72
KASBIY TAʼLIMNI RIVOJLANTIRISHDA RAQAMLI AXBOROTLARNING OʻRNI
Narzullayeva Yulduz
Jizzax viloyati Gʻallaorol tumani 2-son Politexnikumi
Informatika fani oʻqituvchisi
e-pochta: sunnatnarzullayev025@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15124700
Annotatsiya:
Ushbu maqola kasbiy ta'limni rivojlantirishda raqamli axborotlarning o‘rnini
tahlil qiladi. Raqamli texnologiyalar va axborot resurslari ta'lim jarayonini yanada samarali,
qiziqarli va interaktiv qilishda muhim rol o‘ynaydi. Maqolada raqamli axborotlarning ta'lim
metodologiyasini diversifikatsiya qilish, o‘quvchilarning qiziqishini oshirish, interaktiv o‘qitish
imkoniyatlarini yaratish, masofaviy ta’limni amalga oshirish, axborotga kirish imkoniyatlarini
kengaytirish, o‘qituvchilarning kasbiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash, baholash va tahlil qilish
jarayonlarini osonlashtirish kabi jihatlari ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
raqamli axborot, zamonaviy ta’lim, asosiy faktor, kasbiy rivojlanish, ta’lim
sifati, resurs.
Kirish
Bugungi kunda o‘quv jarayoniga raqamli texnologiyalarni joriy etish oliy ta’lim tizimida
mutaxassislarni kasbiy tayyorlashning dolzarb yo‘nalishlaridan bo‘lib, ta’lim sifatini oshirish,
bo‘lajak mutaxassislarning mehnat bozorida raqobatbardoshlik darajasini sezilarli darajada
oshirish imkonini beradi va o‘quv jarayonida interfaol sharoit yaratishga yordam beradi.
Mamlakatimiz rahbari Sh.M.Mirziyoyev
“Taraqqiyotga erishish uchun raqamli bilimlar
va zamonaviy axborot texnologiyalarini egallashimiz zarur va shart. Bu bizga
yuksalishning eng qisqa yo‘lidan borish imkoniyatini beradi. Zero, bugun dunyoda barcha
sohalarga axborot texnologiyalari chuqur kirib bormoqda. Albatta, raqamli iqtisodiyotni
shakllantirish kerakli infratuzilma, ko‘p mablag‘ va mehnat resurslarini talab etishini
juda yaxshi bilamiz. Biroq, qanchalik qiyin bo‘lmasin, bu ishga bugun kirishmasak,
qachon kirishamiz?! Ertaga juda kech bo‘ladi”
, deya ta’kidladilar.
Raqamli texnologiyalar-bu axborotni kodlash va uzatish usullariga asoslangan diskret tizim
bo‘lib, u eng qisqa vaqt ichida juda ko‘p turli xil vazifalarni bajarishga imkon beradi. Aynan
ushbu sxemaning tezligi va ko‘p qirraliligi IT-texnologiyalarga talab katta bo‘ldi.
Mulohaza va natijalar
Zamonaviy texnologiyalaming rivojlanish holati birinchi navbatda jamiyatning intellektual
salohiyatiga, ya'ni ta'lim sohasining rivojlanishiga bog‘liq. Ta'lim mazmuni va sifat masalalari
ustuvor yo‘nalish sifatida qaralmoqda. Dunyoning rivojlangan va rivojlanayotgan
mamlakatlarida ta'limni axborotlashtirishga alohida e'tibor qaratilmoqda. Ta'limni rivojlantirish,
uning samaradorligini oshirish yo‘llari qaralmoqda, ta'limda yangi axborot texnologiyalarini
joriy etishga alohida e'tibor qaratilgan. Raqamli texnologiya xo‘jalik yuritishning bir zamonaviy
shakli bo‘lib, unda ishlab chiqarish va boshqarishning asosiy faktori sifatida raqamli
ko‘rinishdagi katta ma'lumotlar majmui va ularni qayta ishlash jarayoni xizmat qiladi.
