www.e-itt.uz
I SON. 2024
76
INVESTITSION JARAYONLARDA INTERAKTIV GEOAXBOROT XARITALARINI
YARATISH BO‘YICHA XORIJIY TAJRIBASI
Fazliddinova Zulxumor Akramjon qizi
Toshkent davlat iqtisodiyot univeristeti huzuridagi
“O‘zbekiston iqtisodiyotini rivojlantirishning
ilmiy asoslari va muammolari” ilmiy tadqiqot markazi
ORCID: 0009-0008-9940-1731
zulxumor.fazliddinova@gmail.com
Annotatsiya.
Investitsion jarayonlarda interaktiv geoaxborot xaritalarini yaratish xorijiy
tajribada samarali qo‘llanilib, sarmoyadorlar uchun muhim ma’lumotlarni ochiq taqdim etishga
xizmat qiladi. Misrning sanoat investitsiyalari xaritasi bu borada yaxshi namuna bo‘lib,
sarmoyadorlarga infratuzilma, resurslar va sanoat zonalari haqida real vaqt rejimida ma'lumot
beradi. Bu usul investitsiya qarorlarini samarali qabul qilish va iqtisodiy rivojlanishni qo‘llab-
quvvatlashga yordam beradi. O‘zbekiston ham bu yondashuvni tatbiq etishi mumkin.
Kalit so’zlar:
interaktiv, geoaxborot, investitsiya, kartografik, veb-sayt, ko’chmas mulk, EIZ,
investr, sanoat zona.
ЗАРУБЕЖНЫЙ ОПЫТ СОЗДАНИЯ ИНТЕРАКТИВНЫХ ГЕОИНФОРМАЦИОННЫХ
КАРТ В ИНВЕСТИЦИОННЫХ ПРОЦЕССАХ
Фазлиддинова Зулхумор Акрамжон кизи
НИЦ «Научные основы и проблемы
развития экономики Узбекистана» при
Ташкетском государственном экономическом университете
Аннотация.
Создание
интерактивных
геоинформационных
карт
в
инвестиционных процессах эффективно используется в зарубежной практике и служит
для открытого предоставления важной информации инвесторам. Примером этого
является карта промышленных инвестиций Египта, которая в реальном времени
предоставляет инвесторам данные о инфраструктуре, ресурсах и промышленных зонах.
Этот подход способствует эффективному принятию инвестиционных решений и
поддержке экономического развития. Узбекистан также может применить данный
метод.
Ключевые
слова:
интерактивный,
геоинформационный,
инвестиции,
картографический, веб-сайт, недвижимость, ОЭЗ, инвестор, промышленная зона.
UOʻK: 342.843.19
I SON – IYUL-AVGUST
76-86
www.e-itt.uz
I SON. 2024
77
FOREIGN EXPERIENCE IN CREATING INTERACTIVE GEOINFORMATION
MAPS IN INVESTMENT PROCESSES
Fazliddinova Zulhumor Akramjon kizi
Research center «Scientific bases and issues of
economic development of Uzbekistan»
under the Tashkent State University of Economics
Annotation.
The creation of interactive geoinformation maps in investment processes has
been effectively utilized in foreign practices, serving to provide open access to important
information for investors. Egypt's industrial investment map is a good example, offering real-time
data on infrastructure, resources, and industrial zones to investors. This approach helps in making
efficient investment decisions and supports economic growth. Uzbekistan can also adopt this
method to enhance its attractiveness for investment.
Keywords:
interactive, geoinformation, investment, cartographic, website, real estate, SEZ,
investor, industrial zone.
Kirish.
Hozirgi globallashuv sharoitida investitsiyalarni jalb qilish har bir davlatning iqtisodiy
rivojlanishi va barqarorligini ta’minlashda asosiy omillardan biri hisoblanadi. Shu nuqtai
nazardan, O‘zbekiston Respublikasi ham investitsiyalarni jalb qilish va iqtisodiy taraqqiyotga
erishish maqsadida zamonaviy texnologiyalarga asoslangan yechimlarni joriy etish yo‘lida
muhim qadamlar qo‘ymoqda. Shu jumladan, investitsion jarayonlarni yanada samarali va
shaffof boshqarish uchun interaktiv geoaxborot xaritalarini yaratish bo‘yicha xorijiy tajriba va
texnologiyalarni o‘zlashtirish dolzarb vazifa sifatida belgilangan.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan 2023 yilda 14-yanvar oyida
qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasi Investitsiya dasturini shakllantirish tizimini yanada
takomillashtirish va samaradorligini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 16-sonli qarori
mamlakatda investitsiya muhitini yaxshilash va xorijiy investorlarni jalb qilish uchun keng
ko‘lamli islohotlarni boshlanishiga turtki berdi. Ushbu qarorda hududiy va tarmoqlar bo‘yicha
investitsiya imkoniyatlarini yanada oshkor qilish va ularga oson kirishni ta'minlash maqsadida
raqamli texnologiyalarga asoslangan yangi mexanizmlar yaratish zarurligi ta’kidlangan.
