35
KVEST O’YINLARI ORQALI O’QUVCHILARNI MUSTAQIL IZLANISH
KO’NIKMALARINI SHAKLLANTIRISH
O’rinboyeva Kumushoy
Andijon davlat pedagogika instituti Aniq va tabiiy fanlar fakulteti
Fizika va texnologik ta’lim kafedrasi o’qituvchisi
Anafiyayeva Yorqinoy
Jumanova O’g’iloy
Fizika va astronomiya yo’nalishi 201-guruhn talabalari
https://doi.org/10.5281/zenodo.15285654
Annotasiya
Mazkur maqolada fizika fanini o’qitishda interaktiv metodlardan biri kvest o’yinlarini
qo’llashning ahamiyati yoritilgan. Unda o’quvchilarda mustaqil izlanish, tahlil qilish, muammo
yechish va ijodiy fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirishda kvest o‘yinlarining roli asoslab
berilgan.
Аннотация
В статье подчеркивается важность использования квест-игр, одного из
интерактивных методов, в обучении физике. Обоснована роль квест-игр в развитии у
учащихся навыков самостоятельного исследования, анализа, решения проблем и
творческого мышления.
Abstract
This article highlights the importance of using quest games, one of the interactive
methods in teaching physics. It substantiates the role of quest games in developing students'
independent research, analysis, problem-solving, and creative thinking skills.
Kalit so’zlar
: kvest o’yinlari, fizika fani, mustaqil izlanish, interaktiv o’qitish, ta’lim
texnologiyalari, mantiqiy fikrlash, eksperimentlar, o’quv jarayoni, amaliy mashg’ulot.
Ключевые слова
: квест-игры, физика, самостоятельное исследование,
интерактивное обучение, образовательные технологии, логическое мышление,
эксперименты, процесс обучения, практические занятия.
Keywords:
quest games, physics, independent research, interactive learning,
educational technologies, logical thinking, experiments, learning process, practical training.
Kvest o’yinlari (yoki "quest games")–- bu o’yin shaklidagi topshiriqlar to’plamidir, bunda
o’quvchilar turli vazifalarni bajarish orqali ma’lum bir maqsadga erishadilar. Fizika fanida
bunday o’yinlar orqali o’quvchilarning mustaqil izlanish mantiqiy fikrlash va muammo
yechish ko’nikmalarini rivojlantirish mumkin. Ta’lim jarayonida interaktiv usullardan
samarali foydalanish dolzarb masalalardan biri hisoblanadi.Kvest o’yinlari o’quvchilarni faol
ishtirok etishga undaydi, ularda mantiqiy fikrlash, tahlil qilish, eksperiment o’tkazish,
hamkorlikda ishlash kabi ko’nikmalarni rivojlantiradi. Bu jarayonda o’quvchilar fizikaviy
qonuniyatlar asosida muammolarni hal etadi, nazariy bilimlarini amaliyot bilan
bog’laydi.Fizika fanida kvest o’yinlari yordamida quyidagi natijalarga erishish mumkin:
O’quvchilarning fan bo’yicha qiziqishi va motivatsiyasi ortadi; Izlanish faoliyati kuchayadi,
o’quvchi axborot qidirishga, tanqidiy fikrlashga o’rganadi;fizik qonun va formulalarni amaliy
muammolarda qo’llash ko’nikmasi shakllanadi; jamoaviy ishlash va mas’uliyatni his qilish
qobiliyati rivojlanadi. Ta’limda yangi pedagogik texnologiyalardan foydalanish, dars
jarayonini interfaol va qiziqarli tashkil etish muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, fizika
36
fanida abstrakt tushunchalarni o’quvchilarga yetkazishda noan’anaviy metodlardan
foydalanish dars samaradorligini oshiradi.Ushbu o'yin turi orqali o‘quvchilar turli bosqichli
topshiriqlarni bajara borib, yakuniy maqsadga erishadigan ssenariy asosida o'ynaydi. Har bir
bosqichda ular fizikaga oid topshiriqlarni bajaradi, bu orqali: Mantiqiy fikrlaydi, nazariy
bilimlarini eslaydi, tajriba o‘tkazadi, guruhda ishlashni o‘rganadi.Fizika darslarida kvest
o‘yinlarining afzalliklari: motivatsiyani oshiradi; o‘yin elementi darsni qiziqarli qiladi va
o‘quvchilarni faol ishtirok etishga undaydi; izlanishga undaydi.O’quvchilar kerakli javobni
topish uchun qo’shimcha ma’lumot izlashga majbur bo’ladi. Amaliyotga yo’naltiradi, nazariy
bilimlar tajribalar va real hayotdagi masalalar orqali mustahkamlanadi. Jamoaviy ishlashni
rivojlantirad.Guruh shaklida ishlash orqali o’quvchilar o’zaro hamkorlikda qaror qabul
qilishni o’rganadi. Ijodiy va tanqidiy fikrlashni rivojlantiradi. Har bir bosqichda muammoni
hal qilish uchun yangicha yondashuv talab etiladi.Bunga bir nechta amaliy misollarni keltirib
o'taman: “Zaryadlangan sayyora” kvesti senariysi vaziyat: Sayyora energetik quvvatini
yo’qotgan. Uni qayta tiklash uchun o’quvchilar fizik qonuniyatlarga asoslangan topshiriqlarni
bajarishlari kerak. Bosqichlar: Mexanika: Harakat tenglamasi asosida masofa yoki tezlikni
topish.
