50
PROFESSIONAL TA’LIM O‘QUVCHILARI KASBIY KOMPETENSIYALARINI
WORLDSKILLS STANDARTLARI ASOSIDA SHAKLLANTIRISHNING
DOLZARBLIGI
Sharapov Ilxom Baxodir o‘g‘li
Professional ta’limni rivojlantirish instituti tayanch doktoranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15220421
Annotatsiya.
Mazkur maqolada professional ta’lim tizimida o‘quvchilarning kasbiy
kompetensiyalarini WorldSkills xalqaro standartlari asosida shakllantirishning dolzarbligi,
afzalliklari va amaliy yondashuvlari yoritilgan. Xususan, zamonaviy o‘quv dasturlarining
WorldSkills mezonlariga muvofiqlashtirilishi, o‘qituvchilarning malaka oshirish tizimi,
innovatsion texnologiyalarning o‘quv jarayoniga tatbiqi va musobaqalarning o‘quvchilar
kompetensiyalariga ta’siri tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar:
WorldSkills, professional ta’lim, kasbiy kompetensiya, xalqaro standartlar,
o‘quv dasturi, innovatsion texnologiyalar, raqobatbardoshlik, malaka oshirish, amaliy ko‘nikma,
mehnat bozori.
Hozirgi kunda kasbiy ta’limning samaradorligini oshirish va mehnat bozorining talablariga
mos kadrlar tayyorlash muhim ahamiyat kasb etmoqda. Shu sababli, o‘quvchilarning kasbiy
kompetensiyalarini rivojlantirishda xalqaro standartlarga mos yondashuvlar zarur. WorldSkills
standartlari global miqyosda tan olingan bo‘lib, ular o‘quvchilarning kasbiy ko‘nikmalarini xalqaro
darajaga ko‘tarishga yordam beradi. Bugungi kunda global iqtisodiyotning tezkor rivojlanishi
sababli malakali kadrlar yetishtirish masalasi dolzarb bo‘lib qolmoqda. O‘quvchilarni mehnat
bozoriga tayyorlashda WorldSkills standartlari xalqaro mezon sifatida e’tirof etilgan. Mazkur
standartlar o‘quvchilarga kasbiy bilim, ko‘nikma va kompetensiyalarni xalqaro talablar asosida
shakllantirishga yordam beradi, bu esa ularning kelajakdagi muvaffaqiyatli faoliyatini
ta’minlashga zamin yaratadi.
WorldSkills standartlari va ta’lim dasturlarining ahamiyati shundaki,
WorldSkills xalqaro
tashkiloti butun dunyo bo‘ylab yoshlarni kasbiy mahoratga o‘rgatish va kasbiy bilimlarini
oshirishda faoliyat yuritadi. WorldSkills musobaqalari turli kasbiy sohalarda yuqori darajadagi
ko‘nikmalar va mahoratni rivojlantirishga qaratilgan. Ushbu standartlar yordamida o‘quvchilar
mehnat bozorida kerakli bo‘ladigan amaliy bilim va ko‘nikmalarni o‘zlashtiradilar.
WorldSkills xalqaro tashkiloti kasbiy ta’lim va malaka oshirish borasida jahon miqyosida
yetakchi hisoblanadi. 1950-yilda tashkil etilganidan buyon, WorldSkills turli mamlakatlarda
kasbiy mahorat bo‘yicha xalqaro musobaqalar o‘tkazadi, bu esa yoshlar o‘rtasida kasbiy bilim va
ko‘nikmalarni targ‘ib qilishda katta rol o‘ynaydi. WorldSkillsning asosiy vazifasi – kasbiy ta’lim
sifatini oshirish, global raqobatbardoshlikni ta’minlash va mehnat bozorida talab etiladigan
malakali kadrlarni tayyorlashdir.
