DASTURLASH TILLARINING RIVOJLANISHI

24

DASTURLASH TILLARINING RIVOJLANISHI

O‘ktamov Madadjon O‘ktam o‘g‘li

Shahrisabz davlat pedagogika instituti

Matematika va ta’limda axborot texnologiyasi kafedrasi o‘qtuvchisi

Berdishukurova Munisa Tursoat qizi

Matematika va informatika ta’lim yo‘nalishi talabasi

https://doi.org/10.5281/zenodo.14997511

Annotatsiya:

Dasturlash tillari kompyuter tizimlariga buyruqlar berish uchun ishlatiladi

va ularning rivojlanishi vaqt o‘tishi bilan yangi ehtiyojlarga moslashib borgan. 1950-yillarda
birinchi yuqori darajadagi tillar, masalan,

Fortran

va

Lisp

yaratildi. 1970-yillarda

C

tili keng

tarqaldi. 1980-yillarda ob'ektga yo‘naltirilgan dasturlash paradigmasi rivojlandi,

C++

va

Smalltalk

kabi tillar yaratilgan. Hozirda

Python

,

JavaScript

va boshqa zamonaviy tillar

dasturlashni yanada osonlashtirib, yangi texnologiyalar bilan rivojlanishda davom etmoqda.

Аннотация

. Языки программирования используются для взаимодействия с

компьютерными системами и их развитие соответствовало меняющимся требованиям. В
1950-х годах появились первые высокоуровневые языки, такие как

Fortran

и

Lisp

. В 1970-х

годах был широко распространён язык

C

. В 1980-х годах развивалась объектно-

ориентированная парадигма программирования, были созданы языки

C++

и

Smalltalk

.

Сегодня языки, такие как

Python

,

JavaScript

и другие современные языки, делают

программирование более доступным и продолжают развиваться с учётом новых
технологий.

Annotation

. Programming languages are used for interacting with computer systems, and

their development has evolved to meet changing needs. In the 1950s, the first high-level
languages such as

Fortran

and

Lisp

were created. In the 1970s, the

C

language became widely

used. In the 1980s, object-oriented programming (OOP) emerged, leading to the development of
languages like

C++

and

Smalltalk

. Today, languages like

Python

,

JavaScript

, and other modern

languages make programming more accessible and continue to evolve with new technologies.

Kalit so‘zlar

. Dasturlash tillari, yuqori darajali tillar, Fortran, Lisp, C tili, C++, ob'ektga

yo‘naltirilgan dasturlash, Smalltalk, Python, JavaScript, dasturlash paradigmalari, sun'iy intellekt,
veb dasturlash, ma'lumotlar bazasi, texnologik rivojlanish, bulutli hisoblash, blokcheyn,
dasturlashning kelajagi, tizim dasturlash, mobil dasturlash.

Ключевые слова

: Языки программирования, высокоуровневые языки, Fortran, Lisp,

язык C, C++, объектно-ориентированное программирование, Smalltalk, Python, JavaScript,
парадигмы программирования, искусственный интеллект, веб-программирование, базы
данных, технологическое развитие, облачные вычисления, блокчейн, будущее
программирования, системное программирование, мобильное программирование.

Keywords

: Programming languages, high-level languages, Fortran, Lisp, C language, C++,

object-oriented programming, Smalltalk, Python, JavaScript, programming paradigms, artificial
intelligence, web programming, databases, technological development, cloud computing,
blockchain, future of programming, system programming, mobile programming.

