ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
39
INGLIZ TILINI O‘QITISH JARAYONIDA TALABALARNING
AUTENTIK MATERIALLARDAN FOYDALANISH MEXANIZMLARI
Dusmurodova Iroda Quvonovna
o‘qituvchi
Alfraganus Nodavlat Oliy ta’lim Tashkiloti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15689381
Annotatsiya:
Ushbu maqolada ingliz tilini o‘qitish jarayonida
o‘quvchilarning haqiqiy materialga asoslangan nutqiy kompetensiyasi roli
ko‘rsatilgan. O‘quv jarayoniga asl materialni kiritish o‘quvchilarning ingliz tilini
tushunish va talaffuz qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi,
shuningdek, ularning so‘z boyligini boyitadi. Ushbu turdagi materiallar
talabalarga ingliz tilida real hayotdagi muloqot holatlarini tushunishga va
moslashishga yordam beradi. Shunday qilib, ingliz tilini o‘qitish jarayonida
o‘ziga xos materiallardan foydalanish talabalarning nutq kompetensiyasini
rivojlantirishga yordam beradi, o‘rganishni yanada qiziqarli, samarali va amaliy
qiladi.
Kalit so'zlar:
autentik material bilan ishlash usullari, ingliz tilini o‘rgatish,
o‘quv jarayoni, leksik material, moslashtirilgan dastur.
Аннотация:
В данной статье представлены роль речевой
компетенции студентовна основе аутентичного материала в процессе
обучения английскому языку . Включение аутентичного материала в
учебный процесс помогает учащимся развивать свои навыки понимания и
произношения английского языка, а также обогащает их лексический
запас. Этот вид материала также помогает студентам понимать реальные
ситуации общения на английском языке и адаптироваться к ним. Таким
образом, использование аутентичного материала в процессе обучения
английскому языку помогает развивать речевую компетенцию учащихся,
делая обучение более интересным, эффективным и практичным.
Ключевые слова:
методика работы с аутентичным материалом,
обучение английскому языку, учебный процесс, лексический материал,
адаптированная программа.
Abstract:
This article presents the role of students' speech competence
based on authentic material in the process of teaching English. Including
authentic material in the learning process helps students develop their English
comprehension and pronunciation skills, and enriches their vocabulary. This
type of material also helps students understand real communication situations
in English and adapt to them. Thus, using authentic material in the process of
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
40
teaching English helps develop students' speech competence, making learning
more interesting, effective and practical.
Keywords:
methodology of working with authentic material, teaching
English, learning process, lexical material, adapted program.
Ingliz tilini o‘qitish jarayonida o‘quvchilarning nutqiy kompetensiyasini
autentik material asosida rivojlantirish samarali o‘qitishning asosiy jihatlaridan
biridir. Haqiqiy material - bu ona tilida so‘zlashuvchilar tomonidan maxsus
o‘qitish uchun yaratilgan emas, balki muloqot qilish uchun yozilgan yoki
gapiriladigan materialdir.
O‘quv jarayoniga asl materialni kiritish o‘quvchilarning ingliz tilini
tushunish va talaffuz qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi,
shuningdek, ularning so‘z boyligini boyitadi. Ushbu turdagi materiallar
talabalarga ingliz tilida real hayotdagi muloqot holatlarini tushunishga va
moslashishga yordam beradi.
O‘quv jarayonida haqiqiy materialdan samarali foydalanish uchun
matnlarni muhokama qilish, tinglash, rolli o‘yinlar, bahslar va boshqalar kabi
turli xil mashqlar va tadbirlarni o‘tkazish tavsiya etiladi. Bu talabalarga olingan
bilim va ko‘nikmalarni amaliyotda faol qo‘llash imkonini beradi, bu esa
materialni chuqurroq tushunishga yordam beradi.
Shunday qilib, ingliz tilini o‘qitish jarayonida o‘ziga xos materiallardan
foydalanish talabalarning nutq kompetensiyasini rivojlantirishga yordam beradi,
o‘rganishni yanada qiziqarli, samarali va amaliy qiladi.
Ingliz tilini o‘qitish jarayonida o‘quvchilarning nutqiy kompetensiyasini
autentik material asosida rivojlantirish ularning til bilish darajasini oshirishning
samarali usuli hisoblanadi. Haqiqiy material ingliz tilidagi asl matnlar, audio va
video yozuvlar bo‘lib, ular til o‘rganish uchun maxsus yaratilmagan, lekin ona
tilida so‘zlashuvchilarning kundalik muloqoti uchun mo‘ljallangan.