WorldSkills standartlari o‘quv dasturlariga integratsiya qilinganda, o‘quvchilar uchun
amaliy ko‘nikmalarni rivojlantirishni ta’minlanadi. Ular quyidagi yo‘nalishlarda o‘quv jarayoniga
tatbiq etilishi mumkin:
o‘quv dasturlari WorldSkills talablariga muvofiqlashtiriladi va turli kasb turlari bo‘yicha
zamonaviy bilim va ko‘nikmalarni o‘z ichiga oladi. Misol uchun, axborot texnologiyalari,
avtomobilsozlik, qurilish va boshqa yo‘nalishlarda WorldSkills standartlari asosida maxsus
modullar kiritiladi;
51
o‘qituvchilar uchun muntazam ravishda treninglar va malaka oshirish dasturlari tashkil
etiladi. Bu dasturlar orqali pedagoglar WorldSkills standartlari va yangiliklari bilan
tanishadi, o‘quvchilarga eng zamonaviy usullar asosida ta’lim berishadi. Buning natijasida
o‘qituvchilar kasbiy tayyorgarlikni yanada yuqori darajada olib borish imkoniyatiga ega
bo‘ladilar;
WorldSkills standartlari asosida o‘quvchilar zamonaviy texnologiyalar va innovatsion
asbob-uskunalar bilan tanishadi. Bu esa ularning texnik bilimlarini oshiradi va
raqobatbardoshligini ta'minlaydi. Masalan, virtual reallik texnologiyalari, 3D-printerlar va
dasturlash asbob-uskunalarini o‘rganish o‘quvchilarning zamon talablariga moslashishini
ta’minlaydi.
Bugungi kunda global iqtisodiyotning tezkor rivojlanishi sababli malakali kadrlar
yetishtirish masalasi dolzarb bo‘lib qolmoqda. O‘quvchilarni mehnat bozoriga tayyorlashda
WorldSkills standartlari xalqaro mezon sifatida e’tirof etilgan. Mazkur standartlar o‘quvchilarga
kasbiy bilim, ko‘nikma va kompetensiyalarni xalqaro talablar asosida shakllantirishga yordam
beradi, bu esa ularning kelajakdagi muvaffaqiyatli faoliyatini ta’minlashga zamin yaratadi.
WorldSkills xalqaro tashkiloti kasbiy ta’lim va malaka oshirish borasida jahon miqyosida
yetakchi hisoblanadi. 1950-yilda tashkil etilganidan buyon, WorldSkills turli mamlakatlarda
kasbiy mahorat bo‘yicha musobaqalar o‘tkazadi, bu esa yoshlar o‘rtasida kasbiy bilim va
ko‘nikmalarni targ‘ib qilishda katta rol o‘ynaydi. WorldSkillsning asosiy vazifasi – kasbiy ta’lim
sifatini oshirish, global raqobatbardoshlikni ta’minlash va mehnat bozorida talab etiladigan
malakali kadrlarni tayyorlashdir.
Aslida, WorldSkills assotsiyatsiyasi o‘zining ta’lim standartlarini integratsiya qilishni tavsiya
etmaydi, shuning uchun WorldSkills ta’lim dasturlarini milliy ta’lim dasturlariga
moslashtirmasdan ma’lum bir kasb yoki mutaxassisliklar uchun boricha olib tadbiq etilganda
samarali va sifatli bo‘ladi hamda o‘quvchilar uchun zamonaviy amaliy ko‘nikmalarni
rivojlantirishni ta’minlaydi. Ular quyidagi yo‘nalishlarda o‘quv jarayoniga tatbiq etilishi mumkin:
o‘quv dasturlari WorldSkills talablariga muvofiqlashtiriladi yoki yaxlit olib kasbiy ta’lim
tizimiga joriy etiladi va turli kasb turlari bo‘yicha zamonaviy bilim va ko‘nikmalarni o‘z ichiga
oladi. Misol uchun, axborot texnologiyalari, avtomobilsozlik, qurilish va boshqa yo‘nalishlarda
WorldSkills standartlari asosida maxsus modullar kiritilishi;
o‘qituvchilar uchun muntazam ravishda treninglar va malaka oshirish dasturlari tashkil
etiladi. Bu dasturlar orqali pedagoglar WorldSkills standartlari va yangiliklari bilan tanishadi,
o‘quvchilarga eng zamonaviy usullar asosida ta’lim berishadi.
WorldSkills standartlari asosida o‘quvchilar zamonaviy texnologiyalar va innovatsion
asbob-uskunalar bilan tanishadi. Bu esa ularning texnik bilimlarini oshiradi va
raqobatbardoshligini ta’minlaydi.