Interaktiv geoaxborot xaritalarining joriy etilishi investorlarga O‘zbekistonning turli
hududlaridagi infratuzilma, tabiiy resurslar va iqtisodiy imkoniyatlar to‘g‘risida batafsil
ma’lumot olish imkonini beradi. Shuningdek, bu tizim davlat va xususiy sektor o‘rtasida
muloqotni yaxshilaydi hamda investitsion loyihalarni yanada samarali amalga oshirishga
yordam beradi. Bugungi kunda xorijiy mamlakatlarning ilg‘or tajribasiga asoslanib,
O‘zbekistonda ham geoaxborot tizimlari investitsiya jarayonlarida keng qo‘llanila boshladi, bu
esa mamlakatning raqobatbardoshligini oshirish va xalqaro investorlarga qulay sharoitlar
yaratish imkonini beradi. Shu qatorda, Misr davlatining milliy iqtisodiyotini rivojlantirishga
bo‘lgan intilishi doirasida sanoat sektorini rivojlantirish va davlat hamda turli sohalardagi
investorlar o‘rtasida strategik hamkorliklarni barpo etish orqali sanoat investitsiyalari xaritasi
ishga tushirildi va bu loyihani chuqur o’rganish O’zbekiston investitsiya, savdo va sanoatini
rivojlantirishda andoza sifatida qo’llash mumkin bo’ladi. Uning maqsadi Misr sanoatini
rivojlantirish va Misrni Yaqin Sharq hamda Afrikaning yetakchi sanoat davlatiga aylantirishdir.
Bu ichki sanoatlashtirishni kuchaytirish, qo‘shimcha qiymatga ega bo‘lgan tarmoqlarni
kengaytirish, yuqori texnologiyali komponentlarni ilgari surish va oxir-oqibatda Misr hamda
xorijiy investitsiyalar uchun jozibador muhit yaratish orqali amalga oshiriladi.
Ushbu qarash asosida investitsiya xaritasi investorlarning mavjud raqobatbardosh
omillar va salohiyat haqida aniq tasavvurga ega bo‘lishlariga yordam berish uchun ishlab
chiqilgan. Bu sanoat maqsadlari uchun yerlarni ishlab chiqish va ularni investorlar uchun
www.e-itt.uz
I SON. 2024
78
Misrning onlayn investitsiya veb-sayti orqali taqdim etish orqali amalga oshiriladi. Ushbu sayt
yer ajratish jarayonlarini soddalashtirishga xizmat qiladi va sanoat rivojlanish boshqarmasi
bilan elektron aloqa qilish imkoniyatini taqdim etib, sanoat zonalari yerlaridan foydalanish va
ularni o‘zlashtirishni tartibga soluvchi shartlar bilan tanishishni yengillashtiradi.
Investitsiya xaritasi barcha tarmoqlar, shu jumladan sanoat sektori bo‘yicha investorlar
uchun teng imkoniyatlarni targ‘ib qilish va shaffoflikni ta’minlashga xizmat qiladi.
Adabiyotlar sharhi.
Investitsion jarayonlarda interaktiv geoaxborot xaritalarini yaratish xorijiy tajribada
keng qo'llanilmoqda va bu jarayon investitsiyalarni jalb qilish va boshqarishni sezilarli
darajada samaraliroq qilishga yordam beradi. Xorijiy mamlakatlarda geoaxborot
texnologiyalari investitsion imkoniyatlarni vizualizatsiya qilish, hududiy xususiyatlar va
infratuzilma resurslarini aniqlash, shuningdek, huquqiy va iqtisodiy ma'lumotlarga tezkor
kirish imkonini beradi. Bunday xaritalar yordamida investorlarga hududning iqtisodiy va
huquqiy sharoitlari haqida batafsil ma'lumotlar taqdim etilib, investitsion loyihalarni aniqlash
va tahlil qilish osonlashadi. Natijada, investitsion qarorlar tez va aniq qabul qilinib, hududning
investitsion jozibadorligi oshiriladi. Interaktiv geoaxborot xaritalarini yaratish qarorlar qabul
qilishda yordam beradigan qulay, vizual ma'lumotlarni taqdim etish orqali investitsiya
jarayonlarini yaxshilashda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Ushbu xaritalar turli xil ma'lumotlar
to'plamlarini birlashtiradi, bu potentsial investorlarga imkoniyatlarni samarali baholash
imkonini beradi.
Interaktiv geoaxborot xaritalari investitsiya jarayonlarini sezilarli darajada yaxshilashga
yordam beradi, chunki ular turli ma'lumotlarni bir joyga jamlab, foydalanuvchilarga qulay va
dinamik fazoviy ma'lumotlarni taqdim etadi. Ushbu xaritalar, xususan, investorlar va mahalliy
hukumatlar uchun strategik qarorlar qabul qilishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi, chunki ular
investitsiya imkoniyatlarini samarali tarzda ko‘rib chiqish imkonini beradi (Hampton va
boshq., 2018).
Interaktiv xaritalar foydalanuvchilarga investitsiya aktivlari bilan bog‘liq geografik
ma'lumotlarni taqdim etib, potentsial joylashuv va bozor sharoitlarini yaxshiroq tahlil qilish
imkonini beradi. Bunda investitsiya jarayonida zarur bo‘lgan turli ma'lumotlar to‘plamlarini
birlashtirish orqali ularga qulay navigatsiyani ta'minlaydi (Takahashi & Imig, 2018). Katta
ma'lumotlar to‘plamlarini boshqarish imkoniyatiga ega bo‘lgan ushbu xaritalar
foydalanuvchilar uchun investitsiya loyihalarini interaktiv ravishda o‘rganish va ma'lumotlarni
klasterlash imkonini beradi, bu esa tezkor va samarali qaror qabul qilish imkoniyatini oshiradi.
