ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
45
MULTIMEDIA DASTURLARI ASOSIDA INGLIZ TILINI OʻQITISH
TEXNOLOGIYALARI
Maxmudova Shaxnozaxon Odiljon qizi
o‘qituvchi
Alfraganus Nodavlat Oliy ta’lim Tashkiloti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15689405
Annotatsiya:
Ushbu maqolada multimedia dasturlari asosida ingliz tilini
o'qitish texnologiyalari talabalar uchun samarali va qiziqarli o‘qish muhitini
yaratadi. Ushbu yondashuvlar orqali talabalar tilni osonroq o‘zlashtiradilar va
o‘z bilimlarini amaliyotda qo‘llash imkoniyatiga ega bo
‘
ladilar. O‘qituvchilar va
ta’lim muassasalari ushbu texnologiyalarni qo‘llash orqali o‘qitish jarayonini
yanada samarali va qiziqarli qilishlari mumkinligi to‘g‘risida yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
multimediya, nofilologik yo‘nalishidagi talabalar, innovatsion
texnologiyalar, interaktiv mashqlar, multimedia dasturlari, onlayn kurslar va
platformalar.
Abstract:
This article discusses the use of multimedia-based English
language teaching technologies to create an effective and engaging learning
environment for students. Through these approaches, students learn the
language more easily and have the opportunity to apply their knowledge in
practice. It is discussed how teachers and educational institutions can make the
teaching process more effective and engaging by using these technologies.
Keywords:
multimedia, non-philological students, innovative technologies,
interactive exercises, multimedia programs, online courses and platforms.
Аннотация:
В этой статье обсуждается, как мультимедийные
технологии обучения английскому языку создают эффективную и
увлекательную среду обучения для студентов. Благодаря таким подходам
студенты легче изучают язык и получают возможность применять свои
знания на практике. Считается, что преподаватели и образовательные
учреждения могут сделать процесс обучения более эффективным и
интересным, используя эти технологии.
Ключевые
слова:
мультимедиа,
студенты,
инновационные
технологии, интерактивные упражнения, мультимедийные программы,
онлайн-курсы и платформы.
Multimedia dasturlari orqali ingliz tilini oʻqitish bugungi kunda dolzarb
ahamiyatga ega. Bu texnologiyalar talabalarning til oʻrganish motivatsiyasini
oshiradi, ularga qiziqarli va interaktiv muhit yaratadi. Multimedia dasturlari
audio, video, animatsiya va interaktiv elementlarni oʻz ichiga oladi. Bu esa
talabalarga turli xil usullar orqali ma’lumotlarni qabul qilish imkonini beradi.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
46
Interaktiv mashqlar va oʻyinlar talabalarga til koʻnikmalarini amaliyotda
qoʻllashga yordam beradi. Bu ularning grammatika, lugʻat boyligi va talaffuzini
yaxshilashga xizmat qiladi. Bundan tashqari, multimedia dasturlari oʻqituvchilar
uchun ham qulayliklar yaratadi. Ular darslarni yanada qiziqarli va samarali
tashkil etish imkoniyatiga ega boʻladilar.
Multimedia dasturlari orqali ingliz tilini oʻqitish bugungi kunda dolzarb
ahamiyatga ega. Bu texnologiyalar talabalarning til oʻrganish motivatsiyasini
oshiradi, ularga qiziqarli va interaktiv muhit yaratadi. Multimedia dasturlari
audio, video, animatsiya va interaktiv elementlarni oʻz ichiga oladi. Bu esa
talabalarga turli xil usullar orqali ma’lumotlarni qabul qilish imkonini beradi.
Interaktiv mashqlar va oʻyinlar talabalarga til koʻnikmalarini amaliyotda
qoʻllashga yordam beradi. Bu ularning grammatika, lugʻat boyligi va talaffuzini
yaxshilashga xizmat qiladi. Bundan tashqari, multimedia dasturlari oʻqituvchilar
uchun ham qulayliklar yaratadi. Ular darslarni yanada qiziqarli va samarali
tashkil etish imkoniyatiga ega boʻladilar.
