63
SMART TEXNOLOGIYALARNI QO’LLASH VOSITALARI
Qodirov Farrux Ergash o'g'li
Matematika va ta'limda axborot texnologiyasi kafedrasi mudiri. Ilmiy rahbar
Murodulloyeva Jasmina Najim qizi
Shahrisabz davlat pedagogika instituti “Matematika va informatika” yo‘nalishi
2- bosqich talabasi jmurodulloeva@gmail.com
Negmatova Sevinch Ergash qizi
Qarshi davlat texnika universiteti
Raqamli iqtisodiyot yo‘nalishi 3-bosqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15075526
Annotatsiya.
Smart texnologiyalar zamonaviy dunyoda hayotning barcha sohalariga
kirib borayotgan innovatsion yechimlar sifatida qaralmoqda. Ushbu mavzu doirasida smart
texnologiyalar vositalari, ularning funksional imkoniyatlari, qo‘llanilishi va kelajakdagi
rivojlanish tendentsiyalari o‘rganiladi. Smart texnologiyalar tizimlari Internet of Things (IoT),
sun’iy intellekt (AI), ma’lumotlarni avtomatik tahlil qilish, bulutli hisoblash, robototexnika va
boshqa zamonaviy texnologiyalar asosida ishlaydi. Ushbu vositalar shaxsiy, ijtimoiy va sanoat
miqyosida samaradorlikni oshirish, resurslarni tejash va qulaylik yaratish maqsadida
qo‘llaniladi.Smart uylar, smart shaharlar, smart transport tizimlari, sog‘liqni saqlash, ta’lim,
qishloq xo‘jaligi va boshqa sohalarda smart texnologiyalar vositalari keng qo‘llanilmoqda.
Masalan, IoT asosidagi qurilmalar orqali uy jihozlari, yoritish, isitish tizimlari va xavfsizlikni
avtomatlashtirish mumkin. Sun’iy intellekt esa ma’lumotlarni tahlil qilish, bashorat qilish va
qaror qabul qilish jarayonlarini yaxshilaydi.
Tayanch so‘zlar
: Smart texnologiyalar, Internet of Things (IoT), Sun’iy intellekt (AI),
Ma’lumotlarni avtomatik tahlil qilish, Bulutli hisoblash, Robototexnika, Smart uylar, Smart
shaharlar, Smart transport tizimlari, Sog‘liqni saqlash, Ta’lim, Qishloq xo‘jaligi, Xavfsizlik
muammolari, Ma’lumotlarni himoya qilish, Innovatsion yechimlar, Texnologik rivojlanish,
Ijtimoiy ta’sir, Iqtisodiy samaradorlik.
Аннотация:
Смарт-технологии рассматриваются в современном мире как
инновационные решения, которые проникают во все сферы жизни. В рамках данной
темы будут изучены инструменты смарт-технологий, их функциональные
возможности, применение и тенденции будущего развития. Системы Smart Technology
работают на основе Интернета вещей (IoT), искусственного интеллекта (AI),
автоматического анализа данных, облачных вычислений, робототехники и других
современных технологий. Эти инструменты используются для повышения
эффективности, экономии ресурсов и удобства использования в личном, социальном и
промышленном масштабе. Инструменты smart Technologies широко используются в
умных домах, умных городах, умных транспортных системах, здравоохранении,
образовании, сельском хозяйстве и других областях. Например, с помощью устройств
на основе интернета вещей можно автоматизировать бытовую технику, освещение,
системы отопления и безопасность. С другой стороны, искусственный интеллект
улучшает процессы анализа данных, прогнозирования и принятия решений.
Ключевы слова
: Умные технологии, Интернет вещей (IoT), искусственный
интеллект (AI), автоматический анализ данных, облачные вычисления, робототехника,
умные дома, умные города, умные транспортные системы, здравоохранение,
образование, сельское хозяйство, проблемы безопасности, защита данных,
64
инновационные решения, технологическое развитие, социальное воздействие,
Экономическая эффективность.
Annotation:
Smart technologies are seen in the modern world as innovative solutions
that penetrate into all spheres of life. Within the framework of this topic, smart technology
tools, their functional capabilities, applications and future development trends will be studied.
Smart technology systems work on the basis of the Internet of Things (IoT), artificial
intelligence (AI), Automatic Data Analysis, cloud computing, robotics and other modern
technologies. These tools are used on a personal, social and industrial scale in order to
increase efficiency, save resources and create comfort.Smart technology tools are widely used
in Smart homes, smart cities, smart transportation systems, healthcare, education, agriculture
and other industries. For example, IoT-based devices can automate home appliances, lighting,
heating systems, and security. Artificial intelligence, on the other hand, improves data
analysis, prediction, and decision-making processes.
