91
STORYTELLING TEXNIKASI YORDAMIDA TIL KO‘NIKMALARINI
RIVOJLANTIRISH
Khasanova Maftuna Ikhtiyorovna
Assistant professor
Department of Languages, Zarmed University
https://doi.org/10.5281/zenodo.14866640
Annotatsiya:
Ushbu maqolada storytelling (hikoya qilish) texnikasining til o‘rganishda
va til ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi roli tahlil qilinadi. Storytelling usuli eshitish, o‘qish,
yozish va so‘zlashuv ko‘nikmalarini shakllantirishda samarali yondashuv hisoblanadi. Ushbu
texnika yordamida talabalar tilni tabiiy va intuitiv tarzda o‘zlashtirish imkoniga ega bo‘ladilar.
Maqolada storytelling texnikasining metodologik asoslari, uning til o‘rganish jarayonidagi o‘rni
va amaliy qo‘llanilish usullari yoritilgan. Shuningdek, hikoya qilish orqali til o‘rgatuvchi
darslarni tashkil etish bo‘yicha tavsiyalar berilgan.
Kalit so‘zlar:
storytelling, til o‘rganish, til ko‘nikmalari, kommunikativ metod, interfaol
ta’lim, yozma va og‘zaki nutq, til kompetensiyasi.
Bugungi kunda til o‘rganish va til ko‘nikmalarini rivojlantirishda yangi pedagogik
yondashuvlar va metodikalar keng qo‘llanilmoqda. Ushbu yondashuvlar orasida storytelling
(hikoya qilish) texnikasi muhim o‘rin tutadi. Storytelling, ya'ni hikoya qilish, tilni o‘rganishda
faqat ma'lum bir so‘z boyligini kengaytirishgina emas, balki tilni intuitiv va jozibali tarzda
o‘rgatish imkonini beradi. Ushbu maqolada storytelling texnikasining til ko‘nikmalarini
rivojlantirishdagi o‘rni, metodologik asoslari va amaliy qo‘llanilishi tahlil qilinadi.
Storytelling (hikoya qilish) texnikasi qadimiy davrlardan beri insoniyat madaniyatining
ajralmas qismi bo‘lib kelgan. Zamonaviy ta’lim metodikasi sifatida esa uni rivojlantirish va
pedagogik amaliyotga joriy etish bir necha olimlarning ishlari bilan bog‘liq. XX asrning ikkinchi
yarmida ta’lim sohasida kommunikativ va interfaol yondashuvlarning ahamiyati ortgan.
Storytelling texnikasi aynan shu davrda til o‘rganish va ta’lim jarayonida samarali usul sifatida
shakllandi.
Jerome Bruner (1915–2016) – amerikalik psixolog va pedagog, u ta’lim jarayonida
hikoyalarning muhimligini ta’kidlagan [2]. Bruner o‘zining “Actual Minds, Possible Worlds”
(1986) asarida inson tafakkuri hikoyalash orqali shakllanishini va bilimlarni qabul qilish
jarayonida hikoyalarning o‘rni beqiyos ekanligini ko‘rsatgan. Kendall Haven esa
storytellingning ilmiy asoslarini o‘rganib, “Story Proof: The Science Behind the Startling Power
of Story” (2007) kitobida hikoyalarning ta’lim jarayonidagi samaradorligini asoslab bergan [3].
Stephen Krashen til o‘rganish nazariyasi bo‘yicha taniqli mutaxassis bo‘lib, u “Input
Hypothesis” (1980-yillar) orqali tabiiy til o‘rganish jarayonida hikoyaviy matnlarning
muhimligini ko‘rsatgan. David Ausubel (1918–2008) esa kognitiv pedagogika vakili bo‘lib, u
ma’noli o‘rganish (meaningful learning) konsepsiyasini ilgari surgan. Ushbu yondashuvga
ko‘ra, yangi bilimlar hikoyalar orqali yaxshiroq tushuniladi va yodda saqlanadi [4].
Storytelling texnikasi an'anaviy hikoyalash san'ati bilan bog‘liq bo‘lsa-da, uni zamonaviy
ta’lim metodologiyasiga ilmiy asosda kiritish va rivojlantirish asosan XX asrning ikkinchi
yarmidan boshlangan. Jerome Bruner, Kendall Haven, Stephen Krashen va David Ausubel kabi
olimlar bu uslubning nazariy asoslarini yaratgan va uning ta’lim jarayonida qo‘llanishini ilmiy
jihatdan isbotlaganlar.
92
Oʻzbekistonda storytelling (hikoya qilish) metodikasining taʼlim jarayonida qoʻllanilishi
va bu boradagi tadqiqotlar haqida aniq maʼlumotlar cheklangan. Shu sababli, ushbu metodning
mamlakatimizda dastlab kimlar tomonidan qoʻllanilgani va hozirda kimlar tomonidan tadqiq
etilayotgani haqida toʻliq maʼlumot berish qiyin.
Biroq, Oʻzbekiston taʼlim tizimida innovatsion pedagogik yondashuvlar, jumladan,
storytelling metodikasini qoʻllashga qiziqish ortib bormoqda. Turli oliy oʻquv yurtlari va ilmiy-
tadqiqot institutlarida ushbu metodikani oʻrganish va uni taʼlim jarayoniga tatbiq etish boʻyicha
izlanishlar olib borilmoqda. Masalan, Oʻzbekiston Milliy universiteti, Toshkent davlat
pedagogika universiteti kabi muassasalarda pedagogika va til oʻqitish metodikasi boʻyicha ilmiy
ishlar amalga oshirilmoqda.
