimdir. Quyida, tergov harakatlarini takomillashtirish uchun tavsiya etilgan ba'zi yangi
yondashuvlar keltirilgan
4
.
Tergovchilar zamonaviy texnologiyalardan, xususan raqamli vositalardan foydalanishni
boshlashdi. Hodisa joyidagi holatni to‘g‘ri qayd etish va hujjatlashtirish uchun 3D skanerlash
texnologiyalaridan foydalanish muhimdir. Bu texnologiya yordamida hodisa joyining to‘liq 3D
modeli yaratiladi va keyinchalik buni tergovchilarga voqea tafsilotlarini to‘liq o‘rganishga
yordam beradi. Shuningdek, dronlar yordamida havodan hodisa joyini kuzatish ham tergovda
qo‘llanilayotgan innovatsion metodlardan biridir.
Zamonaviy biometrik va genetik tahlil usullari, hodisa joyidagi dalillarni yanada aniqroq
tahlil qilish imkonini beradi. Masalan, qondagi DNK izlari, o‘q izlari va boshqa biologik
materiallar yordamida jinoyatni boshqalar tomonidan amalga oshirilganini aniqlash mumkin.
Bu usullar jinoyat joyidan topilgan izlarni tahlil qilish va kimligini aniqlashda tergovchilarga
yordam beradi.
Tergovchilar hodisa joyini ko‘rishda yuridik bilimlarga asoslanishi kerak. Dalillarning
yuridik nuqtai nazardan tekshirilishi, sudda ularning isbot sifatida taqdim etilishi uchun
zarurdir. Shuningdek, psixologik yondashuvlar, guvohlar yoki jinoyatchilar bilan ishlashda
samarali bo‘lishi mumkin. Jinoyat joyidan olingan dalillarni psixologik jihatdan tahlil qilish,
voqeaning sabablarini va o‘tkazilgan harakatlarning psixologik tahlilini o‘rganishga yordam
beradi.
Zamonaviy tahlil platformalarini yaratish, tergovchilarga to‘plangan ma'lumotlarni
tezkor va aniq ravishda tahlil qilish imkoniyatini beradi. Bu platformalar, turli manbalardan
olingan ma'lumotlarni birlashtirishi va ularni to‘liq tahlil qilishga yordam beradi. Shu bilan
birga, o‘zaro ma'lumot almashish tizimlari, tergovchilarga voqea joyidagi barcha dalillarni
tezkor va samarali tarzda yig‘ish imkonini yaratadi
5
.
Xalqaro tajribalar shuni ko‘rsatadiki, hodisa joyini ko‘rishning takomillashtirilgan usullari
tergovda tezkor va aniq natijalarga erishish imkoniyatini yaratadi. Misol uchun, AQSh va
Evropa davlatlarida, hodisa joylarini raqamli hujjatlashtirish va dronlardan foydalanish keng
yo‘lga qo‘yilgan. Shu bilan birga, yuridik va psixologik treninglar tergovchilar uchun zaruriy
elementga aylanmoqda
6
.
Hodisa joyini ko‘rish
7
– tergov jarayonining muhim bosqichlaridan biri bo‘lib, uning
samaradorligini ta'minlash uchun yangi texnologiyalar va innovatsion yondashuvlarni qo‘llash
zarur. Zamonaviy raqamli texnologiyalar, biometrik tahlil usullari, yuridik va psixologik
metodlarni joriy etish, tergovchilarga hodisa joyini to‘g‘ri va puxta ko‘rish imkonini beradi. Shu
4
Sh.Sh.Suyunov. Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar bilan qonunga xilof ravishda muomala qilishdan iborat
jinoyatlarni kvalifikatsiya qilishning muhim jihatlari. “Talqin va tadqiqotlar” Respublika ilmiy-uslubiy jurnali 10soni.
01.10.2022 yil B. 105-109.
5
N.A. Xushvaktova. Oilada sodir etiladigan tazyiq va zo‘ravonlikka uchragan xotin-qizlarni himoya qilish chora-
tadbirlari // Zamonaviy fan va ta’lim ilmiy yangiliklari Vol. 2 №2 (2024) ISSN 3030-3044 Researchbib Impact Faktor:7.9
B. 81-86.
6
A.T.Ashirboyev. Ayblanuvchining qaerda ekanligi noma’lum bo‘lgan hollarda jinoyat ishini to‘xtatishning nazariy va
amaliy jihatlari. Jamiyat va innovatsiyalar № 1 (2024).– 2024. – 314-320 b.