Keywords
: Smart technologies, Internet of Things (IoT), Artificial Intelligence (AI),
Automatic Data Analysis, cloud computing, robotics, Smart homes, Smart cities, Smart
transport systems, health, education, agriculture, security challenges, Data Protection,
innovative solutions, technological development, social impact, economic efficiency.
Smart texnologiyalar bugungi kunda inson hayotining deyarli barcha jabhalariga kirib
bormoqda. Ushbu texnologiyalar nafaqat hayotni qulaylashtirish, balki resurslardan samarali
foydalanish, energiya tejash va vaqtni tejash kabi ko‘plab afzalliklarga ega. Smart
texnologiyalar vositalari Internet of Things (IoT), sun’iy intellekt (AI), ma’lumotlarni
avtomatik tahlil qilish, bulutli hisoblash va robototexnika kabi zamonaviy texnologiyalar
asosida ishlaydi. Bu vositalar shaxsiy, ijtimoiy va sanoat miqyosida keng qo‘llanilmoqda.
Zamonaviy dunyoda texnologik taraqqiyot inson hayotining barcha jabhalariga chuqur ta’sir
ko‘rsatmoqda. Shu jumladan, “SMART” (Self-Monitoring, Analysis, and Reporting Technology)
texnologiyasi vositalari o‘zining samaradorligi, avtomatlashtirish imkoniyatlari va
foydalanuvchilar uchun qulayliklari bilan ajralib turadi. Ushbu texnologiya birinchi marta
kompyuter tizimlarida qattiq disklarning holatini monitoring qilish uchun ishlab chiqilgan
bo‘lsa-da, bugungi kunda u turli sohalarda, jumladan, sog‘liqni saqlash, transport, uy xo‘jaligi
va sanoatda keng qo‘llanilmoqda. Maqolaning maqsadi SMART texnologiyasining asosiy
xususiyatlarini, qo‘llanilishi va kelajakdagi istiqbollarini tahlil qilishdan iborat.SMART
texnologiyasi o‘z-o‘zini monitoring qilish, ma’lumotlarni tahlil qilish va hisobot berish kabi
uchta asosiy komponentga tayanadi. Bu vositalar qurilmalarning ishlash ko‘rsatkichlarini real
vaqt rejimida kuzatib, nosozliklarni oldindan aniqlash va ularga tezkor javob berish imkonini
beradi. Masalan, qattiq disklar uchun SMART tizimi diskning harorati, o‘qish/yozish
xatoliklari va boshqa parametrlarni tekshiradi va foydalanuvchini potentsial muammolar
haqida ogohlantiradi.Texnologiyaning muhim jihati shundaki, u sun’iy intellekt (AI) va
mashinaviy o‘qitish (Machine Learning) kabi zamonaviy usullar bilan integratsiyalashgan
holda yanada aqlli va moslashuvchan bo‘lib bormoqda. Bu esa qurilmalarga nafaqat
nosozliklarni aniqlash, balki kelajakdagi xavf-xatarlarni bashorat qilish imkonini
beradi.Texnologik evolyutsiya insoniyatning hayot tarzi va ijtimoiy tuzilmalarini tubdan
o‘zgartirib, avtomatlashtirish va aqlli tizimlar davrini boshlab berdi. Shu nuqtai nazardan,
SMART (Self-Monitoring, Analysis, and Reporting Technology) texnologiyasi zamonaviy
innovatsiyalarning muhim poydevori sifatida alohida o‘rin tutadi. Dastlab, 1990-yillarda
65
qattiq disklarning ishlashini monitoring qilish uchun IBM tomonidan joriy etilgan ushbu
texnologiya bugungi kunda kengroq sohalarga tarqalib, sun’iy intellekt (AI), Internet of Things
(IoT) va katta ma’lumotlar (Big Data) bilan integratsiyalashgan holda rivojlanmoqda. Ushbu
maqola SMART texnologiyasining texnik asoslari, amaliy qo‘llanilishi, afzalliklari, cheklovlari
va kelajakdagi potentsialini chuqur tahlil qilishga qaratilgan. SMART qurilmalar real vaqt
rejimida ma’lumot to‘plash uchun yuqori sezgirlikdagi sensorlardan foydalanadi. Masalan,
harorat, bosim, tebranish va elektr oqimi kabi parametrlarni o‘lchash orqali qurilmaning
holati aniqlanadi. Yig‘ilgan ma’lumotlar mashinaviy o‘qitish algoritmlari yordamida qayta
ishlanadi. Bu jarayonda anomaliyalar aniqlanadi va kelajakdagi nosozliklar bashorat qilinadi.
