Authors

  • Xabibullayev Muziriddin Muxiddinovich
    Termiz davlat universiteti talabasi
  • Xabibullayev Najmiddin Muxiddin o‘g‘li
    Termiz iqtisodiyot va servis universiteti iqtisodiyot mutaxassisligi 1-bosqich magistranti

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.aijmr.82814

Keywords:

tijorat banklari moliyaviy strategiya barqarorlik risklarni boshqarish kapital adekvatligi likvidlik.

Abstract

Ushbu maqolada tijorat banklarining barqaror faoliyat yuritishi uchun moliyaviy strategiyalarni shakllantirish va amalga oshirishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilingan. Bank sektorining moliyaviy sog‘lomligi milliy iqtisodiyot barqarorligining asosiy omillaridan biri hisoblanadi. Maqolada mavjud muammolar, ularni bartaraf etish yo‘llari va zamonaviy strategik yondashuvlar asosida tijorat banklarining moliyaviy barqarorligini oshirishga oid tavsiyalar ishlab chiqilgan


background image

Acumen:

International Journal of

Multidisciplinary Research

ISSN: 3060-4745

IF(Impact Factor)10.41 / 2024

Volume 2, Issue 4

512

Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research

TIJORAT BANKLARI BARQARORLIGINI TA'MINLANISHNING

MOLIYAVIY STRATEGIYALARI

Xabibullayev Muziriddin Muxiddinovich

muziriddin94@gmail.com

Termiz davlat universiteti talabasi

Xabibullayev Najmiddin Muxiddin o‘g‘li

Termiz iqtisodiyot va servis universiteti iqtisodiyot mutaxassisligi

1-bosqich magistranti

ANNOTATSIYA

Ushbu maqolada tijorat banklarining barqaror faoliyat yuritishi uchun moliyaviy

strategiyalarni shakllantirish va amalga oshirishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil
qilingan. Bank sektorining moliyaviy sog‘lomligi milliy iqtisodiyot barqarorligining
asosiy omillaridan biri hisoblanadi. Maqolada mavjud muammolar, ularni bartaraf etish
yo‘llari va zamonaviy strategik yondashuvlar asosida tijorat banklarining moliyaviy
barqarorligini oshirishga oid tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Kalit so‘zlar:

tijorat banklari, moliyaviy strategiya, barqarorlik, risklarni

boshqarish, kapital adekvatligi, likvidlik.

Bugungi global iqtisodiy sharoitda tijorat banklarining moliyaviy barqarorligini

ta'minlash har qachongidan ham muhim ahamiyat kasb etmoqda. Banklarning
moliyaviy barqarorligi nafaqat ularning o‘z faoliyatini muvaffaqiyatli davom
ettirishini, balki butun moliya tizimi va iqtisodiy o‘sish uchun zamin yaratadi.
O‘zbekistonda bank sohasini modernizatsiya qilish va raqobatbardoshligini oshirish
jarayonlari davom etar ekan, moliyaviy strategiyalarning to‘g‘ri tanlanishi va samarali
amalga oshirilishi masalasi dolzarb bo‘lib qolmoqda. Shu sababli, tijorat banklarining
moliyaviy barqarorligini ta’minlashga qaratilgan strategik yondashuvlarni o‘rganish va
takomillashtirish bugungi ilmiy izlanishlarning asosiy yo‘nalishlaridan biriga
aylangan.

2. Metodologiya (Usuliyat)

Tadqiqotda quyidagi metodlardan foydalanildi:

•

Tahlil va sintez: mavjud adabiyotlar va tajribalarni o‘rganish orqali asosiy

omillar ajratib olindi.

•

Solishtirma tahlil: O‘zbekiston bank tizimi va xorijiy davlatlar tajribasi

o‘rtasidagi farqlar aniqlanib, samarali strategiyalar tahlil qilindi.

•

Statistik usul: banklar faoliyati bo‘yicha rasmiy ko‘rsatkichlar (kapital

adekvatlik koeffitsienti, aktivlar sifati, likvidlik darajasi) tahlil qilindi.


background image

Acumen:

International Journal of

Multidisciplinary Research

ISSN: 3060-4745

IF(Impact Factor)10.41 / 2024

Volume 2, Issue 4

513

Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research

•

Ekspert baholash: moliyaviy strategiyalarni ishlab chiqish va amaliyotga

joriy etish bo‘yicha soha mutaxassislari fikrlari o‘rganildi.