Geografik axborot tizimlari (GIS) interaktiv xaritalar uchun asosiy texnologiya sifatida
xizmat qiladi va turli manfaatdor tomonlar, shu jumladan investorlar va mahalliy hukumatlar
o‘rtasida hamkorlikni kuchaytiradi (Kukhar va boshq., 2022). WebGIS platformalari esa,
investitsion jarayonlarni masofadan turib baholash imkoniyatini kengaytirib, mintaqaviy
imkoniyatlarni osonroq aniqlash va investitsiya qarorlarini qabul qilish jarayonini
soddalashtiradi (Sunaryo va boshq., 2022). Interaktiv xaritalarni ishlab chiqish ma'lumotlarni
yig'ish, qayta ishlash va vizualizatsiyani o'z ichiga olgan tizimli yondashuvni o'z ichiga oladi.
Python va Google Maps kabi vositalardan foydalangan holda, ushbu xaritalar foydalanuvchi
ehtiyojlarini qondirish uchun dinamik ma'lumotlarni samarali ko'rsatishi mumkin (Lupei va
boshq., 2022) (“Haqiqiy davlat va jamoat yo'nalishlarini amalga oshirish doirasida interaktiv
xaritani ishlab chiqish”, 2022).
Shuningdek, mahalliy hukumatlar ushbu interaktiv xaritalardan investitsiya loyihalarini
boshqarish va ilgari surishda keng foydalanishmoqda. Ular investitsiya jarayonida shaffoflik va
samaradorlikni ta'minlashga xizmat qiladi (Stępniak, 2015). Biroq, interaktiv geoaxborot
xaritalari juda samarali vosita bo‘lsa-da, ma'lumotlarning aniqligi va foydalanuvchi
interfeysining murakkabligi kabi ba'zi muammolar saqlanib qolmoqda. Ushbu muammolarni
hal qilish orqali investitsiya jarayonlari yanada samarali bo‘lishi mumkin.
www.e-itt.uz
I SON. 2024
79
Shu sababli, interaktiv xaritalar kelajakda investitsiya jarayonlarida yanada muhim rol
o‘ynashi va ushbu vosita yordamida rejalashtirishning yangi darajaga ko‘tarilishi kutilmoqda.
Ushbu izlanishlari asosida bunday texnologiyalar investorlar uchun yanada shaffof va
qulay platformalar yaratishga yordam berishini aniqlashgan
Tadiqot metodologiyasi.
Maqolada ilmiy abstraksiya, induksiya va deduksiya, tahlil va sintez, statistik guruhlash,
interaktiv-kartografik iqtisodiy-statistik va ekspert baholash, qiyosiy tahlil, to‘g‘ridan-to‘g‘ri
kuzatish, birlamchi ma’lumotlarni yig‘ish, taqqoslash, so‘roq qilish kabi usullardan
foydalaniladi.
Tahlil va natijalar muhokamasi.
Misr investitsiya xaritasi platformasi investitsiyalar uchun ko'proq afzalliklar taqdim
etish va investitsiya xaritasining mazmunini yaxshilash maqsadida ishga tushirildi. Yagona
geografik ma'lumotlar bazasi shakli yaratilib, xarita Misrda mavjud bo'lgan barcha investitsiya
imkoniyatlarini bir joyda jamlashga va barcha investitsiya qonunlari, reklama nashrlari va
geografik joylashuvlardan tortib, afzalliklar hamda sanoat, savdo va xizmat ko'rsatish
sektorlariga oid ma'lumotlarga qadar barcha ma'lumotlarni o'z ichiga olgan kutubxonani o'zida
jamlashga chaqirilgan. Oxirida esa sanoat zonalari investitsiya xaritasi veb-saytida savdo orqali
amalga oshiriladigan investitsiya loyihasini amalga oshirish uchun zarur bo'lgan litsenziyalar
bilan ta'minlaydi.
1-rasm. Misrning investitsion platformasi
Investorlar uchun yer maydoni, faoliyat turi, infratuzilma, metr uchun narx, balandlik
cheklovlari, investitsiya xarajatlari va asosiy xizmatlar kabi zarur ma'lumotlar, shuningdek,
hokimiyat, shifoxonalar, aeroportlar, portlar, asosiy yo‘l tarmoqlari va boshqa zarur
ko‘rsatkichlar bo‘yicha eng qulay va mos muhitni ta'minlash maqsadida yangilangan Misr
investitsiya xaritasi yangi imkoniyatlar va mexanizmlar bilan ishga tushirildi. Bu investorlar
uchun takliflarni elektron tarzda taqdim etish imkonini beradi.
12
https://www.investinegypt.gov.eg/english/pages/default.aspx?unопределенныи
www.e-itt.uz
I SON. 2024
80
2-rasm. Misrning investitsiya loyihalarini hududlar bo’yicha joylashuvi
Yangilangan investitsiya xaritasining asosiy xususiyatlari:
- Xaritaning yangilangan versiyasi investorlar uchun interaktiv platforma bo‘lib, ularga
mos investitsiya imkoniyatlarini topishni osonlashtiradi.