Masalan, qattiq diskdagi SMART atributlari (S.M.A.R.T. attributes) orasida "Reallocated Sector
Count" yoki "Seek Error Rate" kabi ko‘rsatkichlar diskning ishlash muddatini taxmin qilishda
ishlatiladi. Tahlil natijalari foydalanuvchiga xabar beriladi yoki avtomatik choralar ko‘riladi.
Misol uchun, sanoatdagi SMART tizimlari mashina nosozligi oldidan avtomatik ravishda ishlab
chiqarishni
to‘xtatishi
mumkin.
Texnologiyaning
muhim
xususiyati
uning
moslashuvchanligidadir. SMART tizimlari statik emas, balki o‘z-o‘zini optimallashtirish
qobiliyatiga ega bo‘lib, yangi sharoitlarga moslashadi. Bu xususiyat uni sun’iy intellekt bilan
birlashtirishda ayniqsa muhim ahamiyat kasb etadi.
SMART texnologiyasi tibbiyotda inqilobiy o‘zgarishlarni keltirib chiqarmoqda. Statistik
ma’lumotlarga ko‘ra, 2023 yilda global miqyosda portativ tibbiy qurilmalar bozori 60 milliard
AQSh dollaridan oshgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich 2030 yilga kelib 150 milliard dollarga yetishi
kutilmoqda (Statista, 2024). Aqlli qurilmalar, masalan, Fitbit yoki Apple Watch, yurak ritmi,
qon kislorod darajasi (SpO2) va elektrokardiogramma (EKG) kabi parametrlarni kuzatadi. Shu
bilan birga, SMART algoritmlari ushbu ma’lumotlarni tahlil qilib, yurak xuruji yoki uyqu
apneasi kabi holatlarni oldindan aniqlashga yordam beradi. Masalan, 2022 yilda o‘tkazilgan
tadqiqotda SMART texnologiyasi yurak aritmiyasini 92% aniqlik bilan bashorat qilgani qayd
etilgan (Journal of Medical Systems).
SMART texnologiyasi uy xo‘jaliklarida energiya samaradorligini oshirishda katta rol
o‘ynaydi. Masalan, aqlli termostatlar (Nest, Ecobee) foydalanuvchi odatlari va ob-havo
ma’lumotlariga asoslangan holda haroratni avtomatik sozlaydi. Tadqiqotlarga ko‘ra, SMART
termostatlardan foydalanish energiya sarfini o‘rtacha 10-15% ga kamaytiradi (Energy Star,
2023). Shu bilan birga, aqlli yorug‘lik tizimlari (Philips Hue) harakat sensorlari yordamida
faqat zarur hollarda yonadi, bu esa qo‘shimcha tejamkorlikni ta’minlaydi.SMART
texnologiyasi Sanoat 4.0 tushunchasining asosiy qismidir. IoT bilan integratsiyalashgan
SMART sensorlar mashinalarning tebranish chastotasi, yog‘ bosimi va issiqlik darajasini
monitoring qiladi. McKinsey hisobotiga ko‘ra, 2025 yilga kelib SMART texnologiyasi
sanoatdagi profilaktik ta’mirlash xarajatlarini 20-30% ga qisqartirishi mumkin. Masalan,
Siemens kompaniyasining MindSphere platformasi SMART ma’lumotlarni bulutli tahlil bilan
birlashtirib, ishlab chiqarishdagi uzilishlarni 40% ga kamaytirgan. Transport va avtonom
tizimlar: SMART texnologiyasi avtonom avtomobillarning yuragi hisoblanadi. Tesla va Waymo
kabi kompaniyalar radar, LIDAR va kameralardan kelgan ma’lumotlarni SMART algoritmlar
yordamida qayta ishlaydi. Bu tizimlar yo‘l harakati qoidalariga rioya qilish, to‘siqlarni
aniqlash va haydovchisiz boshqaruvni ta’minlaydi. 2023 yilda o‘tkazilgan sinovlarda SMART
tizimlari yo‘l-transport hodisalarini 25% ga kamaytirishi isbotlangan (NHTSA,
2024).Avtonom avtomobillar SMART texnologiyasiga asoslangan bo‘lib, ular yo‘l harakati
66
sharoitlarini tahlil qiladi va xavfsiz haydashni ta’minlaydi.SMART texnologiyasi vositalarining
asosiy afzalliklari orasida samaradorlikni oshirish, xarajatlarni kamaytirish va foydalanuvchi
