16
SHARLOTTA BRONTE — MASHHUR INGLIZ YOZUVCHISI VA SHOIRI
O’qituvchi:
Xalilova Shaxlo Jalilovna
Talaba:
Ergasheva Nilufar Bozor qizi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14558091
Annotatsiya:
Sharlotta Bronte — mashhur ingliz yozuvchisi va shoiri, balogʻat yoshida
omon qolgan uchta opa-singil Brontelarning eng kattasi, romanlari ingliz adabiyotining
klassikasiga aylangan.
Kalit so’zlar:
klassika, stereotipik ayollar obrazi, tenglik va hurmat.
Angliyalik yozuvchi Sharlotta Brontening "Jeyn Eyr" va Lev Tolstoyning "Anna Karenina"
asarlarida ayollarning maqomi o'sha davrdagi jamiyatning muhim ijtimoiy muammolarini aks
ettiradi. Ushbu asarlarda ayollar o'ziga xos va qiyin vaziyatlarda tasvirlanadi va bu ularning
o'sha davrda jamiyatda tutgan o'rnini ko'rsatib beradi. "Jeyn Eyr" asarida ayollar maqomi:
Ijtimoiy tengsizlik: Jeyn Eyr ijtimoiy kelib chiqishi boʻyicha past oʻrinda turadi, yetim,
kambag'al va jamiyat unga o'ziga xos cheklovlar qo'yadi. Uning jamiyatda mustaqil o'rin topish
uchun kurashi aks ettirilgan.
Shaxsiy erkinlik va mustaqillikka intilish: Jeyn ijtimoiy stereotiplarga qarshi boradi, o'z
fikriga ega, mustaqil qarorlar qabul qiladi va o'z shaxsiyatini hurmat qiladi. U o'sha davr ayollari
uchun g'ayrioddiy bo'lgan mustaqil hayot kechirishga intiladi.
Muhabbat va o'zini hurmat qilish: Jeyn o'ziga nisbatan hurmatsizlikni qabul qilmaydi,
muhabbatda tenglik izlaydi va jamiyatning qarashlariga qarshi chiqadi. U sevgini oʻziga nisbatan
hurmat va qadriyatlar bilan bogʻlaydi.
Ta'lim va o'zini anglash: Asarda ta'lim ayol uchun o'zini anglash, o'z shaxsiyatini
shakllantirish va mustaqil hayot kechirish uchun imkoniyat ekanligi ko'rsatiladi.
Jeynning romandagi oʻrni:
Jeyn o'sha davr stereotipik ayollar obraziga zid keladi. U kamtar, mulohazakor,
bo'ysunuvchi va o'ziga ishonchsiz emas, balki aqli, mustaqilligi, qat'iyatliligi va e'tiqodiga ega
bo'lgan ayoldir.
Oʼzini o'zi topish: Jeyn roman davomida o'zini o'zi topish, o'z shaxsiyatini shakllantirish va
hayotda o'z o'rnini topish uchun kurashadi. U ko'plab qiyinchiliklarni yengib o'tadi, o'z
xatolaridan saboq oladi va oxir-oqibat o'zi orzu qilgan hayotga erishadi.
Ayolning ideal obrazi: Jeyn, shuningdek, o'sha davr ayollarining ideal obrazi hisoblanadi. U
o'ziga ishonadi, o'z fikriga ega va adolatsizlikka qarshi chiqa oladigan ayoldir. U shuningdek,
muhabbatda ham o'z shaxsini yo'qotmaydigan, tenglik va hurmatni talab qiladigan ayoldir. Jeyn
Eyr adabiyotdagi eng esda qolarli ayol obrazlaridan biri bo'lib, uning ichki kuchi, mustaqilligi va
qat'iyati o'quvchilarni hayratga soladi. U o'z hayoti davomida ko'plab qiyinchiliklarga duch
kelishiga qaramasdan, o'z e'tiqodlariga sodiq qoladi va o'z ideallari uchun kurashadi. Lev
Nikolayevich Tolstoy bolaligi oʻzi tugʻilgan Yasnaya Polyanada oʻtgan boʻlib, u 1844-yildan Qozon
universitetida oʻqiy boshlaydi. Ammo mustaqil bilim unga davlat taʼlimidan koʻra koʻproq foyda
keltiradi, deb oʻylagani uchun kursni yakunlamaydi. Yasnaya Polyanaga qaytgach, Tolstoy adabiy
faoliyat bilan shugʻullanishga qaror qiladi va “Bolalik” qissasini yozishga kirishadi. Lekin tez
orada qissa ustida ishlashni toʻxtatadi va katta akasidan oʻrnak olgan holda Kavkaz armiyasiga
qoʻshilib, Qrim urushida (1853–1856-yillar) ishtirok etadi.
17
Lev Tolstoyning "Anna Karenina" romanidagi Anna Karenina ayol qahramoni adabiyotdagi
eng murakkab va fojiali obrazlardan biri hisoblanadi. U o'zining ichki kurashlari, ehtiroslari va
jamiyatning bosimi ostida o'zini yo'qotib qo'ygan ayolning timsolidir. Anna o'zining go'zalligi,
nafosati va sezgirligi bilan o'quvchilarni o'ziga jalb qiladi, lekin uning fojiasi o'quvchilarni chuqur
o'ylashga majbur qiladi.
Annaning asosiy xususiyatlari:
Ehtiroslilik: Anna juda ehtirosli, his-tuyg'ularga beriluvchan ayoldir. U o'zining yurak
buyrug'iga bo'ysunadi, o'z ehtiroslaridan qochishga harakat qilmaydi. Bu uning jamiyatning
axloqiy me'yorlariga qarshi chiqishiga sabab bo'ladi.
