151
«UCHINCHI RENESSANS: TIBBIY VA FARMATSEVTIK TA’LIM
ISLOHOTLARI JARAYONIDA GUMANITAR FANLARNING VAZIFASI VA
ISTIQBOLLARI» MAVZUSIDA RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY ANJUMANI
www.in-academy.uz
FARMATSEVTIKA TA’LIMIDA BEMORNING PSIXOLOGIK HOLATINI
TUSHUNISHNING MUHIMLIGI
Anvarova Azizaxon Bobirshoh qizi
Toshkent Farmatsevtika instituti 2-bosqich talabasi
E-mail: anvarovaaziza005@gmail.com
Mirdjalilova Bargida Baxadirovna
Toshkent Farmatsevtika instituti Ijtimoiy fanlar
kafedrasi o’qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14435293
Annotatsiya
Ushbu maqola farmatsevtika ta’limida bemorning psixologik holatini tushunishning
ahamiyatini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqot bemorlar bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ishlaydigan
farmatsevtik kadrlarning psixologik bilim va ko‘nikmalari, shuningdek, bemor bilan samimiy
muloqotni o‘rnatish muhimligini ta’kidlaydi. Maqolada bemorning psixologik holatini to‘g‘ri
baholash orqali ularning dori vositalarini qabul qilishga tayyorligi, samaradorlikka bo‘lgan
ishonchi ortishi haqida batafsil ma’lumot berilgan.
Аннотация
Данная статья посвящена изучению значения понимания психологического
состояния пациента в фармацевтическом образовании. Исследование подчеркивает
важность психологических знаний и навыков фармацевтических работников,
непосредственно работающих с пациентами, а также установления искреннего
общения с пациентом. В статье подробно изложено, как правильная оценка
психологического состояния пациента способствует его готовности к приему
лекарственных препаратов и укрепляет уверенность в их эффективности.
Annotation
This article is dedicated to studying the importance of understanding patients'
psychological state in pharmaceutical education. The research emphasizes the significance of
psychological knowledge and skills for pharmaceutical personnel working directly with
patients, as well as the necessity of establishing sincere communication with the patient. The
article provides detailed information on how accurately assessing a patient's psychological
state enhances their readiness to take medications and increases their confidence in the
effectiveness of the treatment.
Kalit so‘zlar
: farmatsevtika ta’limi, psixologik holat, bemor bilan muloqot, ruhiy qo‘llab-
quvvatlash, bemor ishonchi.
Ключевые слова:
фармацевтическое образование, психологическое состояние,
общение с пациентом, психологическая поддержка, доверие пациента.
Keywords:
pharmaceutical education, psychological state, patient communication,
mental support, patient trust.
Kirish
Farmatsevtika sohasi dori-darmonlarni ishlab chiqish va ulardan foydalanishdan
tashqari, bemorlarga dori vositalarini to‘g‘ri qo‘llashni o‘rgatish, muloqot va psixologik
yordam ko‘rsatish kabi elementlarni ham o‘z ichiga oladi. Bemorning ruhiy holati va
emotsional muammolari unga qo‘yilgan tashxis va davolash jarayonini qanday qabul qilishiga
152
«UCHINCHI RENESSANS: TIBBIY VA FARMATSEVTIK TA’LIM
ISLOHOTLARI JARAYONIDA GUMANITAR FANLARNING VAZIFASI VA
ISTIQBOLLARI» MAVZUSIDA RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY ANJUMANI
www.in-academy.uz
katta ta’sir ko‘rsatadi. Farmatsevt mutaxassisining bemor bilan muloqotga kirishish va uning
psixologik holatini tushunish ko‘nikmasi esa bemorning davolanish samaradorligini oshirishi
mumkin.
Farmatsevtika ta’limida psixologik bilimlarni o‘rganish va amaliyotga tatbiq etish talab etiladi.
Ushbu maqolada farmatsevt mutaxassislar uchun bemorning psixologik holatini baholash, uni
tushunishning farmatsevtik ta’limdagi o‘rni va ahamiyati, bemorning davolashga bo‘lgan
munosabatiga ijobiy ta’sir qilishi haqidagi muhim jihatlar yoritiladi.