- Xaritaning elektron portali davlat organlariga investitsiya imkoniyatlarini kiritish va
o‘zgartirish, shuningdek, investorlar bilan oson aloqa qilish uchun interaktiv imkoniyatlarni
qo‘shish imkonini beradi.
- Yangi veb-sayt Misrning eng muhim savdo kelishuvlarini ham o‘z ichiga oladi va
investorlar takliflarni elektron tarzda taqdim etishi, ularning bajarilishini kuzatishi, qiziqqan
sektorlar va viloyatlardagi o‘zgarishlardan xabardor bo‘lishlari, shuningdek, yangi
imkoniyatlar haqida elektron xat olishlari mumkin.
- Xaritadagi barcha imkoniyatlar yangilanadi, jumladan joylashuvi, maydoni, qurilish
shartlari, narxlar va investitsiya faoliyati, bu ularning tabiati va amalga oshirish uslubiga mos
keladi.
- Bundan tashqari, investorlar yangi investitsiya imkoniyatlari haqida elektron xabarlarni
olishadi.
- Hozirda Misr investitsiya xaritasi 2551 imkoniyat, 24 tarmoq tadqiqoti va 57
ko‘rsatkichli texnik-iqtisodiy asosni o‘z ichiga oladi.
- 27 viloyat hokimiyatlari bilan yaqin hamkorlikda yaratilgan investitsiya xaritasi barcha
hajmdagi loyihalar haqida ma'lumot beradi, loyihalarning asosiy inshootlar (transport
aloqalari, maktablar va shifoxonalar) yaqinligi qay darajada ekanini ko‘rsatadi va investorlar
hamda davlat amaldorlari o‘zaro aloqa o‘rnatishi uchun platformani taqdim etadi. Shuningdek,
xarita mavjud rivojlanish loyihalarining joylashuvini ko‘rsatib, investorlar uchun oldindan reja
tuzish imkonini beradi.
Asosiy maqsadlar:
1. Davlatning barcha tegishli organlari bilan hamkorlikda investitsiya rejasi loyihasini
ishlab chiqish, investitsiya turlari va rejimlarini, geografik hududlar va investitsiya sohalarini,
davlat yoki boshqa davlat yuridik shaxslariga tegishli bo‘lgan, investitsiyalar uchun tayyor
13
https://www.investinegypt.gov.eg/English/Pages/exploreMap.aspx?cat=5
www.e-itt.uz
I SON. 2024
81
bo‘lgan ko‘chmas mulklarni hamda investitsiya rejimi turiga qarab mulkni boshqarish tizimi va
usulini aniqlash.
2. Davlat investitsiya rejasi doirasida milliy va xorijiy kapitalni turli sohalarga investitsiya
kiritishga jalb qilish va rag'batlantiruvchi rejalar, tadqiqotlar va qoidalarni ishlab chiqish,
shuningdek, bu uchun zarur bo‘lgan jarayonlarni amalga oshirish.
3. Misr Arab Respublikasining investitsiya xaritasini tayyorlash, shunda xaritaning veb-
sayti Misr iqtisodi va investitsiya imkoniyatlari bo‘yicha investorlarni qiziqtirgan barcha
ma'lumotlarni o‘z ichiga oladi. Bunda barcha tumanlar, viloyatlar, vazirliklar va iqtisodiy
subyektlar tomonidan taqdim etilgan investitsiya imkoniyatlarini doimiy yangilab borish va
investorlar savollariga xarita orqali javob berish.
4. Investor ushbu qonun bilan nazarda tutilgan imtiyozlar va kafolatlardan foydalanishi
uchun zarur bo‘lgan sertifikatlarni taqdim etish.
5. Investitsiyalarni ilgari surish rejasini ishlab chiqish va ushbu maqsadga erishish uchun
zarur bo‘lgan barcha choralarning qabul qilinishini ta'minlash, shuningdek, bu rejaning milliy
va xalqaro miqyosda e'lon qilinishini ta'minlash.
6. Investitsion faoliyat bilan bog'liq barcha rasmiy shakllarni standartlashtirish, tegishli
organlar bilan kelishilgan holda ularni internet va boshqa usullar orqali taqdim etish.
7. Milliy iqtisod manfaatlariga xizmat qilish maqsadida erkin va investitsiya zonalarini
boshqarish tizimini ishlab chiqish.
8. Investitsiyalar bilan bog‘liq qonunlarni o‘rganish va ushbu qonunlarga zarur takliflar
kiritish, shuningdek, qonunlarni muntazam ravishda qayta ko‘rib chiqish.
9. Investitsion faoliyat bilan bog'liq konferentsiyalar, seminarlar, treninglar, mahorat
darslari va ko'rgazmalar o'tkazish, shuningdek, bunday tadbirlarni mamlakat ichida va xorijda
tashkil etish.
10. Investitsiyalarni rivojlantirish va ilgari surish bilan shug'ullanadigan xalqaro va xorijiy
institutlar hamda tashkilotlar bilan hamkorlik qilish.
11. Ushbu qonun va boshqa qonunlarning ijroiy qoidalarida nazarda tutilgan qoidalarga
muvofiq korxonalarning faoliyatini nazorat qilish va tekshirish.
Misrning interaktiv investitsiya imkoniyatlari xaritasi, odatda, investorlar va biznes
uchun mamlakatning turli iqtisodiy zonalari, infratuzilma loyihalari, resurslar va investitsiyalar
uchun mavjud bo‘lgan imtiyozlarni o‘rganishga imkon beruvchi platforma yoki veb-resursdir.