Ba'zi mualliflar va ularning ishlariga misollar:
Richard E. Mayer - Multimedia o‘qitish nazariyasi va uning ta'limda
qo‘llanilishi bo‘yicha ko‘plab tadqiqotlar olib borgan. U multimedia
materiallarining samaradorligini oshirish uchun asosiy prinsiplarga e'tibor
qaratadi.
David Jonassen - O‘qitish va o‘rganish jarayonida texnologiyalarning rolini
o‘rganadi. Jonassenning ishlari, multimedia dasturlari yordamida interaktiv
o‘rganish muhitlarini yaratishga qaratilgan.
Elliot Soloway - O‘qitishda texnologiyalarning qo‘llanilishi va talabalarning
o‘rganish jarayonini yaxshilash bo‘yicha tadqiqotlar olib borgan.
Barbara Tversky - Vizualizatsiya va multimedia vositalarining o‘rganishga
ta'siri bo‘yicha tadqiqotlar olib borgan. U multimedia o‘qitish materiallarining
dizayni va ularning samaradorligini o‘rganadi.
Kathy A. Mills - Multimedia va raqamli texnologiyalar yordamida til
o‘rganish bo‘yicha tadqiqotlar olib borgan. U o‘quvchilarning o‘rganish
jarayonida multimedia vositalaridan qanday foydalanishlarini o‘rganadi.
Ushbu mualliflar va ularning ishlari, talabalarni multimedia dasturlari
asosida ingliz tilini o‘qitish texnologiyalarini rivojlantirishga katta hissa
qo‘shgan.
Talabalarni multimedia dasturlari asosida ingliz tilini oʻqitish
texnologiyalari sohasida yana bir qator taniqli mualliflar tadqiqotlar olib
borganlar. Jumladan, D. Nunan, M. Levy, R. Mayer kabi olimlar multimedia
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
47
vositalarining til oʻrganish jarayoniga taʼsirini oʻrganishga katta hissa
qoʻshganlar. Ularning tadqiqotlari multimedia dasturlari orqali talabalarning
motivatsiyasini oshirish, til koʻnikmalarini rivojlantirish va oʻquv materiallarini
yanada qiziqarli qilish imkoniyatlarini ochib bergan.
Oʻzbekistonlik olimlardan G. Rahmatullayeva, Sh. Safarov, N. Xalilova kabi
mutaxassislar ham ushbu yoʻnalishda faoliyat olib borib, oʻzbek talabalari uchun
multimedia dasturlarini moslashtirish va ularning samaradorligini oshirish
boʻyicha ilmiy izlanishlar olib borganlar. Ularning ishlarida multimedia
vositalaridan foydalanishning metodik asoslari, talabalarning individual
xususiyatlarini hisobga olish va oʻquv jarayonini interaktiv tashkil etish
masalalari oʻrganilgan. Shu bilan birga, A. Jonhs, B. Tomlinson, S. Thornbury kabi
mualliflarning ishlari ham til oʻqitishda multimedia texnologiyalaridan
foydalanishning nazariy va amaliy jihatlarini yoritib bergan. Ularning
tadqiqotlari
multimedia
dasturlarini
tanlash,
ulardan
foydalanish
strategiyalarini ishlab chiqish va oʻquv jarayoniga integratsiya qilish boʻyicha
muhim tavsiyalar beradi. Ushbu mualliflarning ishlari talabalarni multimedia
dasturlari
asosida
ingliz
tilini
oʻqitish
texnologiyalarini
yanada
takomillashtirishga xizmat qiladi.
Ushbu tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, multimedia dasturlari ingliz tilini
oʻrganishda anʼanaviy usullarga nisbatan bir qator afzalliklarga ega. Multimedia
vositalari talabalarga vizual, auditiv va kinestetik kanallar orqali maʼlumotlarni
qabul qilish imkoniyatini beradi, bu esa oʻquv materiallarini yanada yaxshiroq
tushunish va eslab qolishga yordam beradi. Bundan tashqari, multimedia
dasturlari talabalarning mustaqil oʻrganish qobiliyatini rivojlantirishga va
oʻzlashtirish surʼatini individual ehtiyojlariga moslashtirishga imkon beradi.
