103
YOSH QISQA MASOFAGA YUGIRUVCHILAR HARAKATINI ANALITIK TAXLIL
QILISH ASOSIDA TEHNIK TAYYORGARLIKNI RIVOJLANTIRISH
SAMARADORLIGI
Jonibekova Fotima Gʻulomjon qizi
Namangan Davlat Universiteti doktaranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15151742
Annotatsiya.
Ushbu tezisda yosh sprinterlarning harakatlarini analitik tahlil qilish orqali
texnik tayyorgarlikni rivojlantirish samaradorligi o’rganilgan. Maqolada sprint jarayonida
sprinterlarning harakatlari, texnikani takomillashtirish uchun qo’llaniladigan metodikalar,
shuningdek, ilmiy yondashuvlar va ilg’or texnologiyalar (videotahlil, biomekanik o’lchovlar,
elektromyografiya) orqali olingan ma’lumotlar muhokama qilinadi. Sprinterlarning har bir
harakatini tahlil qilish, texnikani yaxshilashga yordam beradigan metodlarni ishlab chiqish va
trening jarayonida maxsus dasturlarni joriy qilishning ahamiyati ko’rsatiladi. Ushbu tahlil
metodlari sportchilarning tezlik, kuch, chidamlilik va psixologik holatini yaxshilashga yordam
berib, texnik tayyorgarlikning samaradorligini oshiradi.
Kalit so‘zlar:
Yosh sprinterlar, harakatlar tahlili, texnik tayyorgarlik, sprint, videotahlil,
biomekanika, elektromyografiya, jismoniy tayyorgarlik, trening metodikasi, psixologik holat,
tezlikni oshirish.
Sprinterlarning texnik tayyorgarligi sportning eng muhim jihatlaridan biri bo’lib, ularning
muvaffaqiyatli natijalariga bevosita ta’sir qiladi. Yosh sportchilarda to’g’ri texnika va harakatlar
koordinatsiyasini shakllantirish, faqat jismoniy tayyorgarlikning yuqori darajaga ko’tarilishi
bilan emas, balki harakatlar o’rganiladigan va tahlil qilinadigan ilmiy yondashuv bilan ham
amalga oshiriladi. Shu nuqtai nazardan, sprinterlarning texnik tayyorgarligini rivojlantirishni
tahlil qilish, nazariy va amaliy jihatdan katta ahamiyatga ega.
Yosh sprinterlarning harakatlarini analitik tahlil qilish, ularning har bir harakatini alohida
o’rganishni talab qiladi. Har bir sprinterning boshlang’ich pozitsiyasidan tortib, to finalga qadar
bo’lgan harakatlar ketma-ketligini chuqur tahlil qilish, texnikani yaxshilashga imkon yaratadi.
Sprint jarayonida tezlikning oshishi, to’g’ri boshlash, harakatlarning tengligi, tana holati, oyoq va
qo’l koordinatsiyasi kabi omillarni analiz qilish zarur. Shu bilan birga, analiz natijalari
sprinterlarning kuchini, tezligini va chidamliligini oshirishga yordam beradigan maxsus trening
dasturlarini ishlab chiqishda qo’llaniladi.
Sprinterlarning harakatlarining analitik tahlili, ilgari rivojlangan texnologiyalar yordamida
amalga oshiriladi. Videotahlil, biomekanik o’lchovlar, elektromyografiya va boshqa ilg’or usullar
sportchining harakatlarini yanada aniqroq va mukammal tahlil qilishga imkon beradi. Masalan,
videokameralar yordamida tezlikni, harakatlarning samaradorligini va jismoniy harakatlarning
to’g’ri bajarilishini tasvirga olish mumkin. Ushbu ma’lumotlar orqali sportchilarning individual
xususiyatlari, rivojlanish darajasi va kuchli hamda zaif tomonlari aniqlanadi. Tahlil natijalari
asosida olingan ma’lumotlar, yosh sprinterlar uchun texnik tayyorgarlikning samaradorligini
oshirishga qaratilgan moslashtirilgan trening dasturlarini ishlab chiqish imkonini beradi.
Yosh sprinterlar uchun texnik tayyorgarlikni rivojlantirishda, sportchi tanasining barcha
qismlarining to’g’ri ishlashi zarur. Sprintning har bir bosqichida tezlikni oshirish uchun sportchi
tanasining barcha qismlarini maksimal darajada boshqarish zarur. Harakatlarni aniq va to’g’ri
bajarish, natijada vaqtni qisqartirishga yordam beradi. Tezlikni oshirishda boshlanish
104
pozitsiyasining ahamiyati katta. Tizimlashtirilgan tahlil orqali sportchining startdagi harakatlari,
oyoq bosish texnikasi va tana pozitsiyasining to’g’riligi aniqlanadi.
Shuningdek, yosh sprinterlarning kuch ishlab chiqarish mexanizmlarini tushunish ham
muhimdir. Sprint vaqtida qo’llaniladigan energiya sarfi va kuchlar jismoniy parametrlar orqali
o’rganiladi. Sportchining energiya sarfini kamaytirish va kuchni optimal tarzda ishlatish orqali,
uning samaradorligini oshirish mumkin. Shu bilan birga, tezlikni oshirish va unga ulanish
jarayonida, psixologik holat ham katta rol o’ynaydi. Analitik tahlilning yuqori darajasi
sportchilarga o’zlarining ruhiy va jismoniy holatlarini kuzatish va yanada samarali ishlash
imkoniyatini beradi.
Shu tarzda, yosh sprinterlarning harakatlarini analitik tahlil qilish texnik tayyorgarlikni
rivojlantirishda katta ahamiyatga ega. Bu jarayon yosh sportchilarga texnikani takomillashtirish,
o’z salohiyatini to’liq ochish, va natijalarni yaxshilashda yordam beradi. Tahlil qilish va shu tahlil
asosida o’zgartirishlar kiritish texnik tayyorgarlikni samarali tarzda rivojlantirishga imkon
yaratadi. Bu esa, kelajakda sportchining yuqori natijalarga erishishiga katta hissa qo’shadi.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Saliev T.A. Jismoniy tayyorgarlikning ilmiy asoslari. O‘qituvchi, 2020, Toshkent, 145 b.
2.
Ibragimov M.T., Mahmudov A. Sprint sportining nazariyasi va metodikasi. Samarqand
davlat universiteti, 2018, Samarqand, 210 b.
3.
Khasanov S.N. Sportchilarni tayyorlashda biomekanik tahlil metodlari. Sport nashriyoti,
2017, Toshkent, 178 b.
4.
Jonibekov B.D. Sportchilarda texnik tayyorgarlikni rivojlantirishning psixologik jihatlari.
Fan va texnologiya, 2019, Toshkent, 195 b.
5.
Aliev U.B. Sportda trening va metodika: nazariy va amaliy yondashuvlar. Buxoro davlat
universiteti, 2015, Buxoro, 230 b.
6.
Sodikov A.T. Tezlikni oshirish va energiya sarfi: sportshunoslik tahlili. O‘zbekiston sport
akademiyasi, 2021, Toshkent, 165 b.
