44
QIZIL SUVO’TLAR BO’LIMI TAVSIFI, VAKILLARINING TUZILISHI,
SISTEMATIKASI, TARQALISHI VA AHAMIYATI
Raxmonalaiyeva Gullola Odiljon qizi
Andijon Davlat Pedagogika Instituti
Aniq va Tabiiy fanlar fakulteti Biologiya yo’nalishi
1-bosqich 101-guruh talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15165399
Annatotsiya
: Bu maqolada Qizil va Yashil suvo‘tlari bo‘limlarining qiyosiy tasnifi
keltirilgan. Jumladan, tuzulishi, taraqalishi va sistematikasiga oid ma'lumotlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar
: Qizil suvo‘tlar,Yashil suvo‘tlar, tuzulishi, tarqalishi, sistematikasi, xlorofill,
sinflar.
Аннотация
: В данной статье представлена сравнительная классификация
отделов красных и зелёных водорослей. Включая информацию о его структуре,
распространении и систематике.
Ключевые
слова
: Красные водоросли, Зелёные водоросли, распространение,
строение, систематика, хоронили, классы.
Annotation
: This article presents a comparative classification of the divisions Red and
Green Algae. Including information on its structure, distribution, and systematics.
Key words
: Red algae, Green algae, distribution, structure, systematics, chloropyhll,
classes:
Qizil suo’tlarning 600 turkumga mansub 3750 turi bor. Bu suvo’tlar asosan dengizlarda
o’sadi. Qazilma formalari bo’r davrda topilgan. Tallomi – bir va ko’p hujayrali. Vegetative
tanasi – ipsimon, shoxlangan butacha va plastinka shaklida bo’lib, barg, poya, ildiz singari
differensiallashgan. Hujayrasi – protoplazma, bitta yoki bir necha yadro va ko’plab
donachasimon va lentasimon xromatoforlarga ega. Hujayra po’sti – sellyuloza va pektindan
iborat. Sitoplazma – ancha quyuqlashgan, hujayra devori bo’ylab joylashgan. Pigmenti –
xlorofill a, b, karotin, ksantofil, lyutein, fikoeritrin va qisman fikatsianin pigmentlari uchraydi.
Zaxira oziq moddasi – yog’ va glikogenga yaqin bo’lgan polisaxaridlarning maxsus guruhidan
iborat.
Bu bo’limga kiruvchi suvo’tlar 2 xil usul bilan ko’payadi. Masalan :
1.jinssiz ko’payishi – sporangiyda bitta yalang’och hujayra – monospora yoki to’rttadan
– tetraspora hosil qilish yo’li bilan boradi.
2. jinsiy ko’payishi oogamiya usuli bilan boradi.
Qizil suvo’tlar bo’limi 2ta sinfga bo’linadi:
1.
Bangiyasimonlar ( Bangiophyceae )
sinfi.
2.
Floridasimonlar ( Floridophyceae )
sinfi.
Bangiyasimonlar sinfi vakillarining hujayrasidagi xromatoforlari yulduzsimon,
pirenoidga ega. Hujayralar orasida poralar bo’lmaydi. Kaprogonda trixogena yo’q jinssiz
ko’payish monosporalar yordamida boradi. Bu sinfning eng ko’p uchraydigan turlaridan biri
bu – porfira ( porphyra ) dir. Uning tallomi bargsimon, to’q qizil rangda, substratga
birikkan,uzunligi 50 sm, ba’zi turlariniki 2 metrga boradi.
Floridiyasimonlar sinfi vakillari hujayrasida xromotoforalar parietal, pirenoidsiz
tuzilgan. Hujayralar orasida poralar bor. Karpogon trixoginaga ega. Jinssiz ko’payishi
45
tetraspora orqali amalga oshadi. Bu sinf 3 ta tartibga bo’linadi. 1. Nemalionlilar tartibi (
Nemallionales ) 2. Kriptonemalar ( Crytonemiales ) tartibi 3. Seremililar tartibi. Nemalionlilar
tartibining ko’p uchraydigan vakillariga Lemanea hisoblanadi. Bu asosan tez oqadigan
suvlarda bo’ladi. Tallomi pushti rang, shoxlangan, uzunligi 10 – 15 sm, substratga yopishgan
holda o’sadi. Nemalion turi esa tallomi pushti, qizili rangda bo’ladi. Shilimshiq, soda tuzilgan,
uzunligi 10-20 smga yetadi. Substratga yopishgan holda Janubiy dengizlarda o’sadi.
Kriptonemalar tartibining ko’p uchraydiga turiga dyurenani misol qilishimiz munkin.
Dyurenea ( dudresnaya ) tallomi pushti rangli shoxlangan butacha shaklda. Tallomi tuzilishi
bo’yicha batraxospermumga o’xshash bo’ladi.Seremililar bu tartib vakili – delesseriya och
qizil rangda boladi. Tallomi butacha shaklda shoxlangan. Shimoliy dengizlarning chuqur
joylarida uchraydi.
XULOSA
. Qizil suvo’tlar dengizda yashaganligi sababli mercan riflarini shakllantirishda
muhim ro’l o’ynaydi. Ba’zilari substrat sifatida boshqa suvo’tlar yoki gastrapodalar kabi
hayvonlarning chig’anoqlarini olishni rivojlantiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Botanika: Tuban o‘simliklar.(Sh.J.Tojiboyev. N.M.Naraliyeva). “Namangan” nashriyoti-
2016
2.
Tuban o‘simliklar(L.L.Velikanov va boshqalar)”O‘qituvchi” nashriyoti .Toshkent-1995
3.
Botanika: Morfologiya,Anatomiya,Sistematika,Geobotanika.(O‘.P.Pratov) “Ta'lim
nashriyoti” Toshkent-2010
4.
Botanika: Yuksak o‘simliklar sistematikasi. (Sh.J. Tojiboyev. N.H. Qarshiboyeva)
“Namangan” nashriyoti-2015