tajribasini yaxshilashni sanash mumkin. Biroq, bu texnologiya bir qator muammolarni ham
keltirib chiqaradi. Masalan, shaxsiy ma’lumotlarning xavfsizligi va maxfiyligi masalasi dolzarb
bo‘lib qolmoqda. Bundan tashqari, SMART qurilmalarining murakkab tuzilishi ularni
ta’mirlash va yangilashni qiyinlashtirishi mumkin.SMART texnologiyasi kelajakda yanada
kengroq imkoniyatlarga ega bo‘ladi. 5G tarmoqlarining joriy etilishi va sun’iy intellektning
rivojlanishi bilan ushbu vositalar tezroq, aqlli va ko‘proq avtonom bo‘lib boradi. Masalan, aqlli
shaharlar loyihalarida SMART texnologiyasi transport oqimini boshqarish, ekologik
monitoring va energiya tejash uchun asosiy vosita sifatida qo‘llaniladi.Texnologik evolyutsiya
insoniyatning hayot tarzi va ijtimoiy tuzilmalarini tubdan o‘zgartirib, avtomatlashtirish va
aqlli tizimlar davrini boshlab berdi. Shu nuqtai nazardan, SMART (Self-Monitoring, Analysis,
and Reporting Technology) texnologiyasi zamonaviy innovatsiyalarning muhim poydevori
sifatida alohida o‘rin tutadi. Dastlab, 1990-yillarda qattiq disklarning ishlashini monitoring
qilish uchun IBM tomonidan joriy etilgan ushbu texnologiya bugungi kunda kengroq
sohalarga tarqalib, sun’iy intellekt (AI), Internet of Things (IoT) va katta ma’lumotlar (Big
Data) bilan integratsiyalashgan holda rivojlanmoqda. Ushbu maqola SMART texnologiyasining
texnik asoslari, amaliy qo‘llanilishi, afzalliklari, cheklovlari va kelajakdagi potentsialini chuqur
tahlil qilishga qaratilgan.
Xulosa: SMART texnologiyasi vositalari zamonaviy dunyoda innovatsiyalarning
lokomotivi sifatida o‘z o‘rnini mustahkamladi. Uning texnik asoslari, amaliy qo‘llanilishi va
kelajakdagi imkoniyatlari insoniyatni yangi rivojlanish bosqichiga olib chiqishga qodir. Shu
bilan birga, maxfiylik, xarajatlilik va texnik infratuzilma kabi muammolarni hal qilish
texnologiyaning kengroq qo‘llanilishi uchun muhim shartdir. Kelajakda SMART texnologiyasi
nafaqat individual qurilmalarni, balki butun ijtimoiy tizimlarni aqlli boshqarishda asosiy
vositaga aylanadi. SMART texnologiyasi vositalari zamonaviy dunyoda innovatsiyalarning
muhim qismiga aylandi. Ular inson hayotini yaxshilash, resurslarni tejash va kelajakdagi
muammolarni oldindan aniqlashda katta imkoniyatlarga ega. Shu bilan birga, ushbu
texnologiyaning to‘liq salohiyatidan foydalanish uchun xavfsizlik va infratuzilma masalalariga
e’tibor qaratish zarur. Kelajakda SMART texnologiyasi nafaqat qurilmalarni, balki butun
jamiyatni boshqarishda muhim rol o‘ynashi kutilmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Esanovna, D. B. "ELECTRONIC TEXTBOOK AS A BASIS FOR INNOVATIVE TEACHING."
MAVZUSIDAGI XALQARO ILMIY-AMALIY ANJUMAN: 660.
2.
Zoxidov, J. B., F. E. Qodirov, and I. J. Bozorova. "QUARTUS II PROJECT CONCEPT AND ITS
OPPORTUNITIES AND PROBLEMS." АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ТЕХНИЧЕСКОГО И
ТЕХНОЛОГИЧЕСКОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ. 2019.
3.
Bozorova, Irina Jumanazarovna, and Dilfuzaxon Mamasharipovna Karayeva. "Modern
programming technologies and their role." интеллектуальный капитал xxi века. 2020.
4.
Bozorova, I. J., et al. "COMPUTER VISION AND PATTERN RECOGNITION."