7
N.Q.Usmanaliyev.
Baynazov J
. O‘g‘irlik jinoyati bo‘yicha hodisa sodir bo‘lgan joyni ko‘zdan kechirish tergov
harakatining yangi usullari //Nauka i innovatsii v sisteme obrazovaniya. – 2024. – T. 3. – №. 8. – S. 69-74.
44
bilan birga, tergovchilarning malakasini oshirish va global tajribalardan foydalanish, har
qanday tergovning muvaffaqiyatli bo‘lishini ta'minlaydi
8
. Yakuniy tavsiyalar
1. Hodisa joyini ko‘rishda yangi texnologiyalarni kengroq qo‘llash.
2. Biomatik va genetik tahlil usullarini qo‘llashni kengaytirish.
3. Yuridik va psixologik yondashuvlarni mukammallashtirish.
4. Ochiq ma'lumotlar platformalarini yaratish va ulardan foydalanish.
Hodisa joyini ko‘rish jarayonini takomillashtirish, nafaqat tergovchilarning professional
qobiliyatlarini, balki umuman huquqiy tizimning samaradorligini oshiradi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoevning 25.01.2020 yildagi Oliy
Majlisga Murojaatnomasi. // [Elektron manba].
3.
O‘zbekiston yuridik ensiklopediyasi. –T., 2009. – B. 199.
4.
O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi. T.4. –T., 2002. – B. 47.
5.
B.B.Murodov. Jinoyat-protsessual qonun normalarini erkinlashtirish yo‘llari // Oliy
yuridik o‘quv yurtlarida inson huquqlari muhofazasini ta’minlovchi fanlarning o‘qitishning
zamonaviy muammolari. Toshkent. O‘zbekiston Milliy universiteti huquqshunoslik fakulteti
2009. B. 66-69.
6.
B.B.Murodov. Jinoyat-protsessual munosabatlarda himoyachining ishtiroki //
“Advokatlik faoliyati: nazariya va amaliyot masalalari” mavzusidagi ilmiy-amaliy konferensiya
materiallari. O‘zR Prezidenti huzuridagi Amaldagi qonun hujjatlari monitoringi instituti. –
Toshkent, 2010. B. 171-175.
7.
B.B.Murodov. Xususiy ayblov institutini qo‘llash samaradorligini oshirish yo‘llari //
Xususiy ayblov va yarashuv institutlarini takomillashtirish choralari: Respublika ilmiy-amaliy
konferensiyasi materiallari. T:O‘zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi, 2015y.B. 34-40.
8.
B.B.Murodov. “Jinoyatlarni tergov qilish metodikasi” fanidan o‘quv dasturi. T.: O‘zbekiston
Respublikasi IIV Akademiyasi, 2012. B.24
9.
Sh.Sh.Suyunov. Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalar bilan qonunga xilof
ravishda muomala qilishdan iborat jinoyatlarni kvalifikatsiya qilishning muhim jihatlari.
“Talqin va tadqiqotlar” Respublika ilmiy-uslubiy jurnali 10soni. 01.10.2022 yil B. 105-109.
10.
Sh.Sh.Suyunov. Kompyuter texnika vositalari orqali sodir etilgan firibgarlik jinoyati
turlari. “Zamonaviy dunyoda pedagogika va psixologiya” nomli Respublika ilmiy-amaliy
konferensiyasi. 9.06.2023 yil
11.
Sh.Sh.Suyunov. Hodisa sodir bo‘lgan joyni ko‘zdan kechirish tergov xarakatining jinoyat
sodir etgan shaxslarni aniqlash xamda ularning aybini isbotlashdagi axamiyati. “Zamonaviy
dunyoda pedagogika va psixologiya” nomli Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi.
12.
Sh.Sh.Suyunov. Giyohvandlik vositalarini, ularning analoglarini yoki psixotrop
moddalarini sotish maqsadisiz noqonuniy ishlab chiqarish, olish, saqlash, jinoyati tushunchasi
8
Sh.S.Agoyev., Tashev U. Ekspertiza faoliyatining armaniston respublikasi jinoyat-protsessual qonunchiligidagi huquqiy
asoslari //Razvitie i innovatsii v nauke. – 2024. – T. 3. – №. 6. – S. 48-56.
45
// Jamiyat va innovatsiya. – 2025. – V. 6. – No 1/S. – B. 267-277.