Storytelling texnikasi, tarixan, o‘ziga xos bir pedagogik yondashuv sifatida qaraladi. Bu
texnika talabalarga, ayniqsa, o‘rta va yuqori darajadagi til o‘rganuvchilarga o‘z fikrlarini aniq
ifodalash, ma'lumotlarni to‘g‘ri va ravon taqdim etish, hamda madaniy va ijtimoiy kontekstni
tushunish imkonini beradi. Storytelling nafaqat til ko‘nikmalarini rivojlantirishda, balki
umumiy nutq madaniyatini shakllantirishda ham katta ahamiyatga ega.
Eshitish ko‘nikmalari bo‘yicha storytelling texnikasi talabalarning eshitish ko‘nikmalarini
rivojlantirishga yordam beradi. Hikoya qilish jarayonida talaba turli xil talaffuzlarni,
intonatsiyalarni va lingvistik tuzilmalarning qanday ishlashini tinglaydi. Bu esa, tilni tabiiy
tarzda o‘zlashtirishga, yangi so‘zlar va iboralarni kontekstda o‘rganishga imkon yaratadi.
O‘qish ko‘nikmalarida hikoya qilishni tinglash yoki yozish orqali talaba o‘qish
ko‘nikmalarini ham rivojlantiradi. Hikoyalar turli janrlarda bo‘lishi mumkin, masalan, hikoya,
ertak, anekdot, voqea-tarixiy hikoyalar. Bunday matnlar yordamida talaba o‘qish tezligini
oshirish, yangi leksik birliklarni o‘rganish va murakkab tuzilmalarga moslashish imkonini
topadi.
Yozish ko‘nikmalari uchun storytelling texnikasining yana bir muhim jihati, bu
talabalarga o‘z hikoyalarini yaratishda yordam berishidir. Yozish jarayonida talaba o‘z fikrini
mantiqiy ravishda tartibga solish, to‘g‘ri grammatika va uslubdan foydalanish ko‘nikmalarini
rivojlantiradi. Ushbu jarayon yozish jarayonidagi ijodkorlikni oshiradi, bu esa til o‘rganishning
samaradorligini ta'minlaydi.
So‘zlashuvda storytelling texnikasi tilni ko‘nikmalarini aniq va ishonchli ifodalashni
o‘rgatadi. Hikoya qilish jarayonida talaba o‘z fikrlarini izchil va tushunarli tarzda ifodalashni
o‘rganadi. Shu bilan birga, turli ijtimoiy vaziyatlarda tilni qo‘llashni o‘rganish, kommunikativ
ko‘nikmalarni rivojlantirishga yordam beradi.
Storytelling texnikasini til o‘rganishda amaliyotga joriy qilish uchun bir nechta usullar
mavjud, masalan, hikoya o‘qish va tahlil qilish. Bunda darslarda o‘quvchilarga turli xil hikoyalar
yoki ertaklarni o‘qish va ularni tahlil qilish topshiriqlari berilishi mumkin. Bu o‘quvchilarga
nafaqat yangi so‘zlarni o‘rganishga, balki matnni chuqur tushunishga yordam beradi. Matnni
tahlil qilish orqali talabalar so‘z boyligini kengaytiradi va grammatik qoidalar haqida ko‘proq
ma'lumot olishadi.
O‘quvchilarga o‘z hikoyalarini yozish yoki og‘zaki tarzda aytish topshirig‘ini berish ham
samarali metod hisoblanadi. Bu yondashuv talabalarga tilni o‘zgacha, ijodiy tarzda ishlatish
imkonini beradi va o‘rganilgan materiallarni amaliyotga tadbiq qilishga yordam beradi.
O‘quvchilarni kichik guruhlarga bo‘lish va har bir guruhga ma'lum bir hikoya yoki voqea
asosida ijodiy topshiriq berish orqali o‘rgatish mumkin. Bu nafaqat tilni o‘rganishning
93
samaradorligini oshiradi, balki guruhda ishlash, bir-biriga yordam berish va fikr almashish
ko‘nikmalarini ham rivojlantiradi.
Storytelling texnikasi til o‘rganishda samarali va qiziqarli yondashuv bo‘lib, o‘quvchilarni
til ko‘nikmalarini rivojlantirishga katta yordam beradi. Ushbu metod orqali talabalar nafaqat
tilni o‘rganish, balki madaniyat, ijtimoiy kontekst va kommunikativ ko‘nikmalarni ham
o‘zlashtiradi. Storytellingni darslarga joriy etish, talabalarga tilni jonli va tabiiy tarzda o‘rganish
imkonini yaratadi, bu esa o‘z navbatida tilni o‘rganish jarayonini yanada samarali qiladi.
References:
1.
Ausubel DP. Educational Psychology: A Cognitive View. New York: Holt, Rinehart &
Winston; 1968.
2.
Bruner J. Actual Minds, Possible Worlds. Cambridge: Harvard University Press; 1986.
3.
Haven K. Story Proof: The Science Behind the Startling Power of Story. Westport (CT):
Libraries Unlimited; 2007.
4.
Krashen S. Principles and Practice in Second Language Acquisition. Oxford: Pergamon
Press; 1982.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi [Internet]:
6.
O‘zbekiston Respublikasi ta’lim tizimida innovatsion yondashuvlar to‘g‘risidagi ilmiy
