70
ZAYTUNDOSHLAR OILASINING TASNIFI VA TAVSIFI. TARQALISH VA
AHAMIYATI
CLASSIFICATION AND DESCRIPTION OF THE OLIVE FAMILY. DISTRIBUTION
AND SIGNIFICANCE
КЛАССИФИКАЦИЯ И ОПИСАНИЕ СЕМЕЙСТВА МАСЛИНОВЫХ.
РАСПРОСТРАНЕНИЕ И ЗНАЧЕНИЕ
Mamadiminova Mubina Muhammadjon qizi
Andijon davlat pedagogika instituti, Tabbiy fanlar fakulteti,
Biologiya yo’nalishi 2-bosqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14504632
Annotatsiya:
Ushbu tezisda Zaytundoshlar oilasining tasnifi va tavsifi, tarqalish va
ahamiyati to’g’risida ma’lumotlar keltirilgan.
Abstract:
This thesis provides information on the general classification, description,
distribution and importance of the Zaytun family.
Аннотация:
В данной диссертации представлены сведения об общей
классификации, описании, распространении и значении рода Зайтун.
Kalit so’zlar:
Zaytundoshlar oilasi (Oleaceae), zaytundoshlar o’simliklarining ahamiyati,
iqtisodiy, tibbiy ahamiyati, zaytundoshlar ekologiyasi.
Keywords:
Olive family (oleaceae), importance of olive plants, economic, medical
importance, ecology of olives.
Ключевые слова:
семейство маслиновых (oleaceae), значение оливковых
растений, экономическое, медицинское значение, экология оливок.
Zaytundoshlar oilasi (Oleaceae) doim yashil daraxtlar va butalardan iborat bo'lib, 600 ga
yaqin turi mavjud. Ushbu oilaning eng mashhur vakili — zaytun (Olea europaea).
Zaytundoshlar oilasi o'z ichiga bir qancha muhim o'simliklarni oladi, ular orasida zaytun,
yasemin, lilak va boshqa turli xil o'simliklar mavjud. Zaytundoshlar oilasi quyidagi asosiy
turlarga bo'linadi:
1. Zaytun (Olea) — eng muhim va keng tarqalgan turi.
2. Yasemin (Jasminum) — go'zalligi va hidlari bilan mashhur.
3. Lilak (Syringa) — bahorda gullaydigan chiroyli o'simlik.
4. Forsitiya (Forsythia) — bahor faslida gullaydigan o'simlik.
Zaytundoshlar oilasidagi o'simliklar asosan: Doim yashil yoki yarim yashil, gullari
roʻvaksimon toʻpgulda o'rnashgan, odatda, ikki yoki ko'p gulqoʻrgʻonli.Tarqalishi
Zaytundoshlar oilasi o'simliklari dunyoning turli mintaqalarida tarqalgan. Ular asosan
subtropik va mo''tadil iqlim sharoitlarida o'sadi. Zaytun o'simliklari, masalan, O'rta yer
dengizi mintaqasida keng tarqalgan. Ahamiyati Zaytundoshlar oilasi o'simliklari iqtisodiy va
ekologik ahamiyatga ega. Ular: Oziq-ovqat manbai (zaytun yog'i), Landshaft dizaynida
ishlatiladi.Tibbiyotda, masalan, yasemin va zaytunning dorivor xususiyatlari. Ekologik
barqarorlikda rol o'ynaydi, chunki ular tuproqni saqlash va biodiversitetni oshirishda yordam
beradi. Zaytundoshlar oilasining o'simliklari inson hayotida muhim o'rin tutadi va ularning
tarqalishi va ahamiyati ekologik muvozanatni saqlashda hamda iqtisodiy rivojlanishda
muhimdir. Bu esse orqali zaytundoshlar oilasining tasnifi, tavsifi, tarqalishi va ahamiyatini
71
batafsil ko'rib chiqamiz.Tasnifi Zaytundoshlar oilasi botanika tasnifida Oleaceae deb ataladi.
