ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
192
BAHORGI YUMSHOQ BUG`DOY NAVLARI MAXSULDORLIK VA
TEXNOLOGIK SIFAT KO`RSATKICHLARI EKISH MUDDATLARINING
TA’SIRI
B.Jananov
Qarshi davlat texnika universiteti dotsenti ,q.x.f.n
https://doi.org/10.5281/zenodo.15688411
Annotatsiya:
Maqolada bahorgi bugdoy navlarini yaratishning seleksion
ilmiy asoslari shimoliy mintaqa Qoraqalpog`iston viloyati sharoitida kechadigan
jarayonlarni o'rganish asosida yoritilgan.
Annotatsiya:
В статье описаны научные основы выбора весенных
сортов пшеницы на основе изучения процессов, происходящих в регионе
Каракальпакской области.
Annotation:
The article describes the scientific basis for the selection of
drought-resistant wheat varieties based on the study of the processes taking
place in the southern region of Karakalpakprovince.
Кalit so‘zlar:
maxsuldor genlar, geografik, duragay organizm,
qurg‘oqchilik, xudud, chidamli navlar, biotik, abiotik streslar,seleksiya jarayoni,
immunitet.
Ключевые слова:
продуктивные гены, географические, гибридный
организм, засуха, территория,
устойчивые
сорта,
биотические,
абиотические стрессы, селекционный процесс, иммунитет.
Keywords:
productive genes, geographical, hybrid organism, drought,
territory, resistant varieties, biotic, abiotic stresses, selection process, immunity.
Qoraqolpog‘iston Respublikasi sharoitida bahorgi yumshoq bug‘doyning
qimmatli xo‘jalik belgilarini o‘rganish maqsadida o`tkazilgan tajriba natijalari
raqobatli nav sinash ko‘chatzorida bahorgi yumshoq bug‘doy navlarini bahorgi
erta muddatlarda ekib o‘rganilgan tadqiqotlar natijasiga ko‘ra boshoqlashgacha
bo‘lgan davri eng qisqa bo‘lgan Kr-SpR2014-6, Kr-Sp/2010/59, Kr-SpR2014-9
bahorgi yumshoq bug‘doy navlari andoza Sanzar-4 naviga nisbatan 2-4 kun
qisqa bo‘lganligi tajribada kuzatildi.
Bahorgi yumshoq bug‘doyning "boshoqlash-pishish" davri 31 kundan 39
kungachani tashkil etdi. Eng qisqa pishish muddatlari tajribamizda
o‘rganilganda Kr-SpR2014-6, KrT-SpR2014, Kr-SpR2014-22, Kr-SpR2014-4
navlarida andoza Sanzar-4 naviga nisbatan qisqa bo‘lib, 31-32 kunni tashkil etdi.
To‘liq vegetatsya davri bahorgi bug‘doy navlarida 103 kundan 110 kungachani
tashkil qildi. Eng erta pishgan Kr-Sp/2010/59, JANUB GAVHARI, Kr-SpR2014-10
navlari ertapishar ekanligi aniqlanib, tanlab olindi.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
193
Bahorgi bug‘doyning raqobatli nav sinash ko‘chatzorida navlarning
vegetatsiya davri
№
Navnomi
Boshoklashgacha
Boshoqlash-
pishish
Vegetatsiya
davri, kun
1
SANZAR-4
77,0
33,0
110,0
2
HAZRATI BESHIR
75,0
34,0
109,0
3
JANUB GAVHARI
70,7
34,0
104,7
4
Kr-Sp/2010/59
69,3
33,7
103,0
5
ATTILLA-7
76,0
34,0
110,0
6
Kr-SpR2014-2
72,0
38,0
110,0
7
Kr-SpR2014-3
74,0
33,0
107,0
8
Kr-SpR2014-4
76,0
32,0
108,0
9
Kr-SpR2014-6
76,0
31,0
107,0
10
KrT-SpR2014
74,7
31,3
106,0
11
Kr-SpR2014-8
72,0
33,3
105,3
12
Kr-SpR2014-9
75,0
33,3
108,3
13
Kr-SpR2014-10
70,3
33,3
103,7
14
Kr-SpR2014-13
68,0
37,0
105,0
15
KrJ-SpR2014
77,0
33,0
110,0
16
Kr-SpR2014-15
70,0
35,0
105,0
17
Kr-SpR2014-19
72,0
37,0
109,0
18
Kr-SpR2014-20
68,0
39,0
107,0
19
Kr-SpR2014-21
76,0
33,3
109,3
20
Kr-SpR2014-22
74,3
32,0
106,3
20
17
Min
68,0
31,0
103,0
Mak
77,0
39,0
110,0
Sred
73,2
34,0
107,2
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