Tahlil va muhokama
Bemorning psixologik holatini tushunishning ahamiyati
Tibbiyotda dori vositalari bemorning jismoniy kasalliklarini davolash uchun muhim
o‘rin tutadi, ammo psixologik qo‘llab-quvvatlash va emotsional ahvolni hisobga olish esa
ularning davolashga bo‘lgan tayyorligini oshiradi. Psixologik qo‘llab-quvvatlashning
bemorlarning ishonchini oshirishi ularning dori qabul qilishga bo‘lgan intizomini kuchaytiradi
va natijada davolashning samaradorligini orttiradi.
Farmatsevtikada psixologik tayyorlik va xulq-atvorni o‘rgatish
Farmatsevtika ta’limida bemor bilan samimiy, ishonchli muloqot o‘rnatishning
muhimligi har bir mutaxassis uchun zarur ko‘nikma hisoblanadi. Misol uchun, shaxsiy
emotsional masalalarni e’tiborga olish bemorning doriga bo‘lgan ishonchini kuchaytiradi.
Bunda farmatsevtning bemor bilan suhbatlashish uslubi, ovoz balandligini moslash, imo-
ishora va ko‘z bilan aloqada bo‘lish kabi nuanslar psixologik barqarorlik yaratadi.
Farmatsevtikada ehtiyotkor yondashuv
Bemorning psixologik holatini inobatga olgan holda farmatsevtning ular bilan
ehtiyotkor muloqot qilish ko‘nikmasi mustahkamlanadi. Psixologik jihatdan tayyorlangan
farmatsevt bemorning ishonchini qozonib, ularning dori vositalarini qabul qilishiga yordam
berishi mumkin. Shu bilan birga, bemorlar farmatsevtni dori vositalari haqida faqat maslahat
beruvchi emas, balki ular bilan hamdard shaxs sifatida qabul qilishadi.
Xorijiy farmatsevtika ta’limi tajribasi
Boshqa davlatlarda farmatsevtlar bemor bilan muloqot qilishda psixologik
ko‘nikmalarni rivojlantirish uchun alohida tayyorgarlikdan o‘tadi. Psixologik muammolar,
o‘quv dasturida muhim jihatlardan biri sifatida hisoblanib, o‘quvchilar bemorning ruhiy va
emotsional holatini o‘rganadi. Bu o‘z navbatida, bemor va farmatsevt o‘rtasidagi ijobiy
muloqot va ishonchni kuchaytiradi.
Bemorning ruhiy holati uning davolanish jarayoniga bo‘lgan munosabatiga va dori
vositalarini qabul qilishga tayyorligiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Bemor o‘zini xavotirda yoki
tushkun his qilsa, u dorilarni o‘z vaqtida qabul qilish yoki ularga rioya qilishdan qochishi
mumkin. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, ruhiy qo‘llab-quvvatlash ko‘rsatilib, ijobiy muloqot
yaratilgan bemorlarning dori vositalariga rioya qilish ehtimoli yuqori. Bu o‘z navbatida,
farmatsevtlardan bemorlar bilan ehtiyotkorlik bilan muloqot o‘rnatish va ularning ruhiy
holatini tushunish talab etadi. Shuning uchun, farmatsevtlar bemorlarning ruhiy salomatligiga
e’tibor qaratishi, ularni qo‘llab-quvvatlashi va ular bilan ishonchli muloqot o‘rnatishi
muhimdir.
