ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
75
MEDIAMAKONDA MEDIASAVODXONLIK VA MEDIAMADANIYATNI
SHAKLLANTIRISHNING GNOSEOLOGIK MASALALARI
Radjabova Manzura Xurramovna
O’zbekiston-Finlandiya pedagogika instituti
“Milliy g’oya va falsafa” kafedrasi assistenti
Azralova Ozoda
1-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15679444
Annotatsiya:
Ushbu
maqolada
mediamuhitda
yoshlarning
mediasavodxonlik va mediamadaniyatni shakllantirishning gnoseologik
masalalari ko‘rib chiqiladi. Mediamakon, ya’ni internet, televizor, radio va
boshqa kommunikatsiya vositalari orqali tarqalgan ma’lumotlarni o‘z ichiga
oladi. Mediasavodxonlik, odamlarning mediada tarqalgan ma’lumotlarni to‘g‘ri
qabul qilish, tahlil qilish va foydalanish qobiliyatidir.
Kalit so’zlar:
mediamakon, mediasavodxonlik, mediamadaniyat,
gnoseologiya, axborot almashinuvi, mafkura, mentalitet
Аннотация:
В данной статье рассматриваются гносеологические
вопросы формирования медиаграмотности и медиакультуры молодежи в
медиасреде. Медиапространство, то есть включает в себя информацию,
распространяемую через Интернет, телевидение, радио и другие средства
коммуникации. Медиаграмотность — это способность людей правильно
воспринимать,
анализировать
и
использовать
информацию,
распространяемую в СМИ.
Ключевые
слова:
медиапространство,
медиаграмотность,
медиакультура, гносеология, информационный обмен, идеология,
менталитет.
Abstract:
This article examines the epistemological issues of the formation
of media literacy and media culture of young people in the media environment.
Media space, that is, includes information distributed via the Internet, television,
radio and other means of communication. Media literacy is the ability of people
to correctly perceive, analyze and use information distributed in the media.
Key words:
media space, media literacy, media culture, epistemology,
information exchange, ideology, mentality.
Mediasavodxonlik — bu insonning axborot maydonidagi ma’lumotlarni
tahlil qilish, tasniflash foydalanish uzatish va ularning haqiqiyligini tekshirish
qobiliyatidir. Ushbu qobiliyat, odamlarni feyk ma’lumotlardan, turli axborot
hurujlaridan tahdidlaridan manipulyatsiyadan va manfaatli axborotlardan
himoya qilishga yordam beradi.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
76
Yoshlarda mediasavodxonlikning asosiy elementlari sifatida quyidagilarni
takidlab o’tishimiz mumkin.
Birinchidan, tahlil qilish qobiliyati: axborot maydonidagi axborotlarni
aniqlash va ularning kontekstini tushunish.
Ikkinchidan, tasniflash qobiliyati: ma’lumotlarni to‘g‘ri va noto‘g‘ri, foydali
va foydali emas, mantiqli va mantiqsiz deb ajratish.
Uchinchidan, tekshirish qobiliyati: ma’lumotlarning manbasini tekshirish,
qiyosiy tahlil qilish va ularning haqiqiyligini aniqlash.
Mediamadaniyat — bu mediadan foydalanish, ta’lim va ijtimoiy
munosabatlarni tashkil etish bilan bog‘liq madaniy jarayonlar. Axborot
madaniyati, mos ravishda, jamiyatning ma’naviy va ijtimoiy taraqqiyotiga ta’sir
ko‘rsatadi.
Yoshlarning axborot maydondagi mediamadaniyatning shakllantirishning
asosiy komponentlari sifatida quydagilarni qayd etib o’tish mumkin:
Birinchidan,mas’uliyatli foydalanish: Mediadagi ma’lumotlarni to‘g‘ri
to‘plash va tarqatish.
Ikkinchidan, ijodiy fikrlash: Odamlarning o‘z fikrlarini bildirish va
yangiliklarni yaratish qobiliyati.
Uchinchidan, ijtimoiy hamkorlik: Mediadan foydalanish orqali jamiyat
ichidagi aloqa va munosabatlarni rivojlantirish.
Mediasavodxonlik va mediamadaniyatni shakllantirishdagi gnoseologik
masalalar shundan iborat:
Ma’no va kontekst: Mediadagi ma’lumotlar ma’nosi va kontekstiga e’tibor
berish, ularni to‘g‘ri tushunish uchun muhim.
Subyektivlik va obyektivlik: Mediadagi ma’lumotlar ko‘ oftenincha
subyektiv nuqtayi nazardan kelib chiqadi, bu esa ularning haqiqiyligini shubha
ostiga qo‘yadi.
Mediadagi ma’lumotlarning tarqalishidagi kanallar va vositalarning ta’siri,
bu esa ma’lumotning qabul qilinishiga ta’sir ko‘rsatadi.
Yuqoridagilarga tayanib quydagicha xulosa chiqarish mumkin.
Mediasavodxonlik va mediamadaniyatni shakllantirish, jamiyatdagi
bilimlar, ma’lumotlar va ularning manbalari haqidagi tushunchalarni
rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega. Gnoseologik masalalarni tahlil qilish,
odamlarga mediadagi ma’lumotlarni to‘g‘ri qabul qilish, feyk ma’lumotlarni
aniqlash va ijtimoiy munosabatlarni rivojlantirishda yordam beradi. Ushbu
jarayonlarning rivojlanishi, jamiyatning ma’naviy va intelektual darajasini
oshirishga xizmat qiladi.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
77
Foydanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.