Misr hukumati erkin iqtisodiy zonalar va maxsus investitsiya loyihalari orqali xorijiy
investitsiyalarni faol jalb qilmoqda.
Bunday xaritaning asosiy xususiyatlari quyidagilarni o‘z ichiga olishi mumkin:
1. Erkin iqtisodiy zonalar: Investorlar uchun maxsus soliq va huquqiy imtiyozlar bilan
ta'minlangan hududlar.
2. Sanoat va texnologiya parklari: Ishlab chiqarish va texnologiya kompaniyalari
jamlangan joylar haqidagi ma'lumotlar.
3. Infratuzilma loyihalari: Yo‘llar, portlar, aeroportlar va energetika ob'ektlarini qurish
kabi yirik loyihalarda ishtirok etish imkoniyatlari.
4. Turizm: Turizm, mehmonxona biznesi va bog‘liq infratuzilmani rivojlantirish uchun
istiqbolli hududlar haqida ma'lumotlar.
5. Energetika loyihalari: Qayta tiklanadigan energiya (quyosh va shamol elektr
stansiyalari) va an'anaviy energetika sohalaridagi imkoniyatlar.
6. Qishloq xo‘jaligi: Investitsiyalar uchun mavjud yerlar va qishloq xo‘jaligi loyihalari
bo‘yicha ma'lumotlar.
Misrning interaktiv investitsiya imkoniyatlari xaritasi investorlar uchun muhim
ma'lumotlarga oson kirishni ta'minlaydigan innovatsion vosita hisoblanadi. Misr tomonidan
taqdim etilgan bu kabi xaritalarda zamonaviy texnologiyalardan foydalanib, ma'lumotlarning
vizual ko‘rinishda taqdim etilishi qaror qabul qilish jarayonining samaradorligini oshiradi.
www.e-itt.uz
I SON. 2024
82
3-rasm. Misr EIZlarning hududlar bo’yicha joylashuvi
Shuningdek, bu kabi xaritalarning funksional imkoniyatlari va ulardan olingan g‘oyalar
boshqa davlatlar, jumladan, O‘zbekiston uchun ham foydali bo‘lishi mumkin. Bu kabi vositalar
O‘zbekistonda investitsiyalarni jalb qilish jarayonini soddalashtirishi va investorlar uchun
ma'lumotlarga qulaylik bilan kirish imkonini yaratishi mumkin.
1. Interaktiv vositalar orqali izlashni osonlashtirish:
Sohalar bo‘yich: Investor o‘ziga qiziq bo‘lgan iqtisodiyot sektorini tanlashi mumkin, bu
energetika, turizm, qishloq xo‘jaligi, ishlab chiqarish, ko‘chmas mulk va boshqa sohalar bo‘lishi
mumkin. Bu aniq bir sohada loyihalarni topishni soddalashtiradi.
- Geografik hududlar bo‘yicha filtrlash: Investor mamlakatning ma'lum bir qismida yoki
erkin iqtisodiy zonalarda (EIZ) investitsiya qilish imkoniyatlarini tanlashi mumkin. Bu
investorlarning hududning infratuzilma va huquqiy shart-sharoitlarini yaxshiroq baholashiga
yordam beradi.
- Loyihalarga tezkor kirish: Xaritada har bir loyiha batafsil ma'lumot bilan taqdim etilgan
bo‘ladi — bu ishlab chiqarish obyekti, turizm loyihasi yoki infratuzilma tashabbusi bo‘lishidan
qat'i nazar. Investor loyihaning hozirgi holati, moliyaviy ko‘rsatkichlari va kelajakdagi rejalar
haqida darhol ma'lumot olishi mumkin.
2.Har bir loyiha bo‘yicha batafsil ma’lumot:
- Huquqiy ma'lumotlar: Xarita turli hududlar va zonalarga tegishli muhim huquqiy
ma'lumotlarga kirishni taqdim etadi. Investor qaysi iqtisodiy zonada qanday imtiyozlar, soliq
stavkalari va huquqiy shartlar amal qilishini darhol bilib olishi mumkin.
- Investorlar uchun takliflar haqidagi ma'lumotlar: Loyiha haqida asosiy ma'lumotlardan
tashqari, investor yerga kirish imkoniyatlari, ijara imtiyozlari, biznesni ro‘yxatdan o‘tkazish
qoidalarining soddalashtirilgan shakllari, subsidiya va hukumat dasturlariga kirish
imkoniyatlari kabi takliflar haqida bilib olishi mumkin.
Barcha ma'lumotlar ingliz tilida ham mavjud bo‘lib, bu xaritani xalqaro investorlar uchun
qulay qiladi.
3. Erkin iqtisodiy zonalar va investorlar uchun imtiyozlar: O‘zbekistonda har bir erkin
iqtisodiy zona (EIZ) o‘ziga xos sharoitlarga ega — soliq imtiyozlari, bojxona preferensiyalari va
14
https://www.investinegypt.gov.eg/English/Pages/exploreMap.aspx?cat=12
www.e-itt.uz
I SON. 2024
83
soddalashtirilgan huquqiy tartibotlar. Bunday zonalar haqida ma'lumotni interaktiv xaritada
taqdim etish, investorlarning o‘z biznesi uchun eng qulay zonalarni tanlashiga imkon beradi.