Oʻqituvchilar multimedia dasturlari orqali turli xil oʻyinlar, viktorinalar,
simulyatsiyalar va boshqa interaktiv mashqlarni yaratishi mumkin, bu esa
talabalarning darsga boʻlgan qiziqishini oshiradi va ularning faolligini
taʼminlaydi. Shuningdek, multimedia vositalari oʻqituvchilarga talabalarning
bilim darajasini baholash va ularga individual yordam koʻrsatish imkoniyatini
beradi. Shunday ekan, talabalarni multimedia dasturlari asosida ingliz tilini
oʻqitish texnologiyalari til oʻrganish sohasida katta salohiyatga ega. Ushbu
texnologiyalardan samarali foydalanish talabalarning til koʻnikmalarini
rivojlantirishga, ularning motivatsiyasini oshirishga va oʻquv jarayonini yanada
qiziqarli qilishga yordam beradi. Kelajakda ushbu yoʻnalishdagi tadqiqotlarni
davom ettirish va multimedia dasturlarini oʻquv jarayoniga integratsiya
qilishning yangi usullarini ishlab chiqish muhim ahamiyatga ega. Shu bilan birga,
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
48
multimedia dasturlari ingliz tilini oʻrganishda autentik materiallardan
foydalanish imkoniyatini kengaytiradi. Talabalar filmlar, musiqa, yangiliklar va
boshqa real hayotiy materiallar orqali tilni tabiiy muhitda oʻrganishlari mumkin.
Bu ularga tilning madaniy kontekstini tushunishga va soʻzlashuv koʻnikmalarini
rivojlantirishga yordam beradi. Oʻqituvchilar uchun multimedia vositalari
darslarni rejalashtirish va tashkil etishda qulaylik yaratadi. Ular tayyor
resurslardan foydalanishlari yoki oʻzlarining interaktiv materiallarini
yaratishlari mumkin. Bu esa darslarni yanada moslashuvchan va talabalarning
ehtiyojlariga javob beradigan qiladi.
Shuni taʼkidlash joizki, multimedia dasturlarini qoʻllashda didaktik
tamoyillarga rioya qilish muhim. Dasturlar oʻquv maqsadlariga mos boʻlishi,
talabalarning yosh xususiyatlarini hisobga olishi va oʻquv yuklamasini meʼyorida
taqsimlashi kerak. Shundagina multimedia vositalari ingliz tilini oʻrganishda
haqiqiy yordamchi boʻla oladi. Kelajakda sunʼiy intellekt va virtual reallik
texnologiyalarini multimedia dasturlariga integratsiya qilish til oʻrganish
sohasida yangi imkoniyatlar yaratishi mumkin. Bu talabalarga yanada immersiv
va shaxsiylashtirilgan oʻquv tajribasini taqdim etadi.
Talabalarni multimedia dasturlari asosida ingliz tilini oʻqitish
texnologiyalari quyidagi turlarga bo'linadi:
Interaktiv dasturlar: Talabalar uchun interaktiv o‘yinlar va simulyatsiyalar,
bu orqali ular tilni o‘rganish jarayonida faol ishtirok etadilar.
Video va audio materiallar: Ingliz tilidagi filmlar, seriallar, podkastlar va
audio kitoblar orqali talabalar tilni eshitish va tushunish ko‘nikmalarini
rivojlantiradilar.
Onlayn kurslar va platformalar: Duolingo, Coursera, va boshqa onlayn ta’lim
platformalari orqali talabalar o‘z vaqtida va o‘z tezligida ingliz tilini o‘rganish
imkoniyatiga ega bo‘lishadi.
Multimedia taqdimotlari: Power Point yoki Prezi kabi dasturlar yordamida
tayyorlangan taqdimotlar orqali talabalar yangi so‘zlar va grammatik qoidalarni
o‘rganishlari mumkin.
