36
YANGI O‘ZBEKISTONDA FUQAROLIK JAMIYATINI TAKOMILLASHTIRISH
YO‘LLARI
Samadov Jalol Mavlonovich
Shahrisabz davlat pedagogika instituti
Ijtimoiy fanlar kafedrasi o’qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14331096
Annotatsiya:
Maqolada O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan ijtimoiy-siyosiy islohotlar
jarayonida fuqarolik jamiyatini takomillashtirish masalasi muhokama qilinadi. Fuqarolik
jamiyati institutlari, davlat va jamiyat o‘rtasidagi muloqotni rivojlantirish mexanizmlari hamda
jamoatchilik faolligini oshirish bo‘yicha tavsiyalar keltiriladi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra,
fuqarolik jamiyatining barqaror rivoji mamlakat taraqqiyotiga xizmat qiluvchi asosiy
omillardan biri ekanligi tahlil qilinadi.
Abstract:
The article discusses the issue of improving civil society during the socio-
political reforms implemented in Uzbekistan. Mechanisms for developing dialogue between
civil society institutions, the state, and society, as well as recommendations for enhancing
public activity, are presented. The research concludes that the sustainable development of civil
society is one of the key factors contributing to the country's progress.
Абстрактный:
В статье рассматривается вопрос совершенствования гражданского
общества в процессе проводимых в Узбекистане социально-политических реформ.
Приводятся механизмы развития диалога между институтами гражданского общества,
государством и обществом, а также рекомендации по повышению общественной
активности. Исследование показывает, что устойчивое развитие гражданского
общества является одним из ключевых факторов, способствующих прогрессу страны.
Kalit so‘zlar:
Fuqarolik jamiyati, huquqiy davlat, jamoatchilik nazorati, nodavlat
tashkilotlar, demokratik islohotlar, ijtimoiy faollik, hamkorlik, davlat boshqaruvi.
Keyword
: Civil society, rule of law, public oversight, non-governmental organizations,
democratic reforms, social activity, cooperation, public administration.
Ключевое слово
: Гражданское общество, правовое государство, общественный
контроль, неправительственные организации, демократические реформы, социальная
активность, сотрудничество, государственное управление.
Bugungi kunda Yangi O‘zbekiston rivojlanishining muhim yo‘nalishlaridan biri fuqarolik
jamiyatini shakllantirish va takomillashtirishdir. Fuqarolik jamiyati jamiyatning barcha
qatlamlarining davlat boshqaruvida faol ishtirokini ta’minlash, inson huquq va erkinliklarini
kafolatlash hamda ijtimoiy-iqtisodiy islohotlarni amalga oshirishda muhim o‘rin tutadi.
Prezident Shavkat Mirziyoyevning so‘zlariga ko‘ra: “Fuqarolik jamiyati institutlarini
rivojlantirmasdan turib, mamlakatning siyosiy, ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishi barqaror
bo‘lishi mumkin emas”
1
O‘zbekiston Respublikasi o‘z mustaqilligining uchinchi o‘n yilligida davlat boshqaruvi va
jamiyat hayotida tub islohotlarni amalga oshirmoqda. Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilgari
surilgan “Inson qadri uchun” tamoyili mamlakatda fuqarolik jamiyatini rivojlantirishning
asosiy yo‘nalishlaridan biriga aylangan. Bu jarayon fuqarolarni davlat boshqaruvidagi faol
1
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. Mirziyoyevning Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasining 75-
sessiyasida so‘zlagan nutqi, 2020-yil
37
subyektga aylantirish, ularning ijtimoiy va siyosiy faolligini oshirishni o‘z ichiga oladi. Fuqarolik
jamiyatining rivoji nafaqat demokratik tamoyillarni mustahkamlash, balki iqtisodiy-ijtimoiy
barqarorlikka ham xizmat qiladi.