- Sohalar va loyihalar turlari bo‘yicha filtrlash: Bu investorlarni o‘zlari qiziqqan sohalarda,
masalan, sanoat, qishloq xo‘jaligi, qurilish, turizm yoki IT sohalarida investitsiya loyihalarini
tezroq topish imkonini beradi.
- Davlat dasturlari haqidagi ma'lumotlarning integratsiyasi: Interaktiv xaritaga davlatning
qo‘llab-quvvatlash dasturlari haqidagi ma'lumotlarni qo‘shish mumkin. Bu investorlar uchun
mavjud bo‘lgan barcha yordam vositalari, masalan, soliq ta'tillari, subsidiyalar yoki boshqa
yordam shakllari haqida to‘liq ma'lumot olish imkonini yaratadi.
Bu kabi interaktiv vositalar O‘zbekistonga investitsiya jalb qilishni sezilarli darajada
soddalashtirishi mumkin, shu bilan birga investorlar uchun aniq va qulay ma'lumot taqdim
etish orqali mamlakatning iqtisodiy rivojlanishiga hissa qo‘shadi.
4. Qo'shimcha funksiyalar orqali hamkorlikni yaxshilash:
- Interaktiv grafiklar va tahlillar: Vizual vositalar investorlar uchun real vaqtda
ma'lumotlarni tahlil qilish imkonini beradi. Masalan, so'nggi yillarda ma'lum bir sektorning
o‘sishi yoki ayni paytda bir sohada kuzatilayotgan tendentsiyalar haqida ma'lumot olish.
- Hududlar va loyihalarni taqqoslash: Bir nechta loyihalar yoki erkin iqtisodiy zonalarni
(EIZ) asosiy ko‘rsatkichlar asosida taqqoslash imkoniyati, masalan, soliq imtiyozlari, mavjud
infratuzilma, startaplar va innovatsion kompaniyalar uchun sharoitlar.
- Loyiha vakillari bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqa: Investorlar uchun zona yoki loyiha vakillari
bilan o‘rnatilgan chat yoki elektron pochta orqali darhol aloqa qilish imkoniyati, bu qaror qabul
qilish jarayonini tezlashtiradi.
5. Investorlar va mamlakat uchun qiymati:
- Shaffoflik va ma'lumotlarning qulayligi: Bunday xaritalar xalqaro va mahalliy investorlar
uchun shaffoflik darajasini sezilarli darajada oshiradi, bu esa investitsiya qarorlarini qabul
qilishda asosiy omil hisoblanadi.
- Xorijiy investitsiyalarni jalb qilish: Foydalanish qulayligi va batafsil ma'lumotlar tufayli
xarita Misrga ko'proq xalqaro investitsiyalarni jalb qilishga yordam beradi. Bu O‘zbekistonda
ham qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan usul.
O‘zbekiston uchun bunday xaritalarni yaratish nafaqat yangi investitsiyalarni jalb qilishga
yordam beradi, balki mamlakatning shaffof va biznesga ochiq sharoitlarga ega ekanligi haqidagi
imidjini mustahkamlashga ham xizmat qiladi. Bunday vositalar orqali tadbirkorlar uchun qulay
va jozibador sharoitlar yaratilishi, O‘zbekistonda investitsiyalar uchun barqaror va ochiq muhit
shakllanishiga olib keladi.
O‘zbekiston Respublikasining mintaqaviy investitsiya imkoniyatlari interaktiv xaritasini
yaratish biznes va investorlar uchun axborot yetkazish vositasi sifatida foydalanilishi mumkin.
Bu ochiq ma’lumotlar platformasi bo‘lib, unda huquqiy, iqtisodiy va boshqa ma'lumotlar
geografik belgilar bo‘yicha tizimlashtirilgan tarzda taqdim etiladi.
Mintaqaviy investitsiya siyosatini amalga oshirish uchun turli manbalardan
shakllanadigan katta hajmdagi ma'lumotlarni yig‘ish, qayta ishlash va saqlash zarur.
Mintaqaviy investitsiya imkoniyatlari interaktiv xaritasining amaliyotga joriy etilishi
investitsiya jarayonlarining holatini monitoring qilish va baholash metodologiyasi va
vositalarini takomillashtirishga yordam beradi. Shuningdek, ma'lumotlarni yig‘ish, qayta
ishlash, tahlil qilish, taqdim etish va tarqatish texnologiyalari (shu jumladan ochiq ma'lumotlar
platformasidan foydalangan holda)ni takomillashtirish, statistik va boshqa sohalar bo‘yicha
ilmiy, uslubiy va statistika to‘plamlari hamda boshqa axborot-tahliliy materiallar nashr etilishi
uchun muhim bo‘ladi (4-rasm).
www.e-itt.uz
I SON. 2024
84
4-rasm. O‘zbekiston Respublikasi investitsiya imkoniyatlarining xaritasi
Manba:
mualliflar tomonidan tuzilgan
Bu xarita O‘zbekistonning barcha viloyatlari va mintaqalarini qamrab olib, davlat va
xususiy sektorlar o‘rtasidagi axborot almashinuvini tezlashtiradi va xorijiy investorlarga zarur
ma'lumotlarni osonlik bilan taqdim etadi. Shu bilan birga, investorlar har bir mintaqada mavjud
bo‘lgan investitsiya imkoniyatlari, soliqlar, imtiyozlar, infratuzilma va davlat qo‘llab-quvvatlash
dasturlari haqida batafsil ma'lumot olishlari mumkin bo‘ladi.