СОВРЕМЕННЫЕ ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ (2020): 23.
5.
Bozorova, I. J. "Methods of processing and analysis of bio signals in
electrocardiography." проблемы современных интеграционных процессов и поиск
инновационных решений (2020): 97-99.
67
6.
Бозорова, Ирина. "Сущность, содержание и значение категории “цифровая
экономика”." YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2.9 (2024).
7.
Jumanazarovna, Bozorova Irina, and Кodirov Farruh Ergash O'G'Li. "Principle of
electrocardiographic work and its role in modern medicine." Вопросы науки и образования
15 (99) (2020): 31-36.
8.
Бозорова, Ирина Жуманазаровна. "ИНФОРМАЦИОННО-КОММУНИКАЦИОННЫЕ
ТЕХНОЛОГИИ КАК ФАКТОР СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ ЭКОНОМИКИ В УСЛОВИЯХ
ИНФОРМАЦИОННОГО ОБЩЕСТВА." Indexing 1.1 (2024).
9.
Daminova, B. E., et al. "METHODOLOGICAL ASPECTS OF THE USE OF INTERACTIVE
DIGITAL TECHNOLOGIES IN TEACHING A FOREIGN LANGUAGE." Экономика и социум 5-1
(120) (2024): 237-240.
10.
Irina Bozorova. "ELECTRONIC EDUCATIONAL RESOURCE AS A MODERN DIDACTIC
LEARNING TOOL". Евразийский журнал математической теории и компьютерных наук.
2022/4/5. ст 26-30
11.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux, and Bozorova Irina Jumanazarovna. "METHODS OF
DISPLAYING MAIN MEMORY ON CACHE." Ответственный редактор (2020): 6.
12.
Bozorova, I. J., Mirzayeva F. Sh, and M. A. Rustamov. "NEURAL NETWORKS. NEURAL
NETWORKS: TYPES, PRINCIPLE OF OPERATION AND FIELDS OF APPLICATION." РОЛЬ
ИННОВАЦИЙ В ТРАНСФОРМАЦИИ И УСТОЙЧИВОМ РАЗВИТИИ СОВРЕМЕННОЙ (2020):
130.
13.
Маматмурадова, М. У., И. Ж. Бозорова, and Ф. Э. Кодиров. "СОЗДАНИЕ И
ЭФФЕКТИВНОЕ ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИННОВАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ И РЕСУРСОВ
ЭЛЕКТРОННОГО ОБУЧЕНИЯ В НЕПРЕРЫВНОМ ОБРАЗОВАНИИ." Инновации в
технологиях и образовании. 2019.
14.
Маматмурадова, М. У., И. Ж. Бозорова, and Ф. Э. Кодиров. "Проблемы современных
программных и компьютерно-инженерных технологий и современные технологии
создания программного обеспечения." Инновации в технологиях и образовании. 2019.
15.
Бозорова, Ирина Жуманазаровна. "Создание программного обеспечения
электронной библиотечной системы на основе QR-кодовой технологии." Теория и
практика современной науки. 2020.
16.
Бозорова, Ирина Жуманазаровна. "Принцип работы электрокардиографа и его
роль в современной медицине." научные достижения студентов и учащихся. 2020.
17.
Бозорова, Ирина Жуманазаровна, УМОТ ЗАПАСОВ, and INNOVATSION
IQTISODIYOTNI
SHAKLLANTIRISHDA
AXBOROT
KOMMUNIKATSIYA
TEXNOLOGIYALARINING. "TUTGAN O'RNI.-2023."14. Shamsiddinov Gʼiyosjon and Raxmatova
Gulandom " MOLIYAVIY TEXNOLOGIYALAR (FINTECH) VA BANK XIZMATLARINING
RAQAMLASHTIRILISHI " Прикладные науки в современном мире: проблемы и решения
3.11 (2024): 33-37
18.
Shamsiddinov, G‘iyosjon, and Gulandom Raxmatova. "O‘ZBEKISTONDA AXBOROT
HAVFSIZLIGINI MA’NAVIY VA HUQUQIY ASOSLARI." Solution of social problems in
management and economy 3.4 (2024): 45-57.
19.
Shamsiddinov Gʼiyosjon and Raxmatova Gulandom " MOLIYAVIY TEXNOLOGIYALAR
(FINTECH) VA BANK XIZMATLARINING RAQAMLASHTIRILISHI " Прикладные науки в
современном мире: проблемы и решения 3.11 (2024): 33-37.