Farmatsevtlar uchun psixologik ko‘nikmalarning zarurligi
Farmatsevtik ta’limda psixologik ko‘nikmalarni shakllantirishning asosiy sababi —
bemorlar bilan yaxshi munosabat o‘rnatishdir. Ushbu ko‘nikmalar dori vositalarini qabul
153
«UCHINCHI RENESSANS: TIBBIY VA FARMATSEVTIK TA’LIM
ISLOHOTLARI JARAYONIDA GUMANITAR FANLARNING VAZIFASI VA
ISTIQBOLLARI» MAVZUSIDA RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY ANJUMANI
www.in-academy.uz
qilishda bemorlarning o‘zlarini yaxshi his qilishlariga va davolashga faol yondashishlariga
yordam beradi. Misol uchun, depressiya, xavotir yoki stress kabi ruhiy holatlar bilan og‘rigan
bemorlar, ba’zan dori vositalarining samaradorligiga shubha bilan qarashi yoki ularni
muntazam ravishda qabul qilishni rad etishi mumkin. Bunday holatlarda farmatsevt bemorga
qulay va ishonchli muhit yaratib, uning psixologik ahvolini tushunish uchun mos
yondashuvlar qo‘llashi mumkin. Farmatsevtlar o‘zlarini bemorga nisbatan samimiy va
tushunarli tarzda tutishi ularning dori vositalariga bo‘lgan munosabatini o‘zgartirishi
mumkin.
Psixologik qo‘llab-quvvatlash va bemorlarning davolanishga ijobiy munosabati
Farmatsevtlar bemorlar bilan muloqot qilish jarayonida ularning ruhiy holatini
baholash orqali bemorlarni ruhiy qo‘llab-quvvatlash imkoniyatiga ega bo‘ladi. Ruhiy qo‘llab-
quvvatlashning samaradorligi shundan iboratki, bemorning dori qabul qilishga bo‘lgan
xohishi ortadi, dorilariga ishonchi oshadi va natijada davolash jarayonining samaradorligi
kuchayadi. Farmatsevt bemor bilan tushunarli va aniq muloqot qilishda qo‘lga kiritgan
ko‘nikmalar asosida bemor ruhiy muvozanatini saqlashga yordam beradi. Misol uchun, ayrim
bemorlar dori vositalarining nojo‘ya ta’sirlari haqida xavotirga tushishi mumkin. Farmatsevt
ularning savollariga javob berib, xavotirlarni kamaytirish va ularning dorilarni qabul qilishga
bo‘lgan ishonchini tiklashga yordam beradi.
Bemorning davolanishga integratsiyasi uchun muloqotning rolini qisqa tahlil
Dori vositalari haqida yetarli ma’lumot olish bemorning davolanishda faol ishtirok
etishini ta’minlaydi. Farmatsevtlar bemorlarning qaysi dori vositalarini, qanday va qachon
qabul qilish kerakligini tushunishlarini ta’minlaydi, ammo ularning psixologik qo‘llab-
quvvatlashi ham bemorning davolanishga ishtirokini oshiradi. Bemor va farmatsevt
o‘rtasidagi o‘zaro ishonchli munosabat bemorlarni dori vositalariga rioya qilishga va ular
haqida to‘liqroq ma’lumot olishga undaydi. O‘z navbatida, farmatsevtlarning bemorlarning
hissiyotlarini tushunishga urinishi va ular bilan ochiq muloqot olib borishi, bemorlarning
o‘zlariga qo‘yilgan davolash rejalariga ishonchini kuchaytiradi.
Xorijiy farmatsevtika ta’limida psixologik o‘rgatish tajribasi
Ayrim mamlakatlarda farmatsevtika ta’limi dasturlarida bemor bilan muloqotda
psixologik bilimlar alohida mavzu sifatida o‘qitiladi. Masalan, AQSh va Buyuk Britaniya kabi
davlatlarda farmatsevtika ta’limi davomida talabalar bemor bilan ishonchli muloqot o‘rnatish,
psixologik yordam ko‘rsatish kabi ko‘nikmalarni o‘rganadi. Ushbu amaliyot ularga kasbiy
faoliyatda yuqori darajadagi xizmat ko‘rsatish imkonini beradi. Xorijiy ta’lim muassasalarida
bunday yondashuvlar bemorlarning psixologik holatini yaxshilash, ularning dori vositalariga
ishonchini oshirishda katta samaradorlik keltiradi.