Bunday platformaning joriy etilishi O‘zbekistonda investitsiya jarayonlarini yanada
shaffof va samarali qilishga yordam beradi, bu esa mamlakatga ko‘proq xorijiy kapitalni jalb
qilish imkonini yaratadi.
O‘zbekiston Respublikasi hududlarida ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishni ta'minlash uchun
investitsiya siyosatini amalga oshirish jarayonida turli manbalardan yig‘iladigan katta
hajmdagi ma'lumotlarni to‘plash, qayta ishlash va saqlash zarur. Tashqi bozorga muvaffaqiyatli
kirib borish uchun korxonalar marketing va tahliliy ma'lumotlarni muntazam ravishda yig‘ish,
qayta ishlash va yangilashni tizimli amalga oshirishi kerak. Ayniqsa, kichik biznes va xususiy
tadbirkorlik subyektlarining imkoniyatlari bu kabi murakkab ishlarni mustaqil ravishda, zarur
professional darajada bajarish imkoniyatiga ega emas (tashqi bozorlar haqidagi
ma'lumotlarning yetishmasligi, ma'lumotlarni yig‘ish va qayta ishlash imkoniyatlarining
yo‘qligi, marketing tadqiqotlarining yetarlicha olib borilmasligi va boshqalar).
Interaktiv investitsiya imkoniyatlari xaritasini joriy etish, bu apparat, dasturiy ta'minot,
axborot resurslari va metodikalar majmuasi sifatida qabul qilinadi, iqtisodiyotning eksport
sohasida samarali qarorlar qabul qilishni asoslash uchun analitik ishlarni avtomatlashtirishga
imkon beradi. Shu orqali eksportyorlar va investorlar faoliyatini axborot-markaeting va
maslahat yordami bilan ta'minlash, shuningdek, mahsulotlarini an'anaviy va yangi bozorlarga
diversifikatsiya yo‘li bilan chiqarishga yordam beradi.
O‘zbekiston Respublikasi hududlari bo‘yicha yagona va to‘liq ma'lumotlar bazasini
shakllantirish va eksportyorlar hamda investorlarni raqamli texnologiyalar asosida axborot-
maslahat yordami bilan ta'minlash (o‘zbek, rus va ingliz tillarida) maqsadida interaktiv
investitsiya imkoniyatlari xaritasini loyihalashtirish quyidagi asosiy vazifalarni bajaradi:
- Respublikaning turli iqtisodiyot tarmoqlarida ishlab chiqarilgan mahsulot va tovarlarni
bozorlarga chiqarishni ilgari surish.
www.e-itt.uz
I SON. 2024
85
- Hududlarning investitsiya pasportlarini shakllantirish, ularda tabiiy-iqlim sharoitlari,
geografik xususiyatlar, demografiya, ekologiya, transport-logistika va boshqa ma'lumotlar
joylashtiriladi.
- Mintaqaviy va hududlararo axborot-marketing markazlari faoliyatini muvofiqlashtirish,
ularni ishlab chiqaruvchilar va iste'molchilar o‘rtasida bog‘lovchi bo‘g‘in sifatida shakllantirish.
- Bozorlar konyunkturasi, potensial investitsiya loyihalari va boshqa ma'lumotlar haqida
tezkor va obyektiv ma'lumotlarni shakllantirish va taqdim etish orqali ishlab chiqaruvchilar va
iste'molchilar o‘rtasidagi axborot to‘siqlarini bartaraf etish.
- Mahsulot yetkazib beruvchilar va iste'molchilar uchun bozorga chiqishning teng
imkoniyatlarini ta'minlash, shuningdek, turli mamlakatlar (shu jumladan rivojlangan
mamlakatlar) korxonalari o‘rtasida kooperatsiya aloqalarini rivojlantirish.
- Bozor konyunkturasi va bozor institutlari sharoitlarining o‘zgarishi bo‘yicha tovar ishlab
chiqaruvchilar, investorlar, iste'molchilar va savdo ishtirokchilarini muntazam va ishonchli
ma'lumotlar bilan ta'minlash.
- Zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanib, eksport, investitsiya va biznes-
loyihalarga kirish uchun bilim va ko‘nikmalar olish (onlayn kurslar, treninglar va boshqalar
shaklida).
- Respublika va mintaqalararo marketing markazlari o‘rtasida axborot almashinuvi va
bozor ishtirokchilarini qo‘llab-quvvatlash.
- O‘zbek eksportyorlarini xorijiy bozorlar va potensial hamkorlar haqidagi ma'lumotlar
bazalariga, shu jumladan Rossiya Federatsiyasining axborot-marketing tarmoqlariga kirishini
ta'minlash.
- Hududlarning rahbarlari va mutaxassislarining ekspert-tahliliy va boshqaruv faoliyatini
kompleks vositalar, axborot va dasturiy-texnologik yordam bilan ta'minlash (materiallarni
tezkorlik va sifat jihatidan oshirish, tranzaksion xarajatlarni kamaytirish).