3. Natijalar

3.1. Tijorat banklari barqarorligiga ta’sir qiluvchi asosiy omillar

Tadqiqot natijalariga ko‘ra, banklar barqarorligiga quyidagi omillar kuchli ta’sir

ko‘rsatmoqda:

•

Kapital yetarliligi va mustahkamligi;

•

Likvidlikning optimal darajada ta'minlanishi;

•

Risklarni samarali boshqarish tizimi mavjudligi;

•

Aktivlar sifati va portfel diversifikatsiyasi;

•

Tashqi muhitdagi makroiqtisodiy barqarorlik.

3.2. Moliyaviy strategiyalarning turlari

Banklar barqarorligini ta'minlashda quyidagi moliyaviy strategiyalar

qo‘llaniladi:

•

Kapitalni mustahkamlash strategiyasi

: qo‘shimcha aksiyalar chiqarish,

kapitalni reinvestitsiya qilish orqali.

•

Likvidlikni boshqarish strategiyasi

: qisqa muddatli va uzoq muddatli

aktivlar va majburiyatlarni muvofiqlashtirish.

•

Risklarni diversifikatsiyalash strategiyasi

: kredit portfelining soha va

hududlar bo‘yicha taqsimlanishi.

•

Operatsion samaradorlik strategiyasi

: operatsion xarajatlarni

kamaytirish va xizmat sifatini oshirish.

3.3. O‘zbekiston tijorat banklarining moliyaviy strategiyalari amaliyoti

Tahlil qilingan ma'lumotlarga ko‘ra, O‘zbekistondagi ko‘plab tijorat banklari

quyidagilarga e'tibor qaratmoqda:

•

Kapital bazasini kuchaytirish uchun aksiyalar emissiyasi va davlat

ko‘magidan foydalanish;

•

O‘z mablag‘lari va likvid aktivlar ulushini oshirish;

•

Raqamli texnologiyalarni joriy etish orqali operatsion xarajatlarni

qisqartirish;

•

Xalqaro moliyaviy tashkilotlar bilan hamkorlikni rivojlantirish.

4. Muhokama

Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, tijorat banklarining moliyaviy strategiyalari

faqat qisqa muddatli foyda olishga emas, balki uzoq muddatli barqaror rivojlanishga
qaratilishi zarur. Shu bilan birga, strategik rejalashtirish jarayonida quyidagi jihatlarga
alohida e’tibor qaratish kerak:


background image

Acumen:

International Journal of

Multidisciplinary Research

ISSN: 3060-4745

IF(Impact Factor)10.41 / 2024

Volume 2, Issue 4

514

Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research

•

Integratsiyalashgan risklarni boshqarish tizimini yaratish

;

•

Kapital va likvidlik bo‘yicha stress-testlar o‘tkazish

;

•

Iqtisodiy o‘zgarishlarga moslasha oladigan dinamik strategiyalar

ishlab chiqish

;

•

Xalqaro standartlarga mos faoliyat yuritish

(masalan, Basel III

talablariga muvofiq).

Bundan tashqari, tijorat banklarining moliyaviy strategiyalarini ishlab chiqishda

quyidagi omillar ham hisobga olinishi zarur:

•

Innovatsion texnologiyalarga investitsiya kiritish;

•

Moliyaviy savodxonlikni oshirish orqali mijozlar bazasini kengaytirish;

•

ESG (ekologik, ijtimoiy va boshqaruv) tamoyillariga asoslangan

moliyaviy siyosat yuritish.

5. Xulosa

Tijorat banklarining moliyaviy barqarorligi ularning uzoq muddatli

raqobatbardoshligi va iqtisodiy tizimdagi rolini belgilaydi. Yuqorida bayon qilingan
moliyaviy strategiyalarni shakllantirish va amalga oshirish orqali banklar o‘z
faoliyatida

yuqori

darajada

barqarorlikka

erisha

oladilar.

Kelgusida

O‘zbekistonda

tijorat

banklarining

moliyaviy

strategiyalarini

takomillashtirish uchun:

•

Strategik moliyaviy rejalashtirish tizimini chuqurlashtirish;

•

Innovatsion mahsulotlar va xizmatlar portfelini kengaytirish;

•

Xalqaro moliyaviy institutlar bilan aloqalarni kuchaytirish zarur.