Go'zallik va nafosat: Anna go'zal, nafis va jozibali ayoldir. U o'zining jozibasi bilan
erkaklarning diqqatini o'ziga tortadi. U nafaqat tashqi ko'rinishi, balki ichki dunyosi ham jozibali
va yorqin.
Sezgirlik: Anna juda sezgir, nozik va hissiyotlarga boy ayoldir. U atrofdagilarning, ayniqsa
o'zining va seviklisining his-tuyg'ularini chuqur his qiladi. Uning sezgirligi unga o'z hayotidagi
yolg'on va ikkiyuzlamachilikni ko'rishga yordam beradi.
Ichki kurash: Anna o'zida jamiyatning talablari va o'z ehtiroslari o'rtasida kurash olib
boradi. U bir tomondan yaxshi xotin va ona bo'lishni istasa, ikkinchi tomondan o'z ehtiroslariga
berilishni xohlaydi. Bu kurash uni ichdan ezadi va oxir-oqibat fojiaviy yakunga olib keladi.
Mustaqillikka intilish: Anna o'sha davr jamiyatining ayollarga bo'lgan cheklovlaridan
norozi. U o'z shaxsiyatini ifoda etishga intiladi, o'z hayotini o'zi boshqarishni xohlaydi. Bu intilish
uni jamiyatning axloqiy me'yorlaridan chetga chiqishga undaydi.
Onalik: Anna farzandlarini juda yaxshi ko'radi, ular uchun o'zini qurbon qilishga tayyor.
Ammo, u o'zining ehtiroslari va muhabbatiga berilishi tufayli, farzandlariga yetarlicha e'tibor
bera olmaydi.
Annaning romandagi o'rni:
Jamiyatning tanqidi: Anna obrazi orqali Tolstoy o'sha davr jamiyatining
ikkiyuzlamachiligini, ayollarga bo'lgan adolatsiz munosabatini va nikoh institutidagi
muammolarni tanqid qiladi. U jamiyat o'ziga o'zi qo'ygan axloqiy me'yorlarga qanchalik zid
borayotganligini ko'rsatadi.
Muhabbatning fojiasi: Annaning muhabbati uning hayotida quvonch emas, balki fojia
keltiradi. U o'z muhabbatini oxirigacha himoya qiladi, lekin bu uning o'zini o'zi yo'q qilishiga olib
keladi. Romanda muhabbat o'zida ham quvonch, ham fojia ekanligi ko'rsatiladi.
Ayolning ichki dunyosining aks etishi: Anna obrazi orqali Tolstoy ayolning ichki dunyosini,
uning azob va iztiroblarini, yashirin kechinmalarini mohirona tasvirlaydi. Bu o'quvchilarga ayol
qalbining murakkabligini tushunishga yordam beradi.
Erkinlik uchun kurash: Anna o'z hayotida mustaqil qarorlar qabul qilishga va o'z istaklarini
amalga oshirishga urinadi. Ammo, jamiyat bosimi va o'z ehtiroslariga berilishi uning erkinlikka
bo'lgan intilishini fojiaviy yakunga olib keladi.
Xulosa qilib aytganda, Anna Karenina adabiyotdagi eng murakkab va o'ziga xos ayol
obrazlaridan biridir. U o'zining ehtiroslari, ichki kurashlari va jamiyatning bosimi ostida ezilgan,
oxir-oqibat o'zini o'zi yo'q qilgan ayolning timsoli hisoblanadi. Uning fojiasi, nafaqat o'sha davr
jamiyatining, balki inson tabiatining ham murakkabligini aks ettiradi. Sharlotta Brontening "Jeyn
Eyr" va Lev Tolstoyning "Anna Karenina" asarlarida ayollarning maqomi o'sha davrdagi
jamiyatning muhim ijtimoiy muammolarini aks ettiradi. Ushbu asarlarda ayollar o'ziga xos va
18
qiyin vaziyatlarda tasvirlanadi va bu ularning o'sha davrda jamiyatda tutgan o'rnini ko'rsatib
beradi. Anna Karenina adabiyotdagi eng murakkab va o'ziga xos ayol obrazlaridan biridir. U
o'zining ehtiroslari, ichki kurashlari va jamiyatning bosimi ostida ezilgan, oxir-oqibat o'zini o'zi
yo'q qilgan ayolning timsoli hisoblanadi. Uning fojiasi, nafaqat o'sha davr jamiyatining, balki
inson tabiatining ham murakkabligini aks ettiradi.
References:
1.
Fish, S. E. (2003). Surprised by sin: The reader in Paradise lost. Harvard University Press.
2.
Toshkinboev, S., & Oh, S. (2024). CULTURAL FACTORS INFLUENCING KOREAN EFL
LEARNERS'MOTIVATION AND ACHIEVEMENT. International Journal Of Literature And
Languages, 4(11), 60-64.
3.
Kerrigan, W. (1993). John Milton: The major works. Oxford University Press.
4.
Lewalski, B. K. (2003). The life of John Milton: A critical biography. Blackwell Publishing.
5.
Khalilova, S. (2023). TIME AND SPACE IN THE PHILOSOPHY OF IBN SINA: OBJECTIVITY
AND CONNECTION WITH MATTER. American Journal of Research in Humanities and Social
Sciences, 16, 93-98.
6.
Khalilova, S. (2023). THE VALUE OF THE HERITAGE OF ABU ALI IBN SINA IN THE
DEVELOPMENT OF YOUTH EDUCATION. American Journal of Research in Humanities and Social
Sciences, 14, 146-151.