73
O‘quv jarayonlarida "axborot savodxonligi" yuqori bo‘lgan o‘quvchilarni bilimlarini
o‘zlashtirishlari, ma'lumot qidirish va topishlari, o‘quv jarayonlarida qo‘llashda hech qanday
qiyinchilikga duch kelmaydi. Shu sababli axborot texnologiyalarini rivojlantirish jamg‘armasi va
IT markaz mablag‘lari tomonidan axborot texnologiyalari va informatika fani o‘qituvchilarining
birnecha yuzlab nafariga rag‘batlantirishlar yo‘lga qo‘yilmoqda. Mamlakatimiz zamonaviy ta'lim
tizimiga o‘tishi va dunyo standartlaridan foydalanishi bugungi kunda ta'limda duch kelyatgan
muammolarni bartaraf etmoqda va yangicha yondashuvlarga yo‘l ochmoqda. Xozirgi kunga kelib
Oliy ta'limda "Hemis" tizimi joriy etilib, bu talabalarni har qanday sharoitda ham masofaviy
(online) yoki an'anaviy (offline) o‘qish imkoniyatini yaratib, professor, o‘qituvchilar uchun ham
ancha qulayliklar yaratib, qog‘ozbozlikni kamaytirdi. Barcha davlat ta'lim dargohlarida jumladan
nodavlat ta'lim dargohlaridaham Hemis tizimi qadama-qadam yo‘lga qo‘yilmoqda "Raqamli
0'zbekiston-2030" dasturini ishlab chiqish jarayoni qizg‘in davom etmoqda. Raqamli
universitetlar ko‘paytirish maqsadida birqancha chet el universitetlari bilan shartnomalar
tuzilib, hamkorlik ishlari olib borilmoqdi. Bunda ijtimoiy himoyaga muhtoj aholi qatlami va
ayollar uchun ishidan ajralmagan xolda qo‘shimcha ta'lim olish imkoniyatlari yaratildi.
Kasbiy ta'limni rivojlantirishda raqamli axborotlarning o‘rni juda muhimdir
1
. Raqamli
axborot texnologiyalari (RAT) va raqamli resurslar ta'lim jarayonini yanada samarali, qiziqarli va
interaktiv qilishga yordam beradi. Quyida raqamli axborotlarning kasbiy ta'limni
rivojlantirishdagi o‘rni haqida ba'zi asosiy jihatlar keltirilgan:
1.Ta'lim jarayonini diversifikatsiya qilish:
Raqamli axborotlar turli xil ta'lim metodlarini
qo‘llash imkonini beradi. O‘qituvchilar videolar, interaktiv taqdimotlar, onlayn kurslar va boshqa
raqamli resurslardan foydalanib, darslarni yanada qiziqarli va samarali o‘tkazishlari mumkin.
2.O‘quvchilarning qiziqishini oshirish:
Raqamli axborotlar yordamida o‘quvchilar o‘z
qiziqishlariga mos keladigan materiallarni topishlari va o‘z-o‘zini o‘rganish imkoniyatiga ega
bo‘lishlari mumkin. Bu, o‘quvchilarning motivatsiyasini oshiradi va ta'lim jarayoniga faol ishtirok
etishlariga yordam beradi.
1
Murodov Sh.N. Ta’limda raqamli texnologiyalardan foydalanish – davr talabi. Pedagogs Jurnali
Raqamli axborot
texnologiyalarini
ta'lim jarayonida
joriy etilishi bir
qancha
afzalliklarni
yaratadi:
• Istalgan
yo'nalishlardan
istalgan vaqtida
ta'lim olish
imkoniyati;
• Ta'lim tizimi
yangi bosqichga
ko'tariladi;
• Yer yuzida
internet bo'ylab
axborot olish va
undan foydalanish
imkoniyati
shakllanadi;
• Vaqt va mablag'
keskin tejaladi;
• Foydali ish izlash
va topish
imkoniyati
yaratiladi.
74
3.Interaktiv o‘qitish:
Raqamli texnologiyalar o‘quvchilarga interaktiv o‘qitish
imkoniyatini beradi. Masalan, onlayn testlar, simulyatsiyalar va o‘yinlar orqali o‘quvchilar o‘z
bilimlarini amalda qo‘llashlari mumkin.
4.Masofaviy ta'lim:
Raqamli axborotlar masofaviy ta'limni amalga oshirishda muhim rol
o‘ynaydi. O‘quvchilar istalgan joydan va istalgan vaqtda ta'lim olishlari mumkin, bu esa ta'lim
jarayonini yanada qulay va moslashuvchan qiladi.
5.Axborotga kirish imkoniyatlari:
Raqamli axborotlar orqali o‘quvchilar keng ko‘lamli
resurslarga, ilmiy maqolalarga, videolar va boshqa materiallarga kirish imkoniyatiga ega
bo‘lishadi. Bu, ularning bilimlarini kengaytirishga yordam beradi.
6.O‘qituvchilarning kasbiy rivojlanishi:
Raqamli axborotlar o‘qituvchilarga o‘z bilim va
ko‘nikmalarini yangilash, yangi pedagogik yondashuvlar va metodlarni o‘rganish imkonini
beradi. Bu, o‘qituvchilarning kasbiy mahoratini oshirishga yordam beradi.