Fuqarolik jamiyati – bu davlatdan mustaqil holda shakllangan, fuqarolarning
manfaatlarini ifoda etuvchi va himoya qiluvchi ijtimoiy munosabatlar tizimidir. Bu jamiyatda
odamlar o‘z huquq va erkinliklarini amalga oshirish uchun davlatdan tashqari turli nodavlat
tashkilotlari, harakatlar va institutlar orqali faol ishtirok etadilar.
Quyida fuqarolik jamiyatining mohiyatini ko’rib chiqamiz.
Fuqarolik jamiyati quyidagi
asosiy xususiyatlarga ega:
1.
Mustaqillik: Davlat hokimiyatidan nisbatan mustaqil bo‘lib, fuqarolar tomonidan
boshqariladi.
2.
Fuqarolarning faolligi: Ijtimoiy hayotda fuqarolarning o‘z huquq va manfaatlarini himoya
qilish uchun faol ishtirok etishi.
3.
Huquqiy barqarorlik: Qonun ustuvorligi va shaxs huquq va erkinliklarining kafolati.
4.
Tashkilotchilik: Turli nodavlat tashkilotlar, jamoat harakatlari, kasaba uyushmalari, diniy
va madaniy birlashmalar orqali fuqarolarni birlashtiradi.
5.
Ijtimoiy mas'uliyat: Odamlarning o‘z jamiyati va kelajagi oldidagi mas'uliyatni his etishi.
Fuqarolik jamiyati bir necha bosqichlardan iborat bo‘lib, uning shakllanishi va rivojlanishi
jamiyat taraqqiyotiga bog‘liq:
1. Ibtidoiy bosqich
Bu davrda jamiyat hali davlatga to‘liq bog‘liq bo‘lmagan turli ijtimoiy guruh va
birliklardan iborat bo‘lgan.
Oila, qabila va urug‘ munosabatlari asosiy ijtimoiy tizim sifatida faoliyat ko‘rsatgan.
2. Davlat bilan uyg‘unlashuv bosqichi
Davlat shakllangan davrda, odamlar o‘z manfaatlarini himoya qilish uchun davlat
tuzilmalariga murojaat qilishni boshlagan.
Lekin bu davrda fuqarolik jamiyati hali to‘liq mustaqil shaklda mavjud bo‘lmagan.
3. Fuqarolik jamiyatining shakllanishi
Bu bosqichda davlat va jamiyat o‘rtasidagi chegaralar aniqlasha boshlaydi.
Nodavlat tashkilotlari, savdo uyushmalari va kasaba uyushmalari paydo bo‘ladi.
4. Rivojlangan fuqarolik jamiyati
Demokratik davlatlar bilan uyg‘unlashgan jamiyat.
Fuqarolarning faol ishtiroki bilan mustaqil ravishda boshqariluvchi nodavlat tashkilotlar
keng rivojlanadi.
Huquqiy madaniyat va qonun ustuvorligi o‘rnatiladi.
5. Postindustrial jamiyat bosqichi
Axborot texnologiyalari va globalizatsiya jarayonlari fuqarolik jamiyatini yanada kengroq
qamrab olishiga yordam beradi.
Onlayn platformalar va virtual jamoalar ijtimoiy faollikning yangi shakllarini yaratadi.
O‘zbekistonda fuqarolik jamiyati mustaqillik yillarida rivojlanib, turli nodavlat
tashkilotlar va jamoat birlashmalari faoliyat ko‘rsata boshladi. Fuqarolik jamiyatining
shakllanishi mamlakatdagi huquqiy islohotlar, demokratik jarayonlar va iqtisodiy rivojlanish
bilan chambarchas bog‘liq.
38
Fuqarolik jamiyati jamiyat va davlat o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlaydi va demokratik
qadriyatlarni mustahkamlaydi. Bu tizimning rivojlanishi inson huquqlari, qonun ustuvorligi va
fuqarolarning ijtimoiy mas'uliyatiga asoslanadi.
