78
FUTBOL ELEMENTLARINI RIVOJLANTIRUVCHI HARAKATLI O'YINLAR
O'RGANISH
Qo‘shoqov Umidbek Navruzovich
Jurayev Shamshodbek Javlonbek oʻgʻli
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti.
G'aniyev Suxrob Abduvali oʻgʻli
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti
Jismoniy tarbiya va sport kafedrasi o'qituvchisi.
Elektron manzil: suxrobganiyev5@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15043173
Annotatsiya:
Mazkur maqolada futbol elementlarini rivojlantiruvchi harakatli o‘yinlarning
o‘quvchilarning jismoniy tayyorgarligiga ta’siri tahlil qilinadi. Futbol texnikasini o‘zlashtirish
jarayonida harakatli o‘yinlardan foydalanish usullari va ularning samaradorligi muhokama
qilinadi. Shuningdek, futbol mashg‘ulotlarida yosh futbolchilarning chaqqonligi, chidamliligi va
muvozanatini oshirishga qaratilgan harakatli o‘yinlar tavsiflanadi.
Kalit so‘zlar:
Futbol, harakatli o‘yinlar, texnik tayyorgarlik, jismoniy rivojlanish, sport
mashg‘ulotlari, chaqqonlik, chidamlilik, muvozanat.
KIRISH
Futbol - jahon bo‘ylab eng mashhur sport turlaridan biri bo‘lib, u nafaqat jismoniy faollikni
oshirish, balki shaxsiy rivojlanishda ham muhim rol o'ynaydi. Futbol elementlarini
rivojlantiruvchi harakatli o‘yinlar - bolalarning sportga qiziqishini shakllantirish va jismoniy
tayyorgarligini oshirishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada futbolning asosiy
elementlariga e'tibor berib, ularni rivojlantiruvchi o‘yinlar orqali ta'sir etish mexanizmlari
haqida fikr yuritamiz.
Futboldagi asosiy elementlar
Futbolda quyidagi asosiy elementlar mavjud:
1. Dribling: To'pni nazorat qilish va bir joydan boshqa joyga o'tkazish.
2. Pas berish: To'pni boshqa o'yinchiga uzatish.
3. Qabul qilish: To'pni kelayotgan yo‘nalishdan to'g'ri qabul qilish.
4. Zarbalar: To'pni darvoza tomon urishga qaratilgan harakat.
Harakatli o‘yinlar
Futbol elementlarini rivojlantiruvchi harakatli o‘yinlar xavfsiz, qiziqarli va o‘z-o'zini ifoda
etish imkoniyatlarini yaratadi. Quyida ko‘rsatilgan harakatli o‘yinlar orqali futbol elementlarini
o‘rganish mumkin:
1. "To‘pni top!" o‘yini
- Maqsad: Dribling va tezlikni rivojlantirish.
- Tavsifi: O'yinchilar belgilangan maydonda to'pni nazorat qilib, boshqa o'yinchilardan
qochishi kerak. Har bir o'yinchi raqobatchilarining to‘pini olishga harakat qiladi. Qanchalik ko'p
to‘pni topsa, shuncha ko‘p ball to'playdi.
2. "Pas bilan o‘yin"
- Maqsad: Pas berish va qabul qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish.
- Tavsifi: O'yinchilar belgilanadigan maydonda turlicha pas almashiladi. Ular to‘pni aniq va
tez lik bilan o‘tkazishlari zarur.
3. "To'p ustida harakat" o‘yini
79
- Maqsad: Tana muvozanatini va dribling ko‘nikmalarini yaxshilash.
- Tavsifi: O‘yinchilar to‘pni nazorat qilib, maydon bo‘ylab harakat qiladilar. Ular to‘pni
ushlab qolish va o'z muvozanatini saqlashga harakat qiladilar.
4. "Qabul qilish va gol zarbasi" o‘yini
- Maqsad: To‘pni qabul qilish va zarba berish ko‘nikmalarini rivojlantirish.
- Tavsifi: O'yinchilar kimdir ularni yaxshi qabul qilishlari uchun pas berish huquqiga ega.
Keyin bular tanlangan nuqtaga zarba berishga harakat qiladi.
O‘yinlarning afzalliklari
- Jismoniy rivojlanish: Harakatli o‘yinlar jismoniy faoliyatni oshiradi, kuch-quvvat,
chidamlilik va koordinatsiyani yaxshilaydi.
- Ijtimoiy ko‘nikmalar: O'yinlar orqali o'yinchilar bir-birlari bilan muloqot qilish,
hamkorlik qilishni o'rganadi.
- Psixologik barqarorlik: Raqobat muhiti bolalarda o'ziga ishonch hisini oshiradi va
stressga bardosh berish ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Xulosa
Futbol elementlarini rivojlantiruvchi harakatli o‘yinlar bolalarning jismoniy va psixologik
rivojlanishiga katta hissa qo'shadi. Ushbu o‘yinlar orqali nafaqat futbol ko‘nikmalarini
rivojlantirish, balki hayotiy ko‘nikmalarni ham formallashtirish mumkin. Ta'lim muassasalari va
murabbiylar bu jarayonga alohida e'tibor berib, o'ingichalarga yanada boy tajriba taqdim
etishlari zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Gafurov, M. A. (2020). Futbol o'yinlarining rivojlanishi. Tashkent: Sport nashrlari.
2.
Sadriddinov, R. O. (2019). Bolalar sportida metodika va strategiyalar. Toshkent: Fan va
ta'lim.
3.
Bakirov, Kh. M. (2021). Sport va jismoniy tarbiya psixologiyasi. Tashkent: Huquq va ishlab
chiqarish.
4.
Aliyev, S. N. (2018). Futbol mashg'ulotlari va ularning samaradorligi. Jismoniy tarbiya va
sport, 5(2), 45-52.
5.
Khamroev, D. (2023). Harakatli o‘yinlar va ularning ta'limdagi o‘rni. Psixologik
tadqiqotlar natijalari, 18(3), 22-30.