WorldSkills musobaqalari o‘quvchilarga o‘z bilim va ko‘nikmalarini sinab ko‘rish
imkoniyatini beradi. Musobaqalar davomida o‘quvchilar o‘z kasbiy sohalarida xalqaro tajribaga
ega bo‘lgan yetakchi mutaxassislar bilan raqobatlashadilar. Ushbu musobaqalar o‘quvchilarda
raqobatbardoshlik va mas’uliyat hissini kuchaytiradi va qatnashgan o‘quvchilar xalqaro
standartlarga moslashishga o‘rganadilar. Musobaqalar davomida o‘quvchilar boshqa
mamlakatlardan kelgan mutaxassislar bilan tanishadi va ulardan kasbiy mahoratlarini oshiradilar.
52
Bu jarayon ularning o‘ziga bo‘lgan ishonchini mustahkamlaydi, shuningdek, yangi bilim va
ko‘nikmalarni egallashga undaydi.
WorldSkills standartlarini joriy etishda ayrim qiyinchiliklar ham uchrab turibdi:
ta’lim tizimi mutasaddi xodimlarining bu borada fikrlarining xilma xilligi;
moliyaviy mablag‘lar yetishmasligi ya’ni kasbiy ta’lim muassasalari uchun yuqori darajadagi
texnik jixozlar, asbob-uskunalar va innovatsion texnologiyalarni sotib olish har doim ham
moliyaviy jihatdan oson emasligi;
WorldSkills standartlari asosida dars berish uchun malakali pedagoglarning yetishmasligi.
Professional ta’lim o‘quvchilari kasbiy kompetensiyalarini WorldSkills standartlari asosida
shakllantirish ularga xalqaro mehnat bozorida muvaffaqiyatli faoliyat yuritishga imkon beradi.
Ushbu yondashuv orqali o‘quvchilar yuqori darajadagi bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lib, kasbiy
rivojlanishda yangi imkoniyatlarga ega bo‘lishadi. WorldSkills standartlari professional ta’lim
tizimida yuqori malakali kadrlar tayyorlashda samarali vosita hisoblanadi. Bu standartlar asosida
o‘quvchilar nafaqat nazariy bilimlardan ko‘ra ko‘proq amaliy ko‘nikmalarni egallab, global mehnat
bozorida raqobatbardosh bo‘lish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Shu sababli, WorldSkills
standartlarini professional ta’lim muassasalarida joriy etish nafaqat ta’lim sifatini oshiradi, balki
mamlakat iqtisodiyotiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. WorldSkills standartlari professional ta’lim
tizimida yuqori malakali kadrlar tayyorlashda samarali vosita hisoblanadi. Bu standartlar asosida
o‘quvchilar nafaqat nazariy bilimlarni, balki amaliy ko‘nikmalarni ham egallab, global mehnat
bozorida raqobatbardosh bo‘lish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. WorldSkills standartlarini
professional ta’lim tizimida joriy etish o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini yuqori darajada
shakllantirish uchun mustahkam poydevor hisoblanadi. O‘quvchilar bu orqali xalqaro
standartlarga mos amaliy ko‘nikmalarni ham o‘zlashtirib, kelajakda raqobatbardosh bo‘lish
imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Shu sababli, WorldSkills standartlarini ta’lim jarayonida qo‘llash
nafaqat o‘quvchilar, balki umumiy iqtisodiy rivojlanishga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Nylund M., Gudmundson B., “Teacher training and the governance of teachers in Finland”
European
Journal
of
Teacher
Education
,
40(1),
30-45,
2017.
https://doi.org/10.1080/02619768.2016.1256055.
2.
Sahlberg P.,
Finnish Lessons 2.0: What Can the World Learn from Educational Change in
Finland?
Teachers College Press, 2015.
3.
Haaristo H., Raud N., “Professional Development of Vocational Teachers in Finland”
Journal
of
Vocational
Education
and
Training
,
70(4),
600-617,
2018.
https://doi.org/10.1080/13636820.2018.1505106.
4.
Viljamaa A., et al., “Competence-Based Qualification System: The Finnish Approach to
Workforce Development”
International Review of Education
, 60(4), 527-545, 2014.
https://doi.org/10.1007/s11159-014-9440-5.