Moliya bozori va bank sektoridagi o‘zgaruvchan tendensiyalarni inobatga olgan

holda, tijorat banklari moslashuvchan va innovatsion strategiyalarni ishlab chiqishga
alohida e’tibor qaratishlari shart.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI

1.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 12-noyabrdagi “Bank

tizimini isloh qilish va moliyaviy barqarorlikni ta’minlash chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi PQ-4892-son qarori.

2.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi “2022–

2026 yillarda yangi O‘zbekistonni rivojlantirish strategiyasi” PQ-60-son qarori.

3.

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. “O‘zbekiston bank tizimining

rivojlanish tendensiyalari” (yillik hisobotlar). – Toshkent, 2022.

4.

Tursunov B.O. Bank ishi asoslari. – Toshkent: “Fan va texnologiya”,

2018.


background image

Acumen:

International Journal of

Multidisciplinary Research

ISSN: 3060-4745

IF(Impact Factor)10.41 / 2024

Volume 2, Issue 4

515

Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research

5.

Karimov A.A. Moliyaviy boshqaruv va banklar faoliyati. – Toshkent:

“IQTISOD-MOLIYA”, 2020.

6.

Jo‘rayev O.J. Tijorat banklarida moliyaviy menejment. – Toshkent:

“Noshir”, 2019.

7.

Normurodov D.S. Risklarni boshqarish: nazariya va amaliyot. – Toshkent:

“Moliyachi”, 2021.

8.

Sayfullayev N.S. Moliyaviy tahlil asoslari. – Toshkent: “Iqtisodiyot”,

2020.

9.

G‘ofurov B.S. Banklar va moliya institutlari. – Toshkent: “Fan va

texnologiya”, 2017.

10.

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. "Bank nazorati va audit

tamoyillari". – Toshkent: “CBU nashriyoti”, 2021.

11.

Xoliqulov A.S. O‘zbekiston moliya bozorining rivojlanish tendensiyalari.

– Toshkent: “Iqtisodiyot”, 2019.

12.

Nosirov M.N. Bank risklarini boshqarish. – Toshkent: “IQTISOD-

MOLIYA”, 2018.

13.

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining “Moliyaviy barqarorlik

hisobotlari” – Toshkent, 2023.

14.

O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi

hisobotlari (issuv.uz).

15.

Abdullayev S.B. Bank tizimi va moliyaviy islohotlar. – Toshkent: “Fan va

texnologiya”, 2021.

References

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 12-noyabrdagi “Bank tizimini isloh qilish va moliyaviy barqarorlikni ta’minlash chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-4892-son qarori.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi “2022–2026 yillarda yangi O‘zbekistonni rivojlantirish strategiyasi” PQ-60-son qarori.

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. “O‘zbekiston bank tizimining rivojlanish tendensiyalari” (yillik hisobotlar). – Toshkent, 2022.

Tursunov B.O. Bank ishi asoslari. – Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2018.

Karimov A.A. Moliyaviy boshqaruv va banklar faoliyati. – Toshkent: “IQTISOD-MOLIYA”, 2020.

Jo‘rayev O.J. Tijorat banklarida moliyaviy menejment. – Toshkent: “Noshir”, 2019.

Normurodov D.S. Risklarni boshqarish: nazariya va amaliyot. – Toshkent: “Moliyachi”, 2021.

Sayfullayev N.S. Moliyaviy tahlil asoslari. – Toshkent: “Iqtisodiyot”, 2020.

G‘ofurov B.S. Banklar va moliya institutlari. – Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2017.

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. "Bank nazorati va audit tamoyillari". – Toshkent: “CBU nashriyoti”, 2021.

Xoliqulov A.S. O‘zbekiston moliya bozorining rivojlanish tendensiyalari. – Toshkent: “Iqtisodiyot”, 2019.

Nosirov M.N. Bank risklarini boshqarish. – Toshkent: “IQTISOD-MOLIYA”, 2018.

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining “Moliyaviy barqarorlik hisobotlari” – Toshkent, 2023.

O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi hisobotlari (issuv.uz).