194
Raqobatli nav sinash ko‘chatzoridan olingan donning sifat ko‘rsatkichlari
o‘rganilganda andoza Sanzar-4 navining donidagi oqsil miqdori o‘rtacha 14,5 %,
kleykovina miqdori 29,2 %, 1000 dona don vazni 36,6 gr va don naturasi 791,5
gr/l ni tashkil etdi
Donning texnologik sifat ko‘rsatkichlari
№
Navnomi
oqsil
kleykovina
shisha-
simonlik
IDK
namlik
1000
ta
don
vazni
Don
naturasi,
gr/l
1
SANZAR-4
14,5
29,2
62,5
94,3
7,7
36,3
791,5
2
HAZRATI
BESHIR
14,4
28,8
64,3
84,5
9,4
33,8
813,7
3
JANUB GAVHARI 14,6
29,2
61,0
94,2
9,7
36,2
751,0
4
Kr-Sp/2010/59
14,6
28,7
58,8
90,9
9,4
40,7
796,3
5
ATTILLA-7
14,2
29,1
60,3
86,0
8,0
34,7
787,4
6
Kr-SpR2014-2
14,4
28,2
61,7
95,1
8,0
38,4
792,8
7
Kr-SpR2014-3
14,3
28,1
55,3
97,7
8,3
37,5
794,4
8
Kr-SpR2014-4
14,7
27,9
71,6
102,8 8,7
35,0
798,8
9
Kr-SpR2014-6
14,6
28,0
52,3
96,0
8,5
38,0
769,0
10
KrT-SpR2014
14,5
27,5
66,7
95,2
9,7
33,5
751,0
11
Kr-SpR2014-8
14,6
28,6
46,7
91,6
9,7
34,4
783,7
12
Kr-SpR2014-9
14,3
28,7
53,5
93,1
9,3
35,1
727,7
13
Kr-SpR2014-10
14,5
27,7
63,5
86,0
9,3
35,4
783,7
14
Kr-SpR2014-13
14,2
27,8
48,7
99,5
8,5
36,9
776,2
15
KrJ-SpR2014
14,5
27,7
62,5
89,2
9,6
33,7
802,3
16
Kr-SpR2014-15
14,4
27,8
56,6
105,0 7,9
35,6
774,9
17
Kr-SpR2014-19
13,8
28,2
55,4
95,7
8,4
38,8
776,6
18
Kr-SpR2014-20
14,1
28,7
46,7
108,3 8,3
35,5
777,5
19
Kr-SpR2014-21
14,5
28,8
56,3
91,9
9,5
30,5
741,0
20
Kr-SpR2014-22
14,5
28,6
60,5
91,7
8,8
38,7
735,0
2017
min
13,8
27,5
46,7
84,5
7,7
30,5
727,7
mak
14,7
29,2
71,6
108,3 9,7
40,7
813,7
sred
14,4
28,4
58,2
94,4
8,8
35,9
776,2
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
195
Don naturasi qaytariqlar bo‘yicha o‘rtacha eng yuqori hosildorlikka ega
bo‘lgan Kr-SpR2014-21 navida 741,0 g/l, JANUB GAVHARI navida 751,0 g/l, Kr-
SpR2014-13 navida 776,2 g/l, KrJ-SpR2014 navida 802,3 g/l, Kr-SpR2014-3
navida 794,4 g/l, Kr-SpR2014-4 navida 798,8 g/l ekanligi aniqlandi.
YUqorida qayd etilgan nav navlaridan yuqori sifatli bahorgi yumshoq bug‘doy
navlarini yaratishda kelgusi seleksiya jarayonlarida foydalanish uchun tavsiya
etiladi.SHuningdek, Qoraqolpog‘iston Respublikasi sharoitlarida yuqori
qimmatli xo‘jalik belgilariga ega bo‘lgan
KIA-3816 (
seleksion navi
Kr-
SpR2014-19)
navi tanlab olib Davlat nav sinash komissiyasiga topshirildi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Bo‘riev H, Amanov A Mustaqillik yillarida O‘zbekistonda bug‘doy
ishlabchiqarishda erishilgan yutuqlar. O‘zbekistonda bug‘doy seleksiyasi,
urug‘chiligi va etishtirish texnologiyasiga bag‘ishlangan birinchi milliy
konferensiya. Toshkent2004 y.
2. Volkova T.A. Normы vыseva rayonirovannыx sortov yarovoy pshenitsы v
Selinogradskoy oblasti. Dokladы VASXNIIL, 1977. №8,
3. Vorobev V.F., Karataeva A.P. Novoe v seleksii yarovoy pshenitsы,
Kompleksnыe merы povыsheniya urojaynosti selg‘x-nыx kultur v zernovoy
zone Kazaxstana. Selinograd1982.
4,Xaitov R.A. va boshqalar. Don va don mahsulotlarini sifatini baholash hamda
nazorat qilish, O‘quv qullanma. – T.: O‘zbekicton, 2000-256 b.
5. Mirxalikov T.T., Ayxodjaeva N.K. Don va don mahsulotlarini saqlash, O‘quv
qullanma. – T.: Mehnat, 2004-308 b.
6. SHirokov E.P., Polegaev V.I. Texnologiya xraneniya i pererabotki produksii
rastenievodstva s osnovami standartizatsii, Uchebnik. – M.: Agropromizdat,
2000-360 s.