Tinglash, gapirish, o‘qish va yozish qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam
beradi. Talabalar nutqning turli uslublari va janrlarini tushunish va izohlash
qobiliyatini oshirishi, so‘z boyligini kengaytirishi mumkin.
O‘quvchilar o‘zlarining bilim va ko'nikmalarini amalda qo‘llashlari uchun
imkon qadar realga yaqin vaziyatlarni yaratish kerak. Talabalarga ma’lumotni
tushunish va izohlashda yordam berish uchun matnlarning mazmuni va
kontekstini muhokama qilish ham muhimdir.
Shunday qilib, ingliz tilini o‘rgatish jarayonida o‘ziga xos materiallardan
foydalanish talabalarning nutq kompetensiyasini rivojlantirishga va ularga tilni
bilishning yuqori darajasiga erishishga yordam beradi.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
41
Til bilan haqiqiy hayot tajribasiga ega bo‘lish, uning real hayotda
qo‘llanilishini tushunish va haqiqiy muloqot qobiliyatlarini rivojlantirish.
Haqiqiy materiallar har xil bo‘lishi mumkin: bular haqiqiy manbalardan olingan
matnlar, audio va video materiallar, ijtimoiy tarmoqlardagi nashrlar, reklama,
yangiliklar maqolalari va boshqalar bo‘lishi mumkin.
Haqiqiy materiallardan foydalanish talabalarning so‘z boyligini
kengaytirishga, madaniy bilimlarini boyitishga, shuningdek, ona tilida
so'zlashuvchilarning tili va madaniyatining o‘ziga xos xususiyatlarini
tushunishga yordam beradi. Haqiqiy materiallardan foydalanish orqali talabalar
real hayotdagi muloqot holatlarini yaxshiroq anglashlari va tildan samaraliroq
va ishonchli foydalanishlari mumkin.
Ingliz tilini o‘qitish jarayonida o‘quvchilarning nutqiy kompetensiyasini
autentik material asosida rivojlantirish
Zamonaviy dunyoda chet tilini, ayniqsa ingliz tilini bilish tobora zarur bo‘lib
bormoqda. Globallashuv, texnologik taraqqiyot va xalqaro kommunikatsiyalar
tufayli til o‘rgatishning samarali usullariga talab ortib bormoqda. Ingliz tilini
o‘qitishning eng istiqbolli usullaridan biri bu o‘quvchilarning nutq
kompetensiyasini rivojlantirishga sezilarli darajada yordam beradigan haqiqiy
materiallardan foydalanishdir.
1. Nutq kompetensiyasi tushunchasi
Til kompetensiyasi - bu insonning maksimal samarali muloqotga erishish
uchun tildan foydalanish qobiliyati. U nafaqat grammatik tuzilmalar va lug‘at
haqidagi bilimlarni, balki nutqni kontekstga moslashtirish, muloqotning
madaniy xususiyatlarini hisobga olish, shuningdek, tinglash, gapirish, o‘qish va
yozish qobiliyatlarini ham o‘z ichiga oladi.
2. Haqiqiy materiallar: bu nima?
Haqiqiy materiallar - bu ona tilida so‘zlashuvchilar tomonidan maxsus
o‘qitish uchun emas, balki o‘z ehtiyojlari uchun yaratilgan har qanday manbalar.
Bunday materiallarga quyidagilar kiradi:
Gazeta va jurnallar
Teleko'rsatuvlar va filmlar
Radio eshittirishlari
Intervyu va hujjatli filmlar
Bloglar va ijtimoiy tarmoqlar
Musiqa va fantastika
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
42
Haqiqiy materiallar talabalarga tilning haqiqiy dunyo sharoitida qanday
ishlashini korishga va ularni tegishli madaniy va ijtimoiy kontekstlarga ochib
berishga imkon beradi.
3. Haqiqiy materialdan foydalanishning afzalliklari
Ingliz tilini o‘rgatish jarayonida asl materiallardan foydalanish ko‘p foyda
keltiradi:
Motivatsiyaning kuchayishi: talabalar ko'pincha sun‘iy materiallardan ko‘ra
haqiqiy materiallarga ko‘proq qiziqish bildiradilar. Bu tilni o‘rganish va uni
amalda qo‘llash istagini uyg‘otadi.