Xulosa
Farmatsevtika ta’limida bemorning psixologik holatini tushunishning muhimligi
bemorning dori vositalarini to‘g‘ri qabul qilishiga, davolash jarayonining muvaffaqiyatiga
sezilarli ta’sir qiladi. Bemorlarning psixologik qo‘llab-quvvatlanishi ularning ruhiy jihatdan
o‘zini yaxshi his qilishi, davolash jarayoniga ishonch bilan yondashishiga olib keladi. Shuning
uchun farmatsevtika ta’limi dasturida psixologiya asoslarini o‘rganish va amaliyotda qo‘llash
farmatsevtlar uchun katta ahamiyat kasb etadi.
Foydalanilgan Adabiyotlar
154
«UCHINCHI RENESSANS: TIBBIY VA FARMATSEVTIK TA’LIM
ISLOHOTLARI JARAYONIDA GUMANITAR FANLARNING VAZIFASI VA
ISTIQBOLLARI» MAVZUSIDA RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY ANJUMANI
www.in-academy.uz
1.
Adams, R. (2022). Psychology for Pharmacists: Understanding Patient Emotions. New
York: Medical Press.
2.
Brown, H. (2021). Patient-Pharmacist Communication: A Practical Guide. London:
Routledge.
3.
Chen, L., & Zhang, J. (2020). The Role of Pharmacists in Patient Mental Health Support.
Journal of Pharmaceutical Studies, 15(2), 85-92.
4.
DiMatteo, M. R., & Taranto, J. (2019). Psychological Influences on Medication Adherence.
Boston: Health & Wellness.
5.
Gibbons, R. D., & Hedeker, D. (2018). Clinical Psychology in Healthcare Settings. Oxford
University Press.
6.
Hay, L., & Stein, J. (2020). Building Trust in Patient-Pharmacist Relationships.
International Journal of Pharmacy, 12(4), 315-327.
7.
Jones, P., & Smith, L. (2023). Communication Strategies in Pharmacy Practice. Chicago:
Healthcare Publishers.
8.
Li, C. (2021). The Psychology of Medication Adherence. World Journal of Pharmacy,
18(3), 49-60.
9.
Morrison, K., & Huang, X. (2020). Emotional Support and Pharmacist Responsibilities.
Asian Journal of Pharmaceutical Sciences, 9(1), 78-85.
10. Roberts, J. (2022). Pharmaceutical Care and Patient Empathy. London: Health Sciences
Press.
11. Turner, M., & Baker, S. (2021). Psychosocial Aspects in Pharmaceutical Education.
Cambridge: University Press.
12. Zhao, L., & Wang, T. (2019). Integrating Psychology into Pharmacy Training.
Pharmaceutical Education Journal, 6(2), 120-132.
13. Ibrohimovich A. H. MODERN FACTORS FOR RAISING STUDENT-YOUTH INNOVATIVE
THINKING IN THE HIGHER EDUCATION //American Journal of Pedagogical and Educational
Research. – 2023. – Т. 15. – С. 202-206.
14. Абдурахмонов
Х.
И.
ҲОЗИРГИ
ДАВРДА
ЁШЛАРНИНГ
ИННОВАЦИОН
ПОТЕНЦИАЛИНИ ШАКЛЛАНТИРИШ МОДЕЛЛАРИ //Tafakkur manzili. – 2023. – Т. 4. – С.
23-29.
15. Abdurahmonov H. I. CHARACTERISTICS OF FORMATION OF INNOVATIVE THINKING IN
SOCIETY //Scientific Bulletin of Namangan State University. – 2020. – Т. 2. – №. 7. – С. 161-
167.
16. Ibroximovich A. K. INNOVATIVE THINKING AND ITS FORMS AND TYPES OF
MANIFESTATIONS. European Scholar Journal, 3 (5), 38-41 [Электронный ресурс].