7.Baholash va tahlil qilish:
Raqamli texnologiyalar yordamida o‘quvchilarning bilimlarini
baholash va tahlil qilish jarayoni osonlashadi. O‘qituvchilar o‘quvchilarning muvaffaqiyatlarini
kuzatish va ularning o‘zlashtirish darajasini aniqlash uchun raqamli vositalardan foydalanishlari
mumkin.
8.Hamkorlik va muloqot:
Raqamli axborotlar o‘quvchilar o‘rtasida hamkorlik va
muloqotni rivojlantirishga yordam beradi. Onlayn platformalar va forumlar orqali o‘quvchilar
bir-birlari bilan fikr almashishlari va tajribalari bilan o‘rtoqlashishlari mumkin
2
.
Umuman olganda, raqamli axborotlarning kasbiy ta'limni rivojlantirishdagi o‘rni ta'lim
jarayonini yanada samarali, qiziqarli va interaktiv qilishga yordam beradi. Bu, o‘quvchilarning
bilimlarini kengaytirish, ularning ko‘nikmalarini rivojlantirish va ta'lim sifatini oshirishga xizmat
qiladi.
Xulosa
Kasbiy ta'limni rivojlantirishda raqamli axborotlarning o‘rni beqiyosdir. Raqamli
texnologiyalar va axborot resurslari ta'lim jarayonini yanada samarali, qiziqarli va interaktiv
qilishga yordam beradi. Raqamli axborotlar o‘quvchilarga keng ko‘lamli resurslarga, masofaviy
ta'lim imkoniyatlariga va interaktiv o‘qitish metodlariga kirish imkonini beradi, bu esa ularning
bilim va ko‘nikmalarini oshirishga xizmat qiladi.
Raqamli texnologiyalar o‘qituvchilarga o‘z pedagogik yondashuvlarini yangilash,
innovatsion metodlarni qo‘llash va o‘quvchilarning muvaffaqiyatlarini baholashda samarali
vositalarni taqdim etadi. Shuningdek, raqamli axborotlar o‘quvchilar o‘rtasida hamkorlik va
muloqotni rivojlantirishga, ularning ijodkorlik va mantiqiy fikrlash qobiliyatlarini oshirishga
yordam beradi.
Umuman olganda, kasbiy ta'limda raqamli axborotlarning integratsiyasi ta'lim sifatini
oshirish, o‘quvchilarning qiziqishini kuchaytirish va ularning kelajakdagi kasbiy faoliyatlariga
tayyorgarlik ko‘rishlariga yordam beradi. Kelajakda raqamli texnologiyalarni yanada kengroq
qo‘llash, ta'lim jarayonini yanada samarali va moslashuvchan qilish imkoniyatlarini yaratadi.
Shuning uchun, ta'lim tizimida raqamli axborotlarni faol ravishda qo‘llash va ularni rivojlantirish
zaruriyati mavjud.
2
Ayupov R. H., Boltaboyeva G. R. Raqamli iqtisodiyot asoslari. Darslik-Toshkent, 2020. 575 p. (Узбек. яз.)
75
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi “2022-2026-yillarga
mo‘ljallangan yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF-60-son
Farmoni.
2.
Murodov Sh.N. Ta’limda raqamli texnologiyalardan foydalanish – davr talabi. Pedagogs
Jurnali
https://www.pedagoglar.uz/index.php/ped/article/view/871
3.
Ayupov R. H., Boltaboyeva G. R. Raqamli iqtisodiyot asoslari. Darslik-Toshkent, 2020. 575 p.
(Узбек. яз.)
4.
Karimov Tolmasbek Xolmo‘min o‘g‘li BARMOQ IZI YORDAMIDA DAVOMATNI ANIQLASH
TIZIMI. IQTISODIYOT VA ZAMONAVIY TEXNOLOGIYA JURNALI, 2(1), 6-9. Retrieved from
https://mudarrisziyo.uz/index.php/iqtisodiyot/article/view/201
5.
T. X. Karimov Development Status and Prospects of Telemedicine Technologies BEST
JOURNAL OF INNOVATION IN SCIENCE, RESEARCH AND DEVELOPMENT ISSN: 2835-3579
Volume:2Issue:6|2023
6.
Якубов, М. С., & Аскарова, Ш. М. (2022). Особенности использования
информационных ресурсов интернета. Periodica Journal of Modern Philosophy, Social
Sciences and Humanities, 4, 10-16.