Abdullayev S.B. Bank tizimi va moliyaviy islohotlar. – Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2021.

Ahatov, A. A., Kha, T. K., Toshkulov, A. K., Ashurov, J. M., Ra, T. K., & Nomozov, A. K. (2024). Synthesis, crystal structure and properties of tris (benzene-1.2-diamine-N, N′)-cadmium naphthalene-1, 5-disulfonate trihydrate complex compound. Indian Journal of Chemistry, 63, 1036-1043.

Nomozov, A. K., Ch, E. S., Jumaeva, Z. E., Todjiev, J. N., Eshkoraev, S. S., & Umirqulova, F. A. (2024). Experimental and Theoretical Studies of Salsola oppositifolia Extract as a Novel Eco-Friendly Corrosion Inhibitor for Carbon Steel in 3% NaCl. International Journal of Engineering Trends and Technology, 72(9), 312-320.

Nomozov, A., Beknazarov, K., Khodjamkulov, S., Misirov, Z., & Yuldashova, S. (2024). Synthesis of Corrosion Inhibitors Based on (Thio) Urea, Orthophosphoric Acid and Formaldehyde and Their Inhibition Efficiency. Baghdad Science Journal.

Rahimova, I. (2016). THE CONCEPT «FRIENDSHIP» AND ITS REFLECTION IN THE ENGLISH, RUSSIAN AND UZBEK PROVERBS. PHILOLOGY, LITERATURES AND LINGUISTICS, 88.

Rahimova, I. (2016). THE CONCEPT" FRIENDSHIP" AND ITS REFLECTION IN THE ENGLISH, RUSSIAN AND UZBEK PROVERBS. In PHILOLOGY, LITERATURES AND LINGUISTICS (pp. 88-91).

Iroda, R., Boboxon, T., & Sobit, T. (2022). PSYCHOCORRECTIVE ANALYSIS OF CONFLICT SITUATIONS DURING ADOLESCENCE IN INTERPERSONAL RELATIONS. International Journal of Early Childhood Special Education, 14(6).

Obidova, G., & Tursunova, M. (2023). Pedagogical conditions for the development of ecological thinking and culture in the process of learning english by students of natural sciences. In E3S Web of Conferences (Vol. 452, p. 07027). EDP Sciences.

Tursunova, M. I. (2019). APPROACHES TO TEACHING WRITING IN ESL CLASSES. In МОЛОДОЙ ИССЛЕДОВАТЕЛЬ: ВЫЗОВЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ (pp. 218-220).

Tursunova, M. I. (2023). Information and Communication Technologies in the Educational Process.

Tursunova, M. I. (2022). Specific Features Of Reading And Its Role In Teaching A Foreign Language. Indonesian Journal of Innovation Studies, 18.

Пўлатхўжаева, М. Р. (2024). КЎП ТАРМОҚЛИ МАКТАБГАЧА ТАЪЛИМ ТАШКИЛОТИНИНГ ЭШИТИШДА НУҚСОНИ БЎЛГАН БОЛАЛАР ОИЛАСИ БИЛАН ХАМКОРЛИГИ. INTELLECTUAL EDUCATION TECHNOLOGICAL SOLUTIONS AND INNOVATIVE DIGITAL TOOLS, 3(28), 84-87.

Пўлатхўжаева, М. Р. (2024). ЭШИТИШДА НУҚСОНИ БЎЛГАН БОЛАЛАР ЭШИТИШНИ ТИКЛАШДАГИ ИННАВАЦИОН СИСТЕМА. Science and innovation, 3(Special Issue 16), 477-480.

Rustamovna, P. M. (2024). BEMOR BOLALARNING HAYOTGA MOSLASHUVIDA OTA-ONA VA YAQIN QARINDOSHLAR MUNOSABATLARNING OʻRNI. European Journal of Interdisciplinary Research and Development, 25, 57-59.

Pulatkhodjaeva, M. R. (2023). COOPERATION OF A MULTI-NETWORK SCHOOL EDUCATIONAL ORGANIZATION WITH FAMILIES OF CHILDREN WITH HEARING IMPAIRMENT. American Journal Of Social Sciences And Humanity Research, 3(10), 55-59.

Rustamovna, P. M. (2022, September). Infectious Diseases of the Nervous System In Children And Its Complications. In International Scientific and Current Research Conferences (pp. 128-132).

