ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
150
TIBBIYOTDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARINING AHAMIYATI
F.A.Ahmadova
Umumkasbiy fanlar kafedrasi mudiri;
Sergeli Abu Ali Ibn Sino nomidagi Jamoat salomatligi
texnikumi Тoshkent, O‘zbekiston
https://doi.org/10.5281/zenodo.15600866
Annotatsiya:
Mazkur maqolada zamonaviy sog‘liqni saqlash tizimida
axborot texnologiyalarining tutgan o‘rni va ahamiyati yoritilgan. Tibbiy axborot
tizimlari, elektron hujjatlar, telemeditsina, va masofaviy monitoring kabi
texnologiyalar orqali tibbiyotda xizmat ko‘rsatish sifati, tezligi va aniqligi oshib
borayotgani ko‘rsatib o‘tilgan. Shu bilan birga, tibbiy ma’lumotlar xavfsizligi va
etik me’yorlarga rioya qilish masalalari ham tahlil qilingan. Maqola so‘ngida
axborot texnologiyalarining tibbiyotdagi istiqbollari yuzasidan xulosalar
keltirilgan.
Annotation:
This article highlights the role and importance of information
technologies in the modern healthcare system. It demonstrates how
technologies such as medical information systems, electronic documentation,
telemedicine, and remote monitoring are improving the quality, speed, and
accuracy of healthcare services. In addition, the article analyzes issues related to
medical data security and compliance with ethical standards. The conclusion
presents insights into the future prospects of information technologies in
medicine.
Tayanch so’zlar
:
tibbiyot, axborot texnologiyalari, elektron tibbiy hujjatlar,
telemeditsina, masofaviy monitoring, axborot xavfsizligi, sog‘liqni saqlash.
Keywords:
medicine, information technology, electronic medical records,
telemedicine, remote monitoring, data security, healthcare.
Bugungi raqamli davrda axborot texnologiyalarisiz biror soha faoliyatini
samarali tasavvur etib bo‘lmaydi. Ayniqsa, tibbiyot sohasida zamonaviy axborot
texnologiyalarining joriy etilishi bemorlar bilan ishlashda, tashxis qo‘yishda va
davolashda inqilobiy o‘zgarishlarga sabab bo‘lmoqda.
Zamonaviy tibbiyot tizimida axborot texnologiyalarining o‘rni beqiyos.
Bugungi raqamli asrda tibbiyotda yuqori texnologiyalarni qo‘llash orqali
kasalliklarni erta aniqlash, samarali davolash, sog‘liqni saqlash xizmatlarini
avtomatlashtirish hamda bemorlar bilan ishlashda yangi bosqichga chiqish
imkoniyati yuzaga keldi. Axborot texnologiyalarining bu sohadagi jadal rivoji
shifokorlar va tibbiyot xodimlariga o‘z faoliyatini yanada yengillashtirish,
bemorlar esa sifatli va tezkor tibbiy xizmatdan foydalanish imkoniyatini beradi.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
151
Maqolada tibbiyotda axborot texnologiyalarining asosiy turlari, ularning
afzalliklari va kelajakdagi istiqbollari haqida so‘z yuritiladi
Tibbiyotda axborot texnologiyalarining asosiy yo‘nalishlari Tibbiyotda keng
qo‘llanilayotgan asosiy axborot texnologiyalari quyidagilardan iborat:
Elektron tibbiy yozuvlar (ETYO) – bemorning sog‘lig‘i haqidagi barcha
ma’lumotlar raqamli shaklda saqlanadi.
Teleradiologiya – surat va tasvirlarni masofadan turib ko‘rib chiqish
imkonini
beradi.
Telemeditsina – shifokor va bemor o‘rtasidagi masofaviy aloqa texnologiyasi.
Tibbiy ma’lumotlar bazasi – ilmiy maqola, dorilar, kasalliklar haqidagi
ma’lumotlar bir joyda jamlangan.
Tibbiy axborot tizimlari orqali tibbiyot muassasalarida ishlovchi xodimlar
o‘z ish faoliyatlarini raqamlashtirish orqali vaqt va resurslarni tejaydilar.
Bunday tizimlar yordamida har bir bemor uchun elektron tarix varaqlari
yuritiladi, tashxislar, laborator natijalar, davolash rejalari yagona bazada
jamlanadi. Tibbiy axborot tizimlari, shuningdek, statistik ma’lumotlarni yig‘ish
va tahlil qilishda ham katta yordam beradi. Tibbiyotda axborot tizimlarining
joriy qilinishi sog‘liqni saqlash muassasalarining boshqaruvini optimallashtiradi
va xizmat ko‘rsatish sifatini oshiradi.