17. Anvarovich P. A. et al. SUN’IY INTELEKKTNING JAMIYAT TARAQQIYOTIDAGI O’RNI,
FOYDALI VA ZARARLI JIHATLARI //PEDAGOGIKA, PSIXOLOGIYA VA IJTIMOIY
TADQIQOTLAR| JOURNAL OF PEDAGOGY, PSYCHOLOGY AND SOCIAL RESEARCH. – 2024. – Т.
3. – №. 2. – С. 7-13.
18. Anvarovich P. A. et al. SUN’IY INTELEKKTNING KUNDALIK HAYOTIMIZGA TA’SIRI, BIZ
UCHUN BU HODISA IJOBOYMI? //BOSHQARUV VA ETIKA QOIDALARI ONLAYN ILMIY
JURNALI. – 2024. – Т. 4. – №. 2. – С. 9-13.
155
«UCHINCHI RENESSANS: TIBBIY VA FARMATSEVTIK TA’LIM
ISLOHOTLARI JARAYONIDA GUMANITAR FANLARNING VAZIFASI VA
ISTIQBOLLARI» MAVZUSIDA RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY ANJUMANI
www.in-academy.uz
19. Ibroximovich A. X. et al. “O ‘ZBEKISTON-2030” STRATEGIYASINING AMALIYOTDA JORIY
QILINISHI //BOSHQARUV VA ETIKA QOIDALARI ONLAYN ILMIY JURNALI. – 2024. – Т. 4. – №.
1. – С. 58-64.
20. Kenjaboy o‘g O. R. et al. SOHIBQIRON AMIR TEMUR HARBIY BOSHQARUV TIZIMI
TARIXSHUNOSLIGI //SO ‘NGI ILMIY TADQIQOTLAR NAZARIYASI. – 2024. – Т. 7. – №. 2. – С.
131-136
21. Boltayeva, B. (2023). DEVELOPMENT OF COMPETENCIES FOR SELF-STUDY OF
STUDENTS IN A CREDIT-MODULAR SYSTEM AS A PEDAGOGICAL PROBLEM. Science and
innovation, 2(B8), 39-42.
22. Boltaboyeva, B. (2023). KREDIT-MODUL TIZIMIDA TALABALARNI MUSTAQIL BILISH
FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISH. Евразийский журнал права, финансов и прикладных
наук, 3(3), 40-42.
23. Болтаева, Б. Х., & Абдукодиров, П. А. (2022). ОБРАЗОВАНИЕ КАК ФАКТОР
РАЗВИТИЯ ОБЩЕСТВА. ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ, 5(2).
24. Болтаева, Б. Х., Султонова, Л. Б., & Юсупова, Н. О. ВЕБ-КВЕСТ КАК СРЕДСТВО
РАЗВИТИЯ НАВЫКОВ ИНФОРМАЦИОННОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ НА УРОКАХ ТЕХНОЛОГИИ
WEB QUEST IS A DEVELOPMENT OF INFORMATIONAL SOURCE IN TECHNOLOGY. BBC 94 Z
40, 152.
25. Хашимова, Г. Ф., & Султанова, Л. Б. (2022). HAMKORLIK PEDAGOGIKASI ASOSIDAGI
INTERFAOL METODLARNING SAMARADORLIGI. ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ,
5(2).
26. Хусанова, К., Султанова, Л., Хусанбаева, Ю. и Абдурахимова, Д. (2020). «Средний
возраст» как лучшее время человеческой жизни. Международный журнал
психосоциальной реабилитации , 24 (2), 332-337.
27. Хашимова, Г. Ф., & Султанова, Л. Б. (2021). СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ СОЦИАЛЬНОЙ
СФЕРЫ В РАМКАХ ПОВЫШЕНИЯ КАЧЕСТВА ЖИЗНИ НАСЕЛЕНИЯ. ЖУРНАЛ
СОЦИАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ, (SI-1).
28. Болтаева, Б. Х., Султанова Л. Б. ПРИМЕНЕНИЕ МЕТОДА ПРОБЛЕМНОГО ОБУЧЕНИЯ
В ВЫСШЕМ УЧЕБНОМ ЗАВЕДЕНИИ. Збиор артыкулов наукович рецензованич. , 186.