Haqiqiy dunyo holatlariga moslashtirilgan: Haqiqiy materiallar tilning turli
kontekstlarda qanday ishlatilishini ko'rsatadi, talabalarni sayohat, ishlash yoki
chet elda o'qish uchun haqiqiy hayotdagi muloqotga tayyorlaydi.
So‘z boyligini kengaytirish: O‘quvchilarning so‘z boyligini boyitish orqali asl
materiallar so‘z va iboralarni tabiiy muhitda taqdim etadi, bu ularni eslab
qolishni osonlashtiradi.
Tanqidiy fikrlashni shakllantirish: Haqiqiy matn va videolar bilan ishlash
o‘quvchilarning mazmunini tahlil qilish va muhokama qilish, o‘z fikrlarini
bildirish imkonini beradi, bu esa tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Madaniy xabardorlik: Haqiqiy materiallar ko‘pincha madaniyat, an‘analar
va urf-odatlar elementlarini o‘z ichiga oladi, bu til va uning so‘zlashuvchilarini
chuqurroq tushunishga yordam beradi
4. Haqiqiy materialdan samarali foydalanishga misollar
Gazeta maqolalarini o‘qish: Talabalar o‘zlarini qiziqtirgan mavzularni
tanlashlari va dolzarb voqealarga oid materiallarni o‘rganishlari mumkin. Bu
nafaqat o‘qish ko‘nikmalarini rivojlantiradi, balki dunyoni bilishni ham
rivojlantiradi.
Filmlar va seriallarni tomosha qilish: Ingliz tilidagi filmlarni tanlash va
keyin syujet, personajlar va madaniy nuanslarni muhokama qilish talabalarda
tinglash va tanqidiy baholash ko‘nikmalarini rivojlantirishga imkon beradi.
Musiqa tahlili: Qo‘shiqlarni tinglash va matnni tahlil qilish o‘quvchilarga
so‘zlashuv uslubi, idioma va frazeologiyani tushunishga yordam beradi hamda
o‘z his-tuyg‘ulari va fikrlarini ifoda etish imkoniyatini beradi.
Ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish: Xabarlar va sharhlarni tahlil qilish
norasmiy sharoitda yozish ko‘nikmalarini rivojlantirishga va zamonaviy til
bilimlarini yangilashga yordam beradi.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
43
Chet tilini, xususan, ingliz tilini o‘rgatish jarayonida haqiqiy materiallardan
foydalanish ko‘plab afzalliklarni beradi. Keling, asosiylarini ko'rib chiqaylik:
1. Motivatsiyaning ortishi
Haqiqiy materiallar talabalar uchun haqiqiy ahamiyatga ega va qiziqish
uyg‘otadi. Ular o‘rganayotgan tilingizni real hayot bilan bog‘lab, o‘quv jarayonini
qiziqarli va mazmunli qilishga yordam beradi. Talabalar o‘zlarini aniq maqsadlar
va vaziyatlar uchun o'rganayotganlarini his qiladilar, bu ularning motivatsiyasini
oshiradi.
2. Tushunish malakalarini rivojlantirish
Haqiqiy matnlar va audio va video materiallar tabiiy sharoitlarda haqiqiy
tilni ifodalaydi. Bu talabalarga real hayotda duch kelishi mumkin bo‘lgan turli
urg‘u, intonatsiya, nutq tezligi va idiomalarni yengishga yordam beradi. Shu
tariqa o‘quvchilarda tinglash va o‘qish ko‘nikmalari yuqori darajada rivojlanadi.
3. Madaniyat haqidagi tushunchalarni chuqurlashtirish
Haqiqiy materiallar ushbu til asosiy til bo‘lgan mamlakatlar madaniyati
haqida qimmatli ma’lumotlarni beradi. Talabalar ona tilida so‘zlashuvchilarning
urf-odatlari, an’analari, hozirgi voqealari va mentaliteti bilan tanishadilar, bu esa
tilni madaniy vosita sifatida chuqurroq tushunishga yordam beradi.