Tibbiy axborot tizimlari - bu sog‘liqni saqlash muassasalarida axborotlarni
yig‘ish, saqlash, tahlil qilish va ulardan samarali foydalanish imkonini beruvchi
dasturiy va apparat vositalar majmuasidir. Bunday tizimlar shifokorlar va
hamshiralar ishini yengillashtiradi, hujjat yuritishni avtomatlashtiradi hamda
xatoliklarni kamaytiradi.
Elektron tibbiy hujjatlar Bemorlar haqidagi ma’lumotlarning elektron
shaklda yuritilishi ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlash bilan birga, ularni doimiy
va istalgan vaqtda yangilab borish imkonini beradi. Elektron hujjatlar yordamida
shifokorlar turli kasbdagi mutaxassislar bilan bemorning holatini muhokama
qilishi va birgalikda qaror qabul qilishi mumkin. Bu esa tibbiy xizmatlarning
integratsiyalashuviga olib keladi. Elektron sog‘liqni saqlash texnologiyalari
diagnostika, davolash va reabilitatsiya jarayonlarida keng qo‘llaniladi. Masalan,
elektron tibbiy karta bemorning butun tibbiy tarixini o‘zida aks ettiradi. Bu esa
turli mutaxassislar tomonidan kompleks yondashuv asosida davolashni
ta’minlaydi.
Telekonsultatsiya va teleradiologiya Telemeditsina bugungi kunda
zamonaviy sog‘liqni saqlashning ajralmas qismiga aylangan. Tibbiy maslahat
olish uchun endi uzoq masofalarga borishning hojati yo‘q. Maxsus platformalar
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
152
orqali videomuloqotlar tashkil etilib, shifokor bemorning tahlillarini masofadan
ko‘rib chiqadi va kerakli tavsiyalar beradi. Shuningdek, teleradiologiya orqali
rentgen yoki MRT suratlari masofadan turib tahlil qilinadi. Telemeditsina - bu
masofaviy tibbiy maslahat va davolash usullarini o‘z ichiga oladi. U chekka
hududlarda yashovchi aholiga malakali tibbiy xizmat ko‘rsatish imkonini beradi.
Shu bilan birga, tibbiyot xodimlarining malakasini oshirishda ham
telekonferensiyalar muhim rol o‘ynaydi.
Masofaviy monitoring va mobil ilovalar Mobil ilovalar va turli qurilmalar
yordamida yurak urishi, qon bosimi, qand miqdori kabi ko‘rsatkichlar doimiy
ravishda monitoring qilinadi. Ushbu ma’lumotlar real vaqt rejimida tibbiyot
xodimlariga uzatiladi. Bemorning holatidagi o‘zgarishlar to‘g‘risida avtomatik
ogohlantirishlar yuboriladi. Bu yondashuv surunkali kasalliklarni boshqarishda
juda foydalidir.
Amaliy qo‘llanish sohalari - Tashxis qo‘yish: Kompyuter tomografiyasi (KT),
magnit-rezonans tomografiyasi (MRT), laborator analizlar AI yordamida tahlil
qilinmoqda.
- Masofaviy maslahatlar: Aholi chekka hududlarda yashovchi bemorlar uchun
telemeditsina juda katta imkoniyat yaratmoqda.
- Dori vositalarini boshqarish: Dori-darmonlarni nazorat qilish va
avtomatlashtirilgan tarqatish tizimlari.
- Sog‘liqni saqlash statistikasi: Kasalliklar tarqalishini tahlil qilish,
profilaktik tadbirlarni rejalashtirish. Axborot texnologiyalarining afzalliklari -
Aniqlik va tezlik: Diagnostika jarayoni tez va kam xatolik bilan bajariladi.
- Zamonaviy xizmatlar: Onlayn navbatga yozilish, tibbiy maslahat olish
imkoniyatlari kengayadi.
- Samaradorlik: Tibbiy xodimlarning ish yuklamasi kamayadi.
- O‘zaro integratsiya: Tibbiyot muassasalari o‘rtasida ma’lumot almashinuvi
osonlashadi. Klinik qarorlarni qabul qilish tizimlari Bu tizimlar shifokorga
muayyan simptomlar asosida tavsiya etilgan dori vositalarini yoki diagnostika
usullarini tanlashda yordam beradi. Bunday tizimlar tibbiy adabiyotlar, ilmiy
maqolalar va avvalgi klinik holatlarni tahlil qilgan holda, eng maqbul yo‘nalishni
taklif etadi.