Po‘Latkhodjaeva, M. R. (2022). Effective Ways of Rehabilitation Work with Children with Cochlear Implants. Spectrum Journal of Innovation, Reforms and Development, 9, 479-481.

Пўлатхўжаева, М. Р. (2021). БОЛАЛИК ДАВРИДА УЧРАЙДИГАН БОШ МИЯ ЖАРОҲАТЛАРИ ВА УНИНГ АСОРАТЛАРИ. Academic research in educational sciences, 2(10), 1124-1128.

Po‘latxo‘jayeva, M. R. (2013). Defektologiyaning klinik asoslari. O ‘quv qo ‘llanma. T., TDPU–2013.

Kurbanova, M. A. (2022). Demonstration of verbal innovation in children's word-creation (Lingvopragmatic Approach). Asian Journal of Research in Social Sciences and Humanities, 12(1), 21-26.

Kurbanova, M. A. (2021). The occurrence of metaphorical nomination in the speech of Uzbek Children. ASIAN JOURNAL OF MULTIDIMENSIONAL RESEARCH, 10(4), 444-448.

Abdujabbarovna, K. M. (2020). Expression of connotation through nonverbal elements in children's communication. South Asian Journal of Marketing & Management Research, 10(3), 4-10.

Abduhamidovna, F. M. (2025). INNOVATIONS IN THE RETAIL SEGMENT OF BANKING ACTIVITIES IN UZBEKISTAN. Web of Discoveries: Journal of Analysis and Inventions, 3(3), 88-93.

Фаттахова, М. (2023). Влияние цифровизации на конкурентные преимущества коммерческих банков. Актуальные проблемы социально-гуманитарных наук Актуальные проблемы гуманитарных и социальных наук, 3(5), 108-117.

Fattakhova, M. A. (2022). Green finance instruments and green finance in Uzbekistan. The Peerian Journal, 12, 106-110.

Allayeva, H. (2025). BOSHLANG ‘ICH SINFDA KISHILIK OLMOSHLARINI O ‘RGANISH USLUBIYATI. TAMADDUN NURI JURNALI, 1(64), 362-364.

Allayeva, Hafiza Rustam Qizi (2025). BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA OLMOSH SO‘Z TURKUMINI O‘RGANISHDA TA’LIMIY O‘YINLARDAN FOYDALANISHGA DOIR INNOVATSION YONDASHUV. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences, 5 (1), 269-277.

Allayeva, H. R. Q. (2025). BOSHLANG ‘ICH TA’LIMDA OLMOSH SO ‘Z TURKUMINI O ‘RGANISHDA TA’LIMIY O ‘YINLARDAN FOYDALANISHGA DOIR INNOVATSION YONDASHUV. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences, 5(1), 269-277.

Allayeva, Hafiza Rustam Qizi (2025). OLMOSH SO‘Z TURKUMINI O‘RGANISHDA TA’LIMIY O‘YINLARDAN FOYDALANISH. International scientific journal of Biruni, 4 (1), 131-144.

Allayeva, H. R. Q. (2025). OLMOSH SO ‘Z TURKUMINI O ‘RGANISHDA TA’LIMIY O ‘YINLARDAN FOYDALANISH. International scientific journal of Biruni, 4(1), 131-144.

Ashurov, N. R. (2022). Umbarova NX Boshlang ‘ich sinf texnologiya darslarida qog ‘oz va kartondan amaliy ishlarni tashkil etishda o ‘qituvchining metodik tayyorgarligini takomillashtirish. Monografiya. Monografiya" Denov-2022, 160.

Умбарова, Н. (2023). МЕТОДИКА ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ИНТЕРАКТИВНЫХ МЕТОДОВ НА УРОКАХ ТЕХНОЛОГИИ В НАЧАЛЬНОМ КЛАССЕ. Предпринимательства и педагогика, 2(2), 156–161. извлечено от https://inlibrary.uz/index.php/entrepreneurship-pedagogy/article/view/27335

Umbarova, Nasiba Xolboy Qizi (2023). BOSHLANG’ICH SINF TEXNOLOGIYA DARSLARIDA TEXNOLOGIK ATAMALARDAN FOYDALANISH. Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences, 3 (1-2), 514-518.