4. Tanqidiy fikrlashni qo‘llab-quvvatlash
Haqiqiy materiallar bilan ishlash ko‘pincha ma’lumotni tahlil qilish va
muhokama qilishni o‘z ichiga oladi. Bu esa o‘quvchilarning ishonchli manbalarga
tayangan holda o‘z nuqtai nazarini shakllantirishga o‘rganib, ularda tanqidiy
fikrlash va bahslashish ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
5. Manbalarning xilma-xilligi
Haqiqiy materiallar turli formatlarni o‘z ichiga olishi mumkin - maqolalar,
bloglar, podkastlar, videolar va boshqalar. Bu sizga darslarni diversifikatsiya
qilish va o‘quvchilarning diqqatini jalb qilish, o‘rganishda muntazamlik va
monotonlikdan qochish imkonini beradi.
6. Til malakasi darajasini oshirish
Haqiqiy materiallar o‘quvchilarning faol va passiv so‘z boyligini
kengaytirishga yordam beradi, chunki ular yangi so‘zlar va iboralar bilan jonli
tilni o‘z ichiga oladi. Bu nafaqat yod olishga, balki tilni chuqurroq tushunishga
ham yordam beradi.
7. Bilimlarni amalda qo‘llash
Haqiqiy materiallardan foydalangan holda talabalar o‘z bilimlarini amalda
qo‘llashni o‘rganadilar. Ular hozirgi mavzularni muhokama qilishlari va
o‘qiganlari yoki tinglaganlari asosida insho yozishlari mumkin, bu ularning
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
44
tildan foydalanishga ishonchini oshiradi va muloqot qobiliyatlarini
rivojlantiradi.
8. Turli darajalarga moslash
Haqiqiy materiallar talabalarning mahorat darajalariga moslashtirilishi
mumkin, bu ularga asta-sekin o‘z mahoratini oshirishga va ular o‘sib borishi
bilan murakkabroq matnlar yoki muammolarni sinab ko‘rishga imkon beradi.
9. Ishonchni mustahkamlash
Haqiqiy materiallar bilan ishlash va tilni tushunishda muvaffaqiyatga
erishish talabalarga o‘z qobiliyatlariga ishonch beradi. Til to‘sig'ini
muvaffaqiyatli yengib o‘tish ularning o‘zini his qilish qobiliyatini sezilarli
darajada yaxshilashi va sinfdan tashqarida tildan faolroq foydalanishga hissa
qo‘shishi mumkin.
Shunday qilib, ingliz tilini samarali o‘rganish muhitini yaratishda haqiqiy
materiallar asosiy rol o‘ynaydi. Ular nafaqat talabalarning motivatsiyasini
oshiribgina qolmay, balki tildan foydalanishda muhim ko‘nikmalar, madaniy
tushunish va ishonchni rivojlantiradi. Haqiqiy materiallar sinfda jonli va dinamik
muhit yaratadi, bu esa o‘rganishni yanada samarali va esda qolarli qiladi.
Haqiqiy material asosida talabalarning nutq kompetensiyasini rivojlantirish
nafaqat samarali, balki ingliz tilini o‘qitishda yuqori natijalarga erishish imkonini
beradigan hayajonli jarayondir. Haqiqiy materiallarni o‘quv jarayoniga
integratsiyalashuvi har bir o‘quvchi o‘z muloqot qobiliyatlarini rivojlantirishi va
real hayotda tildan ishonchli foydalanishi mumkin bo‘lgan qulay va samarali til
muhitini yaratish imkoniyatlarini yaratadi. O‘qituvchilarning o‘quvchilarning
saviyasi va qiziqishlariga mos ravishda materiallarni mohirlik bilan tanlashi va
moslashtirishi muhim, bu esa o‘rganishni yanada dolzarb va samarali qiladi.
Foydanilgan adabiyot:
1. Harmer , J. (2001). Ingliz Til O'qitish. Ushbu kitob sinfda haqiqiy
materiallardan foydalanish bo'yicha keng ko'rsatmalar beradi.
2. Lyuis, M. va Xill, J. (1992). Grammatika.
3. Bygate , M., Skehan, P., & Swain , M. (2001). Tadqiqot Pedagogik Vazifalar:
Ikkinchi Til O‘rganish, o'qitish va Sinov .
4. Widdowson , H. G. (1990). Aspektlar ning Til O‘qitish.Tornberi , S. (2005).
5. Nunan, D. (1989). Nutq qobiliyatlarini rivojlantirish uchun haqiqiy
materiallardan foydalanish g'oyalari.