- Eksport hujjat almashinuvini tashkil qilishning yagona talab va qoidalari asosida
konsalting xizmatlarini rivojlantirish (shu jumladan texnik talablarni hisobga olgan holda:
sertifikatlash, qadoqlash, kalibrovka, transport va boshqalar).
- Investitsiya loyihalarini amalga oshirishning turli bosqichlarida to‘liq yordam ko‘rsatish
bo‘yicha konsalting xizmatlarini rivojlantirish (yagona oyna prinsipi bo‘yicha): biznes-rejalar
tayyorlash, texnik-iqtisodiy asoslash va investitsiya memorandumlari tuzishdan tortib,
loyihaning amalga oshirilishining real natijalarini baholashgacha (shu jumladan onlayn
maslahatlar).
- Hududiy ijro hokimiyati organlarini investitsiya jalb qilish bo‘yicha zarur
kompetensiyalar va muvaffaqiyatli loyihalarni birgalikda amalga oshirish tajribasiga ega
bo‘lgan loyiha jamoalari bilan ta'minlash.
- Xalqaro savdo samaradorligini oshirishga qaratilgan dasturiy mahsulotlar va
xizmatlarni ishlab chiqish va joriy etish orqali yuqori axborot va marketing texnologiyalarini
tatbiq etish.
Bu interaktiv xarita platformasi O‘zbekiston iqtisodiy salohiyatini yanada oshirishga va
investitsiya muhitini yaxshilashga yordam beradi.
Xulosa va takliflar.
Investitsion jarayonlarda interaktiv geoaxborot xaritalarini yaratish xorijiy
mamlakatlarda muvaffaqiyatli qo‘llanilib, investitsion muhitni yaxshilashga va resurslarni
samarali taqsimlashga yordam bermoqda. Misrning sanoat investitsiyalari xaritasi bu borada
eng yaxshi namunalardan biri hisoblanadi. Ushbu interaktiv xarita potensial sarmoyadorlar
uchun ko‘p ma’lumot beradi: sanoat zonalari, mavjud infratuzilmalar, energiya manbalari,
mehnat resurslari va boshqa muhim iqtisodiy ko‘rsatkichlar haqidagi ma’lumotlar real vaqt
rejimida taqdim etiladi. Bu jarayon investitsiya qarorlarini qabul qilishda samaradorlikni
oshiradi, investorlarga raqobatbardosh hududlarni aniqlash imkonini beradi.
www.e-itt.uz
I SON. 2024
86
Misrning investitsiya xaritasi nafaqat sarmoyalarni jalb qilish, balki mintaqaviy
rivojlanishni muvofiqlashtirishda ham muhim rol o‘ynaydi. Bu usul orqali sarmoyadorlar
uchun aniq ma'lumotlar olish imkoniyati yaratiladi, bu esa resurslarni oqilona taqsimlashga,
sanoatni geografik diversifikatsiyalashga va iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirishga yordam
beradi. Interaktiv geoaxborot xaritalaridan foydalanish orqali Misr nafaqat yirik investitsiya
loyihalarini amalga oshiradi, balki kichik va o‘rta bizneslarni ham qo‘llab-quvvatlaydi.
Xorijiy tajribaga asoslanib, O‘zbekiston ham o‘z investitsiya jarayonlarida shunday
innovatsion yondashuvlarni tatbiq etishi mumkin. Hududlar bo‘yicha sanoat rivoji, infratuzilma
va boshqa ko‘rsatkichlarni raqamli xaritalarda aks ettirish, mamlakatning investitsion
jozibadorligini oshiradi. Shu bilan birga, investorlar uchun ma’lumotlarning ochiqligi va
shaffofligi ta’minlanib, ularni O‘zbekistonga sarmoya kiritishga rag‘batlantiradi.
Adabiyotlar:
Qaror (2023) O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023 yilda 14-yanvar oyida
qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasi Investitsiya dasturini shakllantirish tizimini yanada
takomillashtirish va samaradorligini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 16-sonli qarori
Jesse, Hampton., Andrew, Higgins., Akshay, Krishnaswamy., Aaron, Rubin., Frank, Chen.
(2018). 2. Interactive geospatial map and geospatial visualization systems.
Glen, Takahashi., Robert, Imig. (2018). 3. Interactive geographical map.
Kukhar M.V., Olena, Pomortseva., Sergiy, Kobzan., O.V., Dobrokhodova. (2022). 1.
Geoinformation systems based on cartographic and geodesic surveys for planning investment
processes in cities. doi: 10.33042/2522-1809-2022-3-170-228-233.
Budi, Sunaryo., Joni, Sukma, Wardana., Reihan, Hanafi, Wiyanatra., Arnita, Arnita., Riska,
Ayu, Amelia., Zonna, Eva, Karmila. (2022). Rancang Bangun Sistem Informasi Potensi dan Peluang
Investasi
Berbasis
WebGIS.
Bulletin
of
Computer
Science
Research,
doi:
10.47065/bulletincsr.v3i1.209.
Maksym, Lupei., Myroslav, Shlahta., Oleksandr, Mitsa., Yurii, V., Horoshko., H., Tsybko., Vasyl,
Gorbachuk. (2022). Development of an Interactive Map Within the Implementation of Actual State
and Public Directions. doi: 10.1109/ACIT54803.2022.9913191.
Cezary, Stępniak. (2015). Interactive maps as a tool of investment processes support.
Collegium of Economic Analysis Annals.