Dasturlash tillari — kompyuter tizimlari bilan muloqot qilish va dastur ishlab chiqishning

asosiy vositalaridan biridir. Ular dasturchilarga kompyuterlar uchun aniq va samarali buyruqlar
berish imkonini yaratadi. Dasturlash tillarining rivojlanishi kompyuter texnologiyalarining

25

taraqqiyotiga paralel ravishda boshlandi va har bir yangi tilda yangi imkoniyatlar, qulayliklar va
samaradorliklar kiritildi. 1950-yillardan boshlangan bu rivojlanish jarayoni bugungi kunda
yuqori darajali va ko‘p funktsiyali tillar bilan davom etmoqda. Bu tillar ilmiy hisoblashlardan
tortib, veb-dasturlash, sun'iy intellekt, mobil ilovalar yaratish kabi turli sohalarda keng
qo‘llaniladi. Ushbu sohada amalga oshirilgan o‘zgarishlar va yangi texnologiyalar dasturlash
tillarining qanday rivojlanayotganini va kelajakda qanday yo‘nalishlarni tanlashini belgilaydi.

Dasturlash tillarining rivojlanishi bir nechta bosqichlardan o‘tgan va har bir bosqichda

yangi imkoniyatlar va texnologiyalar yaratilib, dasturlashning samaradorligi oshirilgan. Quyidagi
asosiy davrlar va muhim tillar dasturlash tillarining rivojlanishida muhim o‘rin tutadi:

Birinchi davr (1940-1950 yillar) - dasturlash tillari faqat mashina kodlari bilan ishlagan

bo‘lib, ular juda past darajali bo‘lgan. Bu davrda kompyuterlar bilan muloqot qilish uchun faqat

assembly

tili va mashina tillaridan foydalanilgan.

Yuqori darajali tillarning paydo bo‘lishi (1950-1960 yillar) - 1950-yillarda yuqori

darajadagi dasturlash tillari, masalan,

Fortran

va

Lisp

paydo bo‘ldi.

Fortran

ilmiy hisoblashlar

uchun,

Lisp

esa sun'iy intellekt sohasida ishlatilgan. Bu tillar dasturlashni soddalashtirdi va

dasturchilarga ko‘proq imkoniyatlar yaratdi.

Struktural dasturlash (1970-1980 yillar) - 1970-yillarda

C

tili yaratildi, bu til o‘zining

yuqori samaradorligi va tizim dasturlashda qo‘llanishi bilan mashhur bo‘ldi. Bu davrda
struktural dasturlash paradigmasi rivojlanib, kodning yaxshilangan tashkilotiga olib keldi.

Ob'ektga yo‘naltirilgan dasturlash (1980-1990 yillar) - 1980-yillarda ob'ektga

yo‘naltirilgan dasturlash (OOP) paradigmasi paydo bo‘lib,

C++

va

Smalltalk

kabi tillar yordamida

ob'ektlar, klasslar va meros olish kabi kontseptlar dasturlashga kiritildi. Bu paradigma
dasturlarni modullarga bo‘lishni va qayta ishlatishni osonlashtirdi.

Internet va veb dasturlash (1990-2000 yillar) - Internetning ommalashuvi bilan yangi

dasturlash tillari, masalan,

JavaScript

,

PHP

va

Java

keng tarqaldi. Ushbu tillar web-sahifalar

yaratishda va serverlar bilan ishlashda muhim rol o‘ynadi.

Zamonaviy tillar va yangi paradigmalarning rivojlanishi (2000-yillar va hozirgikunda) -

hozirgi kunda

Python

,

Ruby

,

Go

kabi tillar o‘z oddiy sintaksisi va samaradorligi bilan mashhur.

Shuningdek, yangi texnologiyalar — blokcheyn, sun'iy intellekt, ma'lumotlar tahlili va bulutli
hisoblash kabi sohalarda dasturlash tillari o‘zgarib bormoqda.

Python

va

R

kabi tillar ilmiy

tadqiqotlar va ma'lumotlar tahlili uchun keng qo‘llaniladi. Mobil ilovalar ishlab chiqishda

Swift

va

Kotlin

tillari ommalashgan.

Dasturlash tillarining rivojlanishi o‘z navbatida texnologik inqiloblarni qo‘llab-quvvatladi.

Hozirda, tillar nafaqat dasturchilarga qulaylik yaratadi, balki ulardan foydalanish orqali yangi
ilmiy-texnik yutuqlar va ijtimoiy tizimlarni yaratish imkonini beradi.