Tibbiy axborot xavfsizligi va etik me’yorlar Tibbiy axborotlarning maxfiyligi
va himoyalanganligi – dolzarb masala. AT tizimlarida ma’lumotlar shifrlash,
identifikatsiya va autentifikatsiya kabi mexanizmlar bilan himoyalanadi. Har bir
sog‘liqni saqlash muassasasi axborot xavfsizligiga alohida e’tibor qaratishi lozim.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
153
Elektron tibbiy ma’lumotlar bilan ishlashda ularning maxfiyligini ta’minlash
eng muhim vazifalardan biridir. Har bir sog‘liqni saqlash muassasasi bemor
ma’lumotlarini shifrlash, autentifikatsiya va foydalanuvchilarni identifikatsiya
qilish kabi mexanizmlarni joriy qilishi zarur. Bu esa ma’lumotlar buzilishining
oldini olishga xizmat qiladi.
Etik me’yorlarga rioya qilish Tibbiy axborotlar bilan ishlashda bemorning
roziligini olish va axloqiy tamoyillarga amal qilish dolzarb masala hisoblanadi.
Shuningdek, sun’iy intellekt asosida qabul qilingan qarorlarning insoniy nazorat
ostida bo‘lishi zarur. Tibbiyotning insoniylik tamoyillariga zid harakatlar tibbiy
ishonchga putur yetkazishi mumkin.
Xulosa
: Axborot texnologiyalari tibbiyotda xizmat ko‘rsatish sifatini
oshirish, tashxis va davolash jarayonlarini avtomatlashtirish, bemor holatini real
vaqtda kuzatish imkonini bermoqda. Telemeditsina, sun’iy intellekt, elektron
hujjatlar va tahliliy tizimlar orqali zamonaviy sog‘liqni saqlash tizimi ilg‘or
bosqichga chiqdi. Kelajakda bu texnologiyalar sog‘liqni saqlash sohasining har
bir jabhasiga yanada chuqur kirib borishi, kasalliklarning oldini olish va
davolash samaradorligini oshirishi shubhasiz. Shu sababli, tibbiyotda axborot
texnologiyalarining rivoji doimiy ilmiy izlanish va amaliyot bilan birgalikda olib
borilishi lozim. Tibbiyotda axborot texnologiyalarining qo‘llanilishi tibbiy xizmat
ko‘rsatish sifatini oshirish, resurslardan oqilona foydalanish va bemorlarni
samarali davolash imkonini bermoqda. Yaqin kelajakda bu texnologiyalar
yanada mukammallashib, inson salomatligini asrash yo‘lida muhim vositaga
aylanishi kutilmoqda.
Foydalanilgan Adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston
Respublikasi
Prezidentining
“2022–2026
yillarga
mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi
Farmoni. — 2022-yil 28-yanvar.
2.
Karimov A.A., Jo‘rayev R.T. Tibbiyotda axborot texnologiyalari. – Toshkent:
O‘zMU nashriyoti, 2020. – 152 b.
3.
Nazarov I.X., Xudoyberdiyev B.A. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari.
– Toshkent: Iqtisodiyot, 2019. – 256 b.
4.
Соловьев В.Д., Плотникова Т.А. Информационные технологии в
медицине. — Москва: ГЭОТАР-Медиа, 2020. — 240 с.
5.
Ковалев С.В. Медицинская информатика: учебник. — Санкт-
Петербург: СпецЛит, 2019. — 288 с.
6.
Shortliffe, E.H., Cimino, J.J. (Eds.) Biomedical Informatics: Computer
Applications in Health Care and Biomedicine. — 5th ed. — Springer, 2021. —
ISBN: 978-3-030-58742-0.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
154
7.
Hoyt, R.E., Yoshihashi, A.K. Health Informatics: Practical Guide. — 8th ed.
— Lulu.com, 2020.
8.
World Health Organization (WHO). Digital Health Strategy 2020–2025. —
Geneva: WHO, 2021.
9.
(URL: https://www.who.int/publications/i/item/9789240020924)
10.
Bashorov A.M., To‘rayev M.M. Tibbiyotda raqamli texnologiyalar: yutuqlar
va istiqbollar. // Fan va texnologiyalar. – 2023. – №2. – B. 43–49.
11.
Ministry of Health of the Republic of Uzbekistan. eHealth Strategy 2022–
2026. – Tashkent, 2022.
