YOSH VA RIVOJLANISH PSIXOLOGIYASI: MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA SHAXSIY FAZILATLARNING SHAKLLANISHI

ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

188

YOSH VA RIVOJLANISH PSIXOLOGIYASI: MAKTABGACHA

YOSHDAGI BOLALARDA SHAXSIY FAZILATLARNING

SHAKLLANISHI

Sherimova Gulhayo Nurmatovna

Xorazm viloyati Gurlan tumani

20-umumiy o‘rta ta’lim maktabi

amaliyotchi psixoligi

https://doi.org/10.5281/zenodo.15688179

Annotatsiya:

Ushbu maqola yosh va rivojlanish psixologiyasining asosiy

prinsiplari, konseptlari va dolzarb muammolariga bag‘ishlangan. Maqola yosh
bosqichlarining psixologik xususiyatlari, rivojlanish jarayonidagi muhim
o‘zgarishlar va ularning ijtimoiy va madaniy muhit bilan aloqasi haqida tahlil
qiladi. Shuningdek, maqola yoshda yuzaga keladigan psixologik muammolar,
muhim rivojlanish bosqichlarida qo‘llaniladigan psixologik metodlar va
yondashuvlarni o‘rganadi. Maqola yoshlarning shaxsiyatini shakllantirishda
psixologik yondashuvlarning ahamiyatini ta’kidlab, zamonaviy psixologiya
sohasidagi yangiliklar bilan bog‘liq muhim tushunchalarni yoritadi.

Kalit so‘zlar:

yosh psixologiyasi, rivojlanish bosqichlari, shaxsiyat,

psixologik muammolar, pedagogik psixologiya, ijtimoiy muhit, rivojlanish
nazariyalari.

Yosh va rivojlanish psixologiyasi inson hayotining turli bosqichlarida

yuzaga keladigan psixologik jarayonlar, xususiyatlar va o'zgarishlarni
o'rganadigan psixologiya bo'limidir. Bu soha insonning yoshdan yoshga o'tishi
bilan bog'liq psixologik o'zgarishlarni, rivojlanish bosqichlarini va ularning
xususiyatlarini aniqlashga yordam beradi.

Yosh psixologiyasi

- turli yosh dagi odamlar xususiyatlarini, bir yosh

davridan boshqa yosh davriga oʻtishda ularning psixik rivojlanishini oʻrganuvchi
psixologiya fani sohasi. Yo. p. odamning tugʻilganidan boshlab to keksaygunicha
boʻlgan davr (ontogenez)da amalga oshadigan ruhiy rivojlanishi va shakllanishi
bosqichlarini oʻrganadi. Yo. p. mustaqil fan sifatida 19-asrning oxirlarida
shakllandi. Dastavval bolalar psixologiyasi sifatida yuzaga kelgan. Yo. p. uzoq
vaqt bola ruhiy riyojlanishi mexanizmlarini oʻrganish bilan cheklanib kelgan,
biroq insoniyat taraqqiyotining keyingi darajalari odam ontogenetik
rivojlanishini yanada kengroq va chuqurroq oʻrganishni taqozo etganligi
munosabati bilan bu fanning tadqiqot doirasi kengayib bordi. Hoz. vaqtga kelib
Yo. p.ning bolalar psixologiyasi, yetuklik davri psixologiyasi, gerontopsixologiya
(keksalik psixologiyasi) kabi sohalari farqlanadi.

Yosh va rivojlanish psixologiyasining asosiy maqsadlari

ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

189



Inson rivojlanishining bosqichlarini tushunish



Rivojlanishdagi normativ va anomaliyalarni aniqlash



Bolalik, yoshlik, voyaga yetish, keksalik kabi bosqichlarning psixologik

xususiyatlarini o'rganish



Rivojlanishni ta’minlovchi muhit va shart-sharoitlarni aniqlash

Yosh bosqichlari va ularning psixologik xususiyatlari

1.

Bolalