Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
269
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
O’ZBEKISTONDAGI TASHQI TURIZM RIVOJLANISHI
O’tkirov Aliakbar Sherbek o’g’li
Kimyo international university, TOUP 703-guruh
Abdumalik Yuldashev Ilxomovich
Annotatsiya
O‘zbekistonda tashqi turizm so‘nggi yillarda davlat siyosatining ustuvor
yo‘nalishlaridan biriga aylangan. Mamlakatning boy tarixiy merosi, madaniy
yodgorliklari va betakror tabiati xorijiy sayyohlar e’tiborini tortmoqda. Mazkur
maqolada tashqi turizmning rivojlanish bosqichlari, mavjud muammolar va istiqbolli
yo‘nalishlar tahlil qilinadi. Tashqi turizm eksport daromadlarini oshirish va mamlakat
imidjini shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi.
Raqamli texnologiyalar, elektron viza tizimi va xalqaro reklama kompaniyalari
tashqi turizmga ijobiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Shu bilan birga, infratuzilmaning yetarli
darajada rivojlanmaganligi, xizmat sifati va logistika muammolari sohaning to‘liq
salohiyatini ro‘yobga chiqarishga to‘sqinlik qilmoqda. Tashqi turizmda regional
tengsizlik ham kuzatilmoqda — ayrim viloyatlar turistik markazga aylangan bo‘lsa,
boshqalar hali bu borada sust rivojlangan.
Maqolada 2017–2024-yillar oralig‘idagi statistik ma’lumotlar asosida tashqi
turizmning dinamikasi, asosiy bozorlar, sayyohlar oqimi va ularning xarajat tuzilmasi
o‘rganilgan. Analiz natijalari asosida takliflar ishlab chiqilgan bo‘lib, ular amaliyotda
foydalanish uchun tavsiya etiladi. Tadqiqot sohani innovatsion yondashuvlar orqali
rivojlantirish g‘oyasini ilgari suradi.
Kalit so’zlar.
Tashqi turizm, sayyohlar oqimi, turizm siyosati, xizmat sifati,
xalqaro marketing, elektron viza, turistik infratuzilma, eksport daromadi, madaniy
meros, brending.
Abstract
In Uzbekistan, foreign tourism has become one of the priorities of state
policy in recent years. The country's rich historical heritage, cultural monuments and
unique nature attract the attention of foreign tourists. This article analyzes the stages
of development of foreign tourism, existing problems and promising directions.
Foreign tourism plays an important role in increasing export revenues and shaping the
country's image.
Digital technologies, an electronic visa system and international advertising
companies have a positive impact on foreign tourism. At the same time, insufficiently
developed infrastructure, service quality and logistics problems prevent the sector from
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
270
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
realizing its full potential. Regional inequalities are also observed in foreign tourism -
some regions have become tourist centers, while others are still poorly developed in
this regard.
The article studies the dynamics of foreign tourism, main markets, tourist flows
and their cost structure based on statistical data for 2017–2024. Based on the results of
the analysis, proposals have been developed and are recommended for practical use.
The study promotes the idea of developing the industry through innovative approaches.
Keywords.
Foreign tourism, tourist flow, tourism policy, service quality,
international marketing, electronic visa, tourist infrastructure, export earnings, cultural
heritage, branding.
KIRISH
O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgach, tashqi turizm sohasi milliy
iqtisodiyotda yangi o‘sish nuqtasi sifatida ko‘rilmoqda. Mamlakatning boy tarixiy-
madaniy yodgorliklari, qadimiy shaharlari va turli tabiiy landshaftlari xorijiy sayyohlar
uchun katta qiziqish uyg‘otadi. Xususan, Samarqand, Buxoro, Xiva kabi shaharlar
UNESCO merosi ro‘yxatiga kiritilgan. Bu esa turizm salohiyatining yuksakligini
ko‘rsatadi.
Tashqi turizmning rivojlanishi nafaqat iqtisodiy foyda, balki madaniy
almashinuv va xalqaro hamkorlikni mustahkamlashda ham muhim ahamiyat kasb
etadi. O‘zbekiston hukumati tomonidan qabul qilingan turizm strategiyalari, jumladan
“Yangi O‘zbekiston – yangi turizm” konsepsiyasi bu sohani davlat siyosati darajasiga
olib chiqdi. Bu yondashuv orqali tashqi turizmda kompleks o‘zgarishlar yuz berdi.
Shu bilan birga, tashqi turizm sohasi hali to‘liq salohiyatini ro‘yobga chiqara
olmagan. Infratuzilma, kadrlar tayyorlash, xalqaro marketing va xavfsizlik masalalari
dolzarb bo‘lib qolmoqda. Xorijiy sayyohlar oqimini oshirish uchun zamonaviy xizmat
turlarini kengaytirish, ekologik va agro-turizm kabi yo‘nalishlarga ham e’tibor qaratish
kerak.
Ushbu maqolada aynan tashqi turizm rivojlanishining real holati, mavjud
muammolar va imkoniyatlar statistik hamda nazariy manbalar asosida tahlil qilinadi.
Shuningdek, soha istiqbollarini belgilovchi strategik takliflar ham beriladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda turizmni rivojlantirish bo‘yicha bir qancha ilmiy
maqola, monografiya va hukumat hisobotlari nashr qilindi. Xususan, Jahon banki,
UNWTO va Asian Development Bank’ning turizm bo‘yicha tahliliy hisobotlari bu
borada muhim manba sifatida xizmat qiladi. Ular orqali mintaqaviy salohiyat, bozor
ehtiyojlari va sayyohlar profili aniqlanadi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
271
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
O‘zbekistonda o‘tkazilgan ilmiy tadqiqotlar, jumladan Tursunova (2022),
O‘ktamova (2023) va Raxmatov (2021) tomonidan yozilgan ishlar, tashqi turizmda
elektron xizmatlarning ahamiyati, milliy brend va mehmonxona xizmatlari sifati
tahliliga qaratilgan. Bu ishlar sohaga ilmiy asoslangan yondashuvni ta'minlaydi.
Biroq, adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekistonda tashqi turizm
bozorining segmentatsiyasi, sayyohlar ehtiyojlari va ularning qoniqish darajasi
borasida chuqur tadqiqotlar yetarli emas. Bu esa yangi ilmiy izlanishlar uchun bo‘shliq
bo‘lib qolmoqda. Shuningdek, regional turizm salohiyati tahlili ham yetarlicha chuqur
emas.
Maqolada mavjud adabiyotlar tanqidiy tahlil qilinib, ular asosida tashqi turizmni
rivojlantirish uchun ilmiy-metodik asoslar shakllantirilgan. Adabiyotlar bo‘yicha
umumiy xulosa shuki, ko‘plab nazariy fikrlar amaliy asoslar bilan mustahkamlanishi
lozim.
Tadqiqotda statistik tahlil, taqqoslash va kontent-tahlil metodlari qo‘llanildi.
O‘zbekiston Davlat statistika qo‘mitasi, Turizm qo‘mitasi va Jahon banki tomonidan
taqdim etilgan 2017–2024-yillardagi ma’lumotlar asos qilib olindi. Shuningdek,
UNWTO ma’lumotlar bazasidan ham foydalanildi.
Ma’lumotlar asosida tashqi turizmning dinamikasi, viloyatlar kesimidagi
o‘zgarishlar va xorijiy sayyohlar oqimi o‘rganildi. Sayyohlarning kelish sabablari,
sarflagan mablag‘lari va qolish davomiyligi kabi omillar segmentatsiya asosida
baholandi. Shuningdek, xorijiy davlatlar bilan turizm aloqalari (fly zone, vizasiz
rejimlar) ham tahlil qilindi.
Metodologiyada SWOT tahlil usuli orqali tashqi turizmning kuchli va zaif
tomonlari, imkoniyatlari va tahdidlariga baho berildi. Bundan tashqari, anketalar orqali
100 nafar xorijiy sayyoh fikri o‘rganildi. Ularning asosiy ehtiyojlari, shikoyatlari va
tavsiyalari umumlashtirildi.
Bu metodologik yondashuv maqolani ilmiy asoslangan va amaliy jihatdan
foydali bo‘lishini ta’minladi. Shuningdek, strategik rejalashtirishda foydalanilishi
mumkin bo‘lgan tahliliy asoslar yaratildi.
NATIJALAR
Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, 2017-yildan 2024-yilgacha O‘zbekistonga
tashrif buyurgan xorijiy sayyohlar soni 2 milliondan 6.1 milliongacha oshgan. Bunga
elektron vizaning joriy etilishi, xavfsizlik choralari, transport infratuzilmasi va
marketing kampaniyalari sabab bo‘lgan.
Asosiy sayyohlar O‘zbekistonning Markaziy Osiyo, Rossiya, Turkiya va
Yevropa davlatlaridan kelgan. Ularning ko‘pchiligi madaniy turizm, ziyorat va
oshxona yo‘nalishlariga qiziqish bildirgan. Ayniqsa, Samarqand va Buxoroga bo‘lgan
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
272
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
talab yuqori bo‘lgan. Shu bilan birga, ekologik va sport turizmi salohiyati hali to‘liq
ochilmagan.
So‘rov natijalariga ko‘ra, xorijiy sayyohlar O‘zbekistonda narxlarning nisbatan
pastligi, mehmondo‘stlik va tarixiy joylarning ko‘pligidan mamnun bo‘lganlar. Shu
bilan birga, xizmat sifatining pastligi, ingliz tilida so‘zlashadigan xodimlarning
yetishmasligi kabi kamchiliklar ham aniqlangan.
Bu natijalar tashqi turizmni rivojlantirishda ustuvor yo‘nalishlarni belgilash
imkonini beradi. Jumladan, sayyohlar uchun xizmat sifatini oshirish, yangi turistik
yo‘nalishlar yaratish va brend imijni kuchaytirish zarurligi aniqlanmoqda.
1-jadval: 2017–2024-yillarda O‘zbekistonga kelgan xorijiy sayyohlar soni va
turistik daromadlar dinamikasi
Yil
Xorijiy sayyohlar
soni (mln)
Turistik daromadlar (mln
AQSH doll.)
O‘sish sur’ati
(%)
2017
2.7
546
—
2018
5.3
1,041
+90.3
2019
6.7
1,313
+26.1
2020
1.5
261
–80.1
2021
1.9
423
+62.1
2022
3.2
843
+99.3
2023
5.0
1,420
+68.4
2024
(prognoz)
6.1
1,750
+23.2
Ushbu jadvalda 2017-yildan 2024-yilgacha bo‘lgan davrda O‘zbekistonga
tashrif buyurgan xorijiy sayyohlar soni va ularning iqtisodiyotga keltirgan turistik
daromadlari ko‘rsatilgan. Ma’lumotlar O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi va
Davlat statistika qo‘mitasi hisobotlari asosida tuzilgan.
Jadvaldan ko‘rinib turibdiki, 2018-yildan boshlab tashqi turizmda keskin o‘sish
kuzatilgan. Bu o‘sishga sabab sifatida vizasiz tartiblar joriy etilishi, xalqaro aviareyslar
sonining ortishi va reklama kampaniyalarining kuchaytirilishini ko‘rsatish mumkin.
Eng yuqori o‘sish 2018-yilda (+90.3%) va 2022-yilda (+99.3%) qayd etilgan.
2020-yilda pandemiya sababli sayyohlar oqimi keskin pasaygan va bu natijada
turizm daromadlari 261 mln AQSH dollarigacha tushgan. Ammo keyingi yillarda
bosqichma-bosqich tiklanish jarayoni kuzatilmoqda. 2024-yil prognozlariga ko‘ra,
sayyohlar soni 6,1 mln ga yetishi, daromadlar esa 1,75 mlrd AQSH dollarini tashkil
etishi kutilmoqda.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
273
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Mazkur jadval O‘zbekiston tashqi turizmining umumiy dinamikasini, inqiroz va
tiklanish davrlarini aniq ko‘rsatadi hamda turizm siyosatida qanday strategik
yondashuvlar samara berganini tahlil qilishga imkon yaratadi.
XULOSA
Tashqi turizm O‘zbekistonning eksport daromadlarini oshirish, xalqaro nufuzini
mustahkamlash va madaniy almashuvni kuchaytirishda muhim ahamiyatga ega.
Mavjud salohiyat to‘liq ishga solinadigan bo‘lsa, O‘zbekiston yaqin kelajakda
mintaqadagi eng yetakchi turizm markazlaridan biriga aylanishi mumkin.
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, tashqi turizmning muvaffaqiyati ko‘p jihatdan
infratuzilma, xizmat sifati, transport va marketingga bog‘liq. Shu sababli, bu
yo‘nalishlarda davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlik kuchaytirilishi lozim.
Xorijiy sayyohlar tajribasi asosida xizmat ko‘rsatish sohasida malakali kadrlar
tayyorlash, xalqaro standartlarga mos muassasalar tashkil etish hamda yangi turizm
yo‘nalishlarini ishlab chiqish tavsiya etiladi. Shuningdek, ekoturizm va agro-turizmni
rivojlantirish orqali tashqi turizmda yangilik kiritish mumkin.
Umuman olganda, tashqi turizmni rivojlantirish bo‘yicha strategik yondashuv va
kompleks islohotlar orqali O‘zbekiston xalqaro sayyohlik xaritasida mustahkam o‘rin
egallaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi hisobotlari, 2020–2024.
2.
Jahon banki (2023). Tourism Development in Central Asia: Opportunities
and Constraints.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
274
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
3.
UNWTO Tourism Highlights (2023 edition).
4.
Tursunova M. (2022). Milliy turizm brendi va tashqi turizm siyosati,
Toshkent: Iqtisod.
5.
O‘ktamova G. (2023). Elektron xizmatlar va sayyohlar oqimi o‘rtasidagi
bog‘liqlik, SamDU.
6.
Asian Development Bank (2021). Central Asia Tourism Infrastructure
Report.
7.
Raxmatov S. (2021). Xorijiy sayyohlarning xizmat ko‘rsatish sifati
bo‘yicha fikrlari, BuxDU.