Yangi O’zbekiston strategiyasi. Sh.M.Mirziyoyev. Toshkent.:2021 378 bet.
2.
Abu Nasr Forobiy. Fozil odamlar shahri. T.: Abdulla Qodiriy, 1993, 88-bet.
3.
Андрев.В.И.
Педагогика:
учебнбий
курс
для
творческого
саморазвития.
4.
3-э изд. / В.И. Андрев. Казан: Центр инновационнбих технологий,
2004. - 608
5.
Falsafa. J.Ya.Yaxshilikov. N.E.Muhammadiyev. Samarqand 2021.
6.
Globallashuv jarayoni va ommaviy tahdid. muborakt.uz/91-globallashuv
jarayoni-va-ommaviy-tahdid.
7.
O‘G‘LI, XOLIQULOV MUHAMMAD QAXOR. "GEO-IDEOLOGICAL PROCESSES
AND LAWS OF THEIR ORIGIN." International Journal of Philosophical Studies
and Social Sciences 4 (2024): 22-27.
8.
Sadriyevna, Azizova Laylo, and Xoliqulov Muhammad Qaxor o‘g‘li. "KOMIL
INSON FALSAFIY GENEZISIDA ABU ALI IBN SINO QARASHLARI TAHLILI."
BARCHA SOHALAR BO ‘YICHA 32.10 (2023).
9.
O‘G‘Li, Xoliqulov Muhammad Qaxor, and G. G‘Ofirova Muxlisa. "Ofur Qizi."
A. NAVOIYNING AR." BAIN (QIRQ HADIS) ASARIDA TARBIYA TO ‘G ‘RISIDAGI
QARASHLARI." TA'LIM VA RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI 4
(2024): 24-28.
10.
Xoliqulov, Muhammad Qaxor O’G’Li. "MA’NAVIYAT TUSHUNCHASINING
MOHIYATI, UNING JAMIYAT STRUKTURASIDAGI O’RNI VA ROLI." Oriental
renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences 4.26 (2024):
384-388.
11.
Azlarova, Ozodaxon Xasanxonovna. "DAVLATNING KELIB CHIQISHI
NAZARIYASI (SIVILIZATSION YONDASHUVLAR MISLIDA)." Analysis of world
scientific views International Scientific Journal 3.1 (2025): 141-149.
12.
Abduqodirov, Asilbek, and Muhammad Xoliqulov. "YOSHLARDA
MAFKURAVIY IMUNITETNI SHAKLLANTIRISHDA TA’LIM TIZIMINIDAGI
KONSEPTUAL JIHATLARI." Академические исследования в современной
науке 3.27 (2024): 100-105.
13.
Kholikulov, Mukhammad. "Scientific-Theoretical and Philosophical Origin
of the Doctrine of Unity in Sufism." (2023).
14.
Odilovna, Xamrayeva Muslima. "O'ZBEKISTONNING MILLATLARARO
SIYOSATINI AMALGA OSHIRISH MEXANIZMI." Pedagogs 81.1 (2025): 47-49.
15.
Odilovna, Xamrayeva Muslima. "O ‘ZBEKISTONDA MILLATLARARO
TOTUVLIKNING FALSAFIY ASOSLARI." Tadqiqotlar 61.1 (2025): 292-295.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
78
16.
Shomurotovna R. Y. Comprehensive analysis of the problem of
professional maladaptation quality and health status of nursing //zamonaviy
taʼlim: muammo va yechimlari. – 2022. – Т. 1. – С. 47-48.
17.
Хakimovna Х. X. O ‘quvchilar jismoniy tarbiyasi tizimida qattish
//barqarorlik va yetakchi tadqiqotlar onlayn ilmiy jurnali. – 2022. – С. 378-381.
18.
Xonbuvi Н. Yunusov Sardor Ashrafzoda indicator functions in medicine
galaxy international interdisciplinary research journal (giirj) issn (e): 2347-
6915 Vol. 12. – 2024.
19.
Khakimova H. H., Barotova R. S. THE IMPORTANCE OF PREVENTION IN
MEDICAL PRACTICE //Web of Medicine: Journal of Medicine, Practice and
Nursing. – 2024. – Т. 2. – №. 2. – С. 96-98.
20.
Хакимова Х. Х., Баротова Р. С. ЗНАЧЕНИЕ ПРОФИЛАКТИКИ В
МЕДИЦИНСКОЙ ПРАКТИКЕ //Сеть медицины: Журнал медицины,
практики и сестринского дела. – 2024. – Т. 2. – №. 2. – С. 96-98.
21.
Хакимова Х., Худойназарова Н. Е. СПОРЫ В ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ
ДЕЯТЕЛЬНОСТИ МЕДИЦИНСКОГО РАБОТНИКА //Сеть медицины: Журнал
медицины, практики и сестринского дела. – 2024. – Т. 2. – №. 1. – С. 66-70.
22.
Radjabova, Manzura Xurramovna. “Falsafiy-pedagogik yondashuvlar:
media madaniyatini shakllantirishda ta’limning o‘rni”. Ijtimoiy fanlar va
gumanitar fanlar tadqiqot asoslari jurnali 5.04 (2025): 96-98.