13.
A.T.Ashirboyev. Ayblanuvchining qaerda ekanligi noma’lum bo‘lgan hollarda jinoyat
ishini to‘xtatishning nazariy va amaliy jihatlari. Jamiyat va innovatsiyalar № 1 (2024).– 2024. –
314-320 b.
14.
A.T.Ashirboyev. Jinoyat ishini to‘xtatish tushunchasi va ahamiyati. Eksmertkriminalistik
faoliyat: istiqbollar va innovatsiyalar mavzusidagi xalqaro konferensiya materillari to‘plami. T.,
O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Akademiyasi, 2023. – B. 381-388.
15.
A.T.Ashirboyev. Ayblanuvchining ishtirokini ta’minlash imkoni bo‘lmagan taqdirda
dastlabki tergovni to‘xtatish: Nazariya va amaliyot. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar
Akademiyasi Qoraqalpog‘iston bo‘limining Axborotnomasi № 1 (2024).– 2024. 95-98 b.
16.
A.T.Ashirboyev. Curishtiruv va dastlabki tergovni to‘xtatish instituti: xalqaro tajriba va
o‘zbekiston qonunchiligini takomillashtirish istiqbollari //Obщestvennыe nauki v
sovremennom mire: teoreticheskie i prakticheskie issledovaniya. – 2024. – T. 3. – №. 14. – S.
37-42.
17.
N.Q.Usmanaliyev. “Oqilona muddat” tamoiyilini joriy etish nazariy va amaliy jihatlari
//Nauka i innovatsii v sisteme obrazovaniya. – 2025. – T. 4. – №. 3. – S. 44-50.
18.
N.Q.Usmanaliyev. Jinoyat ishini yuritishni to‘xtatish va tiklash muddatlari bilan bog‘liq
ayrim mulohazalar //Teoreticheskie aspektы stanovleniya pedagogicheskix nauk. – 2025. – T.
4. – №. 6. – S. 40-47.
19.
N.Q.Usmanaliyev. Protsessual muddatlarning hisoblashda qo‘llaniluvchi me’zonlarning
ayrim jihatlari //problems and solutions of scientific and innovative research. – 2024. – T. 1. –
№. 3. – S. 25-30.
20.
N.Q.Usmanaliyev. Baynazov J. O‘g‘irlik jinoyati bo‘yicha hodisa sodir bo‘lgan joyni ko‘zdan
kechirish tergov harakatining yangi usullari //Nauka i innovatsii v sisteme obrazovaniya. –
2024. – T. 3. – №. 8. – S. 69-74.
21.
Sh.S.Agoyev., Shakirova S. Qiynash jinoyatini tergov qilish: nazariya va amaliyot
//Razvitie i innovatsii v nauke. –2024. – T. 3. – №. 6. – S. 75-81.
22.
Sh.S.Agoyev., Abduxamidov A. Guvoxlantirish tergov xarakatini o‘tkazishning axamiyati
//Obщestvennыe nauki v sovremennom mire: teoreticheskie i prakticheskie issledovaniya. –
2024. – T. 3. – №. 7. – S. 49-51.
23.
Sh.S.Agoyev., Asatullaev D. Axborot texnologiyalari sohasidagi o‘g‘irlik jinoyatlarni tergov
qilishning o‘ziga xos xususiyatlari //Obщestvennыe nauki v sovremennom mire: teoreticheskie
i prakticheskie issledovaniya. – 2024. – T. 3. – №. 7. – S. 31-35.
24.
Sh.S.Agoyev., Tashev U. Ekspertiza faoliyatining armaniston respublikasi jinoyat-
protsessual qonunchiligidagi huquqiy asoslari //Razvitie i innovatsii v nauke. – 2024. – T. 3. –
№. 6. – S. 48-56.
25.
N.A. Xushvaktova. Ishni sudga qadar yuritishda ishtirok etuvchi jamoatchilikning tasnifi
// Jamiyat va innovatsiyalar №6 (2024) / ISSN 2181-1415 B. 22-28.
26.
N.A. Xushvaktova. Oilada sodir etiladigan tazyiq va zo‘ravonlikka uchragan xotin-qizlarni
himoya qilish chora-tadbirlari // Zamonaviy fan va ta’lim ilmiy yangiliklari Vol. 2 №2 (2024)
ISSN 3030-3044 Researchbib Impact Faktor:7.9 B. 81-86.