Molekulyar fizika: Moddalarning qizish yoki sovush jarayonini tahlil qilish.
Optika: Yorug’lik sinishi yoki aks etishi haqidagi masala. Elektrodinamika: Elektr
zanjirini to’g’ri yig’ish yoki kuchlanishni aniqlash.Yakuniy kod: Har bir bosqichda olingan harf
yoki raqam orqali so’nggi parol yechiladi. Baholash: Har bir bosqich uchun ball tizimi
belgilanadi. Faollik, to’g’ri javoblar va jamoaviy ishtirok hisobga olinadi.
O‘yin nomi: Fizika Qasrining Sirlari
Janr: Sarguzasht-kvest (faktlar, jumboqlar, tajribalar asosida)
Sinfda o‘ynash mumkin
O‘quvchilar soni: 1–5 kishi ( jamoaviy )
Senariy qisqacha
O‘quvchilar fizika fanining "Qasri"ga kirib qolgan bo‘ladi. Qasrdan chiqish uchun 5 ta
xonadan o‘tishlari kerak. Har bir xonada fizikaning bir bo‘limiga oid sodda jumboq yoki
amaliy topshiriq mavjud. Barcha bosqichlardan muvaffaqiyatli o‘tsa, ular “Fizika sehrgari”
unvoniga sazovor bo‘lishadi.
Bosqichlar va Jumboqlar:
1. Mexanika Xonasi: Harakat, kuch, tezlik
Topshiriq:Stol ustida 2 kg massali jism 4 N kuch bilan tortilmoqda. Ishqalanish kuchi 1
N. Jismning tezlanishini toping.
Javob:
Natijaviy kuch: 4 N – 1 N = 3 N
F = m·a → a = F/m = 3/2 = 1.5 m/s²
To‘g‘ri javob topsang – eshik ochiladi!
2. Molekulyar fizika Xonasi: Issiqlik almashinuvi
Topshiriq:50°C suvga 20°C temir parcha tashlansa, qanday holat yuz beradi?
A) Suv soviydi
B) Temir qiziydi
C) Har ikkalasi tenglashadi
D) Harorat pasayadi
37
To‘g‘ri javob: C – Har ikkalasi tenglashadi (Issiqlik haroratlar tenglashguncha almashadi)
3. Optika Xonasi: Yorug‘lik sinishi
Topshiriq:Yorug‘lik havo → suvga o‘tganda qanday yo‘naladi?
A) To‘g‘riga
B) Normalga yaqinlashadi
C) Normaldan uzoqlashadi
D) Yo‘nalishi o‘zgarmaydi
To‘g‘ri javob: B – Normalga yaqinlashadi
4.Elektr Xonasi: Elektr zanjiri
Topshiriq: Agar lampochka 6 V kuchlanishda va 2 A tokda ishlayotgan bo‘lsa, uning
quvvati qancha?
Javob formulasi: P = U · I = 6 × 2 = 12 W
5. To‘lqinlar Xonasi: Tovush, elektromagnit to‘lqinlar
Topshiriq:Radioto‘lqinlar, tovush to‘lqinlari va yorug‘likni tezlik bo'yicha to‘g‘ri
tartiblang.
A) Tovush < Radioto‘lqin < Yorug‘lik
B) Yorug‘lik < Radioto‘lqin < Tovush
C) Tovush < Yorug‘lik = Radioto‘lqin
D) Radioto‘lqin < Tovush < Yorug‘lik
To‘g‘ri javob: C – Tovush < Yorug‘lik = Radioto‘lqin (ikkalasi ham elektromagnit to‘lqin,
vakuumda bir xil tezlikda harakatlanadi)
Yakun
Barcha bosqichlarni to‘g‘ri bajargan o‘quvchilar “Fizika Qasrining kaliti” ni olishadi va
"Fizika sehrgari" unvoniga sazovor bo'lishadi va munosib sovg'alar bilan taqdirlanadi.
Xulosa:
Kvest o’yinlari o’quvchilarning nafaqat fizika fanini chuqur o’zlashtirishiga,
balki ularni mustaqil izlanishga, fikr yuritishga, amaliy faoliyatga jalb etishiga zamin yaratadi.
Bu uslub dars jarayonini jonlantiradi, o’quvchini markazga chiqaradi va uning bilim olishga
bo’lgan ichki ehtiyojini kuchaytiradi. Fizika fanida bu kabi yondashuvlar dars samaradorligini
oshirishda muhim vosita bo’lib xizmat qiladi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Qodirov, A., & Karimov, A. (2021). Fizikadan dars ishlanmalari va innovatsion metodlar.
Toshkent: Fan nashriyoti.
2.
Axmedova, D. (2020). Interaktiv o‘qitish metodlari va ularning o‘quv jarayonidagi o‘rni.
Pedagogik izlanishlar jurnali, №4, 45-49.
3.
Xolmatova, M. (2022). STEM yondashuvi asosida fizika fanini o‘qitishning samarali
yo‘llari. Ta’lim va rivojlanish jurnali, №2, 60-64.
4.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher Psychological
Processes. Cambridge, MA: Harvard University Press.