Mobil ilovalar: Mobil qurilmalarda foydalanish uchun mo‘ljallangan ilovalar,
masalan, Babbel yoki Memrise, talabalar uchun qulay va samarali o‘rganish
imkoniyatlarini taqdim etadi.
Virtual haqiqat (VR): VR texnologiyalari yordamida talabalar ingliz tilini
o‘rganish jarayonida immersiv tajriba olishlari mumkin, bu esa ularning tilni
o‘zlashtirishini tezlashtiradi.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
49
Ijtimoiy tarmoqlar va forumlar: Talabalar ingliz tilida muloqot qilish va
o‘zaro fikr almashish uchun ijtimoiy tarmoqlardan va forumlardan
foydalanishlari mumkin. Bu texnologiyalar talabalar uchun ingliz tilini
o‘rganishni qiziqarli va samarali qiladi. Ushbu tadqiqotlar multimedia
vositalarining ta’lim jarayonidagi ahamiyatini, ularning o‘quvchilarning til
o‘rganishiga ta‘sirini va o‘qitish metodologiyalarini rivojlantirishdagi rolini o‘z
ichiga oladi.
Multimedia vositalarining ta’limdagi roli: Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki,
multimedia dasturlari (video, audio, interaktiv materiallar) o‘quvchilarning
diqqatini jalb qilish va o‘rganish jarayonini qiziqarli qilishda muhim ahamiyatga
ega.
O‘qitish metodologiyalari: Mualliflar multimedia vositalarini qo‘llash orqali
o‘qitish metodologiyalarini yangilash va diversifikatsiya qilish imkoniyatlarini
o‘rganadilar. Bu, masalan, ko'rgazmali materiallar, simulyatsiyalar va o‘yinlar
orqali amalga oshiriladi.
O‘quvchilarning motivatsiyasi: Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, multimedia
dasturlari o‘quvchilarning motivatsiyasini oshirishga yordam beradi, chunki ular
o‘zlarini faol ishtirok etayotganini his qilishadi va o‘rganish jarayonida ko'proq
qiziqish ko‘rsatadilar.
Natijalar va samaradorlik: Ko‘plab tadqiqotlar multimedia vositalaridan
foydalanish natijasida o‘quvchilarning ingliz tilini o‘zlashtirish darajasining
oshishini ko‘rsatadi. Bu, ayniqsa, tinglash va tushunish ko‘nikmalarini
rivojlantirishda muhimdir. Talabalarni multimedia dasturlari asosida ingliz tilini
o‘qitish texnologiyalari bo‘yicha diagramma yaratish uchun quyidagi asosiy
elementlarni ko‘rsatish mumkin:
Multimedia Dasturlari:
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
50
Multimedia resurslar: Ingliz tilini o‘qitishda video, audio, interaktiv
dasturlar va boshqa multimedia materiallarining samaradorligi.
O‘qitish metodologiyalari: Multimedia dasturlar yordamida o‘qitish
metodlarining ta’siri, masalan, o‘yinlar, simulyatsiyalar va virtual muhitlar.
Talabalar motivatsiyasi: Multimedia vositalarining talabalar motivatsiyasiga va
o‘qish jarayoniga ta’siri.
Texnologik integratsiya: O‘qituvchilar va talabalar o‘rtasida multimedia
texnologiyalarini qanday qilib samarali integratsiya qilish mumkinligi.
O‘qitish natijalari: Multimedia dasturlarining o‘qitish natijalariga ta’siri,
jumladan, til ko'nikmalarini rivojlantirish va o‘zaro muloqot qobiliyatini
oshirish.
Talabalarni multimedia dasturlari asosida ingliz tilini o‘qitish
texnologiyalari bo‘yicha xulosalar quyidagilarni o‘z ichiga olishi mumkin:
Interaktivlik: Multimedia dasturlari talabalar uchun interaktiv o‘qitish
muhitini yaratadi, bu esa o‘rganish jarayonini qiziqarli va samarali qiladi.