Ushbu oilaning o'simliklari asosan ikki turga bo'linadi: daraxtlar va butalar. Zaytundoshlar
oilasining eng muhim va keng tarqalgan vakili zaytun (Olea europaea) hisoblanadi. Zaytun
daraxti O'rta yer dengizi mintaqasida tarqalgan bo'lib, uning mevalari va yog'i dunyo bo'ylab
mashhur. Zaytundoshlar oilasining yana bir muhim vakili yasemin (Jasminum) bo'lib, uning
go'zalligi va hidlari bilan mashhur. Yasemin turlari ko'pincha bog'dorchilikda ishlatiladi va
ularning gullari turli xil parfyumeriya mahsulotlarida qo'llaniladi.Lilak (Syringa) esa bahorda
gullaydigan chiroyli o'simlik bo'lib, ko'plab bog'larda va landshaft dizaynida keng tarqalgan.
Forsitiya (Forsythia) o'simligi esa bahorda o'zining yorqin sariq gullari bilan ajralib turadi va
ko'plab bog'larda dekorativ o'simlik sifatida ishlatiladi. Zaytundoshlar oilasining o'simliklari,
shuningdek, boshqa ko'plab o'simliklar bilan birgalikda ekosistemalarda muhim rol o'ynaydi.
Tavsifi. Zaytundoshlar oilasidagi o'simliklar odatda o'ziga xos xususiyatlarga ega. Ular
asosan doim yashil yoki yarim yashil bo'lib, gullari roʻvaksimon toʻpgulda joylashgan.
Zaytundoshlar oilasining o'simliklari, shuningdek, o'zlarining mevalari bilan ham ajralib
turadi. Zaytun mevalari, masalan, oziq-ovqat sanoatida keng qo'llaniladi va zaytun yog'i
sifatida mashhurdir. Yasemin va lilakning gullari esa go'zalligi bilan odamlarni o'ziga jalb
qiladi.O'simliklarning ko'plab turlari turli xil iqlim sharoitlarida o'sishi mumkin. Ular har xil
tuproqlarda yaxshi rivojlanadi va ko'plab o'simliklar suvni saqlash va tuproqni
mustahkamlashda muhim rol o'ynaydi. Bu o'simliklarning ko'pchiligi qurg'oqchilikka chidamli
bo'lib, ular ekologik barqarorlikni saqlashda yordam beradi.
Tarqalishi. Zaytundoshlar oilasi o'simliklari dunyoning turli mintaqalarida tarqalgan.
Ular asosan subtropik va mo''tadil iqlim sharoitlarida o'sadi. Zaytun o'simliklari, masalan,
O'rta yer dengizi mintaqasida keng tarqalgan bo'lsa, yasemin va lilak ko'plab mamlakatlarda,
jumladan, Osiyo va Evropada keng tarqalgan. Zaytundoshlar oilasining o'simliklari,
shuningdek, Amerika va Afrika qit'alarida ham mavjud bo'lib, ularning tarqalishi ekologik
muvozanatni saqlashda muhim ahamiyatga ega.
Ahamiyati. Zaytundoshlar oilasi o'simliklari inson hayotida muhim rol o'ynaydi. Ular
oziq-ovqat manbai sifatida katta ahamiyatga ega. Zaytun yog'i, masalan, sog'lom yog'lar
manbai bo'lib, ko'plab sog'lom ovqatlar tayyorlashda qo'llaniladi. Zaytun va yasemin
o'simliklari tibbiyotda ham qo'llaniladi, chunki ularning dorivor xususiyatlari mavjud.
Yasemin o'simliklari, masalan, stressni kamaytirishga yordam beruvchi xususiyatlarga ega.
Bundan tashqari, zaytundoshlar oilasining o'simliklari landshaft dizaynida keng qo'llaniladi.
Ular bog'larni bezatishda, yashil maydonlarni yaratishda va ekologik muvozanatni saqlashda
muhim rol o'ynaydi. Zaytundoshlar oilasining o'simliklari tuproqni saqlash va suvni tejashda
yordam beradigan o'simliklar sifatida ham tanilgan. Zaytundoshlar oilasi o'simliklari tasnifi,
tavsifi, tarqalishi va ahamiyati jihatidan juda muhimdir. Ular nafaqat oziq-ovqat manbai, balki
ekologik barqarorlikni saqlashda ham muhim rol o'ynaydi. Zaytundoshlar oilasi
o'simliklarining go'zalligi va foydasi inson hayotida muhim o'rin tutadi, shuning uchun ularni
saqlash va rivojlantirish juda zarur.
References:
1.
K. Browicz (19910 ) “Oleaceae (Zaytundoshlar oilasi) tasnifi va biogeografiyasi.”
2.
M.Abdurahmanov “O’simliklar tasnifi”(2001)