Fuqarolik jamiyati tushunchasi qadimiy davrlardan buyon mavjud bo‘lsa-da, uning
zamonaviy talqini XIX–XX asrlarda rivojlandi. G‘arb mamlakatlarida bu tushuncha davlat va
jamiyat o‘rtasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi institut sifatida qaralgan. Fuqarolik
jamiyati institutlariga quyidagilar kiradi:
Nodavlat notijorat tashkilotlari;
Fuqarolar yig‘inlari va uyushmalari;
Mustaqil ommaviy axborot vositalari;
Jamoatchilik kengashlari.
Fuqarolik jamiyati davlatga qarshi turuvchi emas, balki uning faol hamkori sifatida
qaralishi lozim. Mamlakatimizda bu prinsip asosida jamoatchilik institutlari faoliyatini qo‘llab-
quvvatlash siyosati yo‘lga qo‘yilgan.
Yangi O‘zbekistonda qabul qilingan “Davlat va jamiyat o‘rtasidagi muloqot to‘g‘risida”gi
qonun fuqarolik jamiyati rivojida huquqiy asosni mustahkamladi. Shuningdek, “Jamoatchilik
nazorati to‘g‘risida”gi qonun orqali fuqarolar va NNTlarning davlat organlari faoliyatiga ta’sir
ko‘rsatish imkoniyati yaratildi. O‘zbekistonda 2021 yilda NNTlar soni 10 mingdan oshdi. Bu,
asosan, davlat tomonidan grantlar ajratilishi va faoliyatning yengillashtirilgan soliqqa tortilishi
tufayli amalga oshirildi. NNTlarning sog‘liqni saqlash, ta’lim, ekologiya va boshqa sohalardagi
roli kuchaymoqda.
Raqamli texnologiyalarning joriy etilishi orqali esa fuqarolik jamiyatining imkoniyatlari
kengaymoqda. Jumladan, “Mening fikrim” portali, “Elektron hukumat” tizimi va boshqa
platformalar orqali fuqarolar davlat boshqaruviga ta’sir ko‘rsatmoqda.
Shunday qilib, Yangi O‘zbekiston fuqarolik jamiyatining rivoji mamlakatning demokratik
rivojlanishini ta’minlash uchun asosiy omil hisoblanadi. Bu jarayonda davlat va jamiyat
o‘rtasidagi o‘zaro muloqot, huquqiy baza mustahkamlanishi va aholining faolligi hal qiluvchi rol
o‘ynaydi. Fuqarolik jamiyatining rivojlanishi ijtimoiy adolatni ta’minlash, iqtisodiy va siyosiy
barqarorlikni mustahkamlashga xizmat qiladi.
Yangi O‘zbekistonda fuqarolik jamiyatini takomillashtirish davlatning ustuvor
vazifalaridan biri hisoblanadi. Bu jarayonda davlat, NNTlar va fuqarolar o‘rtasidagi o‘zaro
ishonchni mustahkamlash asosiy mezon bo‘lib xizmat qiladi. Shavkat Mirziyoyevning so‘zlari
bilan aytganda: “Bizning asosiy maqsadimiz – kuchli davlatdan kuchli jamiyat sari intilishdir”
2
Mazkur yo‘nalishda har bir fuqaroning faol ishtiroki mamlakat kelajagini yanada farovon
qilishga xizmat qiladi.
References:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining "2022–2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi
O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi" to‘g‘risidagi Farmoni.
2.
“Jamoatchilik nazorati to‘g‘risida”gi qonun, 2018 yil.
3.
Mirziyoyev, Sh. M. O‘zbekistonning yangi taraqqiyot bosqichiga o‘tishi. Toshkent, 2021.
2
O‘zbekistonning 2017–2021 yillarda rivojlanish strategiyasi
39
4.
Karimov, A. "Fuqarolik jamiyatining huquqiy asoslari". Toshkent, 2020.
5.
Jamiyat va boshqaruv jurnali, 2022 yil, 5-son.
