ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
77
QISHLOQ JOYLARDA ISH BILAN BANDLIKNI TAMINLASHDA
MIKROKREDITLARNI ORNI VA SAMARADORLIGI
Yo’ldoshova Durdona Ilhom qizi
Bank-Moliya Akademiyasi magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15694984
O‘zbekistonda qishloq joylarda aholining bandligini ta'minlash dolzarb
masalalardan biri hisoblanadi. Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan iqtisodiy
islohotlar, ayniqsa ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlar, yoshlar va ayollar uchun
bandlik imkoniyatlarini yaratish orqali aholi turmush darajasini oshirishga
qaratilgan. Bandlik darajasining pastligi, rasmiy ish o‘rinlarining yetishmasligi,
mavsumiy mehnatga qaramlik – qishloq joylarda ijtimoiy-iqtisodiy
barqarorlikka salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi omillardan sanaladi. Aynan shu
sharoitda mikrokreditlash tizimi iqtisodiy faollikni rag‘batlantirish, kichik
tadbirkorlik va oilaviy biznesni rivojlantirish vositasi sifatida alohida o‘rin
tutadi. Mikrokreditlar yordamida fuqarolar o‘z bizneslarini boshlash yoki
mavjud faoliyatni kengaytirish orqali o‘zini-o‘zi band qilish imkoniyatiga ega
bo‘ladilar. Bu esa o‘z navbatida nafaqat bandlik darajasining oshishiga, balki
oilaviy daromadlarning barqarorligiga ham xizmat qiladi.
So‘nggi
yillarda
O‘zbekistonda
mikromoliyalashtirish
tizimini
takomillashtirish bo‘yicha qator davlat dasturlari qabul qilindi. Prezident
qarorlariga binoan “Har bir oila - tadbirkor”, “Yoshlar - kelajagimiz” kabi
loyihalar doirasida minglab fuqaro imtiyozli mikrokreditlardan foydalanmoqda.
Bu jarayonlarda bank va moliya institutlari, xususan Mikrokreditbank,
Agrobank, Xalq banki kabi tashkilotlarning faol ishtiroki kuzatilmoqda. Shu
sababli, ushbu tezisda mikrokreditlarning aynan qishloq joylarda ish bilan
bandlikni ta’minlashdagi o‘rni va samaradorligi tahlil qilinadi, mavjud
muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari ko‘rib chiqiladi.
Tahlil va natijalar
Qishloq joylarda aholining bandligini ta'minlashda mikrokreditlarning
ta'sirini o‘rganish, ushbu moliyaviy vositaning amaliy natijalarini aniqlash va
mavjud muammolarni tahlil qilish orqali uning samaradorligini baholash muhim
hisoblanadi. So‘nggi yillarda O‘zbekistonda mikrokreditlash bo‘yicha davlat
siyosatining faollashuvi tufayli ko‘plab ijobiy siljishlar kuzatilmoqda. Quyida
mikrokreditlarning real hayotdagi qo‘llanilishi, ish o‘rinlari yaratishdagi roli,
ijtimoiy-iqtisodiy ta’siri hamda mavjud tizimli muammolar bo‘yicha asosiy
tahlillar va statistik natijalar keltiriladi.
1. Mikrokreditlash tizimining rivojlanishi
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
78
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda mikrokreditlash tizimi sezilarli darajada
rivojlandi. 2018 yilda mikromoliya tashkilotlarining kredit portfeli 104 trillion
so‘mni tashkil etgan bo‘lsa, 2024 yilga kelib bu ko‘rsatkich 210 trillion so‘mga
yetdi . Bu o‘sish mikrokreditlash tizimining aholi uchun moliyaviy xizmatlarni
taqdim etishda muhim rol o‘ynayotganini ko‘rsatadi.
2. Mikrokreditlar orqali ish o‘rinlari yaratish
O‘zbekiston hukumati 2024 yilda 5 million yangi ish o‘rni yaratishni
maqsad qilgan edi. Ushbu ish o‘rinlarining yarmidan ko‘pi xizmat ko‘rsatish
sohasida, 2,1 millioni qishloq xo‘jaligida, 250 mingta investitsiya loyihalari va
ishlab chiqarish sohalarida, 140 mingta qurilish sohasida tashkil etilishi
rejalashtirilgan edi . Mikrokreditlar orqali ko‘plab yangi tadbirkorlik subyektlari
tashkil etilib, bu ish o‘rinlari yaratishda muhim omil bo‘lgan.