Dasturlash tillarining kelajagi - bugungi kunda dasturlash tillari o‘zgarmoqda va ular

doimiy ravishda yangi texnologiyalarni qamrab olmoqda. Dasturlash tillarining kelajagi sun'iy
intellekt, blokcheyn texnologiyalari va bulutli hisoblash bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib,
dasturlashning yangi paradigmalari ham paydo bo‘ladi. Hozirgi tendensiyalar dasturlashni
yanada tez va samarali qilishni, shuningdek, yangi sohalarga integratsiyani osonlashtirishni
maqsad qilgan.

Dasturlash tillarining rivojlanishi kompyuter texnologiyalarining taraqqiyoti bilan

chambarchas bog‘liq bo‘lib, har bir yangi tildan foydalanish dasturchilarga ko‘proq imkoniyatlar
va samaradorlik yaratdi. Birinchi past darajali tillardan, yuqori darajali va ob'ektga yo‘naltirilgan

26

tillarga o‘tish, dasturlash jarayonini sezilarli darajada soddalashtirdi va tezlashtirdi. Internetning
rivojlanishi bilan yangi tillar veb-dasturlash sohasida keng tarqaldi. Hozirgi kunda Python,
JavaScript kabi zamonaviy tillar yangi texnologiyalar, sun'iy intellekt, bulutli hisoblash va
ma'lumotlar tahlili sohalarida keng qo‘llanilmoqda. Dasturlash tillarining kelajagi sun'iy intellekt,
blokcheyn va boshqa yangi texnologiyalar bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, bu tillar doimiy
ravishda o‘zgarib, dasturchilarga yanada qulay va samarali ishlash imkoniyatlarini taqdim etadi.

Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:

1.

Qodirov, F. "OPTIMIZATION OF TELECOMMUNICATIONS POWER SUPPLY SYSTEMS BASED

ON RELIABILITY CRITERIA." Science and innovation 2.A12 (2023): 15-20.
2.

F Qodirov. Aholiga tibbiy xizmatlar ko'rsatishning rivojlanishini iqtisodiy-matematik

modellashtirish. Scienceweb academic papers collection . 2023/1/1.
3.

F Qodirov. Zamonaviy to'lov tizimlari tahlili va elektron pul birliklari. Scienceweb academic

papers collection. 2023/1/1.
4.

Farrux Qodirov. Zamonaviy trenajyor va simulyatsiya qiluvchi dasturlarning hozirgi

kundagi ahamiyati. Scienceweb academic papers collection. 2023/1/1
5.

Farrux Qodirov. BUSINESS INNOVATION MODEL OF INCOME AND COSTS FROM THE

PROVISION OF MEDICAL SERVICES TO THE POPULATION. Scienceweb academic papers
collection. 2023/1/1
6.

Farrux Qodirov. ECONOMIC-MATHEMATICAL MODELING OF THE DEVELOPMENT OF THE

PROVISION OF MEDICAL SERVICES TO THE POPULATION. Scienceweb academic papers
collection. 2023/1/1
7.

Farrux Qodirov. THE PLACE OF ECONOMETRICAL MODELING OF HEALTHCARE QUALITY

IMPROVEMENT IN THE DIGITAL ECONOMY. Scienceweb academic papers collection. 2023/1/1
8.

Farrux Qodirov. DEVELOPMENT OF SCIENTIFIC AND TECHNOLOGICAL SYSTEM OF

MANAGEMENT OF INDUSTRIAL ENTERPRISES. Scienceweb academic papers collection.
2023/1/1
9.

Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "CREATION OF ELECTRONIC MEDICAL BASE WITH THE

HELP OF SOFTWARE PACKAGES FOR MEDICAL SERVICES IN THE REGIONS." Conferencea
(2022): 128-130.
10.

Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "IMPORTANCE OF KASH-HEALTH WEB PORTAL IN THE

DEVELOPMENT OF MEDICAL SERVICES IN THE REGIONS." Conferencea (2022): 80-83.