Ko‘rgazmalilik: Video, audio va grafik materiallar yordamida o‘qitish,
talabalar uchun murakkab tushunchalarni osonroq anglash imkonini beradi.
Moslashuvchanlik: Multimedia dasturlari talabalar o‘z vaqtida va o‘z
sur’atida o‘rganishlariga yordam beradi, bu esa individual o‘qitish usullarini
qo‘llash imkonini beradi.
Motivatsiya: O‘yinlar va interaktiv mashqlar orqali o‘qitish, talabalar
orasida motivatsiyani oshiradi va o‘rganishga bo‘lgan qiziqishni kuchaytiradi.
Multimedia
Dasturlari:
Video
materiallar
Audio
materiallar
Interaktiv
o‘yinlar
Simulyatsiyalar
Til
ko‘nikmalarini
rivojlantirish
Motivatsiyani
oshirish
O‘rganish
samaradorligini
yaxshilash
Baholash va
fikr bildirish
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
51
Baholash: Multimedia dasturlari yordamida talabalar o‘z bilimlarini
baholash va o‘z-o‘zini nazorat qilish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Ko‘p tillilik: Multimedia materiallari ko‘p tilli bo‘lishi mumkin, bu esa
talabalar uchun turli tillarda o‘rganish imkoniyatini yaratadi.
O‘qituvchilar uchun qulaylik: O‘qituvchilar multimedia dasturlaridan
foydalanish orqali darslarni yanada samarali va qiziqarli o‘tkazishlari mumkin.
Xulosa qilib aytganda, multimedia dasturlari talabalarni ingliz tiliga
oʻrgatishning zamonaviy va samarali usuli hisoblanadi. Bu texnologiyalar til
oʻrganish jarayonini yanada qiziqarli va unumli qiladi. Multimedia dasturlari
talabalarni ingliz tiliga oʻrgatishning zamonaviy va samarali usuli hisoblanadi.
Bu texnologiyalar til oʻrganish jarayonini yanada qiziqarli va unumli qiladi.
Talabalarni multimedia dasturlari asosida ingliz tilini o‘qitish texnologiyalari
bo‘yicha ko‘plab mualliflar va tadqiqotchilar ilmiy ishlar olib borgan. Ushbu
sohada olib borilgan tadqiqotlar, asosan, multimedia vositalarining ta'lim
jarayonida qanday qilib samarali qo‘llanilishi, talabalar motivatsiyasini oshirish
va o‘rganish jarayonini yaxshilashga qaratilgan.
Adabiyotlar ro‘yxati:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi “O‘zbekiston
Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi
to‘g‘risida”gi PF-4947-son Farmoni // O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari
to‘plami, 2017 y, 6-son, 70-modda, 20-son, 354-modda, 23-son, 448-modda.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 25-yanvardagi
“Umumiy o‘rta, o‘rta maxsus va kasb-hunar ta’limi tizimini tubdan
takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-5313-sonli Farmoni // Qonun
hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 25.01.2018 y.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 27-fevraldagi
“Pedagogik ta’lim sohasini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi
PQ-4623-sonli Qarori // Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 28.02.2020
y., 07/20/4623/0220-son, 13.06.2020 y., 07/20/4749/0758-son.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 26 sentyabrdagi
“Pedagog kadrlarni tayyorlash, xalq ta’limi xodimlarini qayta tayyorlash va
ularning malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi PQ-3289-son Qarori.
5.
Богатикова Л.И. Методика обучения профессионально ориентиро-
ванному диалогу в неязыковом () вузе. Автореф. ... дис.канд.пед.наук. -
Киев., 2009 г. - 22 с.
6.
Давыдова М.А. Деятельностная методика обучения иностранным
языкам. - М., - 1990. - 172 с.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
52
7.
Девина Л.И. Обучение устному профессиональному общению на
иностранном языке (англ, и нем.языки). Автореф. ... дис.канд.пед.наук. - М.,
2009. - 19 с.
8.
Демьяненко М.Я., Лазаренко К.А., Мельник С.В. Основы общей
методики обучения иностранным языкам. - Киев., 2004. - 254 с.