3. Ayollar va yoshlar orasida mikrokreditlash
2024 yilda O‘zbekistonda 251 400 nafar ayol doimiy ish bilan ta’minlangan,
54 500 nafari jamoat ishlariga jalb qilingan. Bundan tashqari, 177 100 nafar ayol
kasb-hunar o‘rgangan, 147 300 nafari tadbirkorlik dasturlarida ishtirok etgan.
206 600 nafar ayol imtiyozli kreditlar orqali tadbirkorlik faoliyatini boshlagan .
Bu ko‘rsatkichlar mikrokreditlarning ayollarni ish bilan ta’minlash va ularning
iqtisodiy faolligini oshirishdagi ahamiyatini ko‘rsatadi.
4. Mikrokreditlar orqali kichik bizneslarni rivojlantirish
Mikrokreditlar orqali kichik bizneslarni rivojlantirishga katta e’tibor
qaratilmoqda. Masalan, Chust tumanida Sherali G‘ofurov 2018 yilda 1 200 dona
non ishlab chiqaruvchi kichik pechxona ishini boshlagan. 2021 yilda Vodiy
Taraqqiyot Mikromoliya (VTK) tashkilotidan 2 900 AQSh dollari miqdorida
birinchi kreditni olgan va ishlab chiqarish quvvatini oshirish uchun 2024 yilda
yana 4 100 AQSh dollari miqdorida kredit olgan. Natijada, uning ishlab chiqarish
hajmi 3 000 dona nongacha oshgan va 3 nafar mahalliy ayolni ish bilan
ta’minlagan .
5. Mikrokreditlash tizimidagi muammolar
Mikrokreditlash tizimida ba’zi muammolar ham mavjud. Ayrim hududlarda
mikrokreditlarga bo‘lgan talab yuqori bo‘lsa-da, kredit olishda byurokratik
to‘siqlar va garov ta’minoti masalalari mavjud. Shuningdek, kreditlarning yuqori
foiz stavkalari ba’zi tadbirkorlar uchun qiyinchiliklar tug‘dirishi mumkin.
Bularni hal qilish uchun kredit shartlarini soddalashtirish, moliyaviy
savodxonlikni oshirish va qo‘shimcha davlat subsidiyalari ajratish zarur.
Xulosa
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
79
Mikrokreditlash tizimi O‘zbekistonda qishloq joylarda ish bilan bandlikni
ta’minlashda muhim vosita hisoblanadi. U nafaqat yangi ish o‘rinlarini
yaratishda, balki aholini tadbirkorlikka jalb qilishda, ayollar va yoshlar orasida
iqtisodiy faollikni oshirishda ham samarali bo‘lmoqda. Kelgusida
mikrokreditlash tizimini yanada takomillashtirish orqali qishloq joylarda
barqaror iqtisodiy rivojlanishga erishish mumkin.
Quyidagi tavsiyalarni ilgari surish mumkin:
1.
Mikrokreditlar
ajratishdagi
tartiblarni
soddalashtirish
va
byurokratik to‘siqlarni bartaraf etish.
2.
Garov ta’minoti masalalarini hal qilish uchun innovatsion
mexanizmlar joriy etish.
3.
Kredit foiz stavkalarini pasaytirish va imtiyozli shartlar asosida
kreditlar ajratish.
4.
Aholining moliyaviy savodxonligini oshirish bo‘yicha treninglar
tashkil etish.
5.
Mikrokreditlash tizimiga yoshlar va ayollarni kengroq jalb qilish
uchun maxsus dasturlar ishlab chiqish.
Shunday qilib, mikrokreditlash tizimi orqali qishloq joylarda ish bilan
bandlikni ta’minlash mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga katta hissa
qo‘shadi. Bu yo‘nalishda amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar natijasida
qishloq joylarda aholi farovonligi oshib, barqaror rivojlanish ta’minlanadi.
Foydalangan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning Oliy Majlisga
Murojaatnomalari. — T.: O‘zbekiston, 2023–2024 yillar.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi.
“Bandlik dasturi – 2024” ma’lumotlari. www.mehnat.uz
3.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki rasmiy hisobotlari (2023–2024
yillar). www.cbu.uz
4.
“Tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirishda mikrokreditlarning roli” –
Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar ilmiy-amaliy jurnali, 2023-yil, №4.
5.
Abduqodirov A.X. “Moliyaviy tizimlar va mikromoliya institutlari”. – T.:
Iqtisodiyot, 2022. – 215 b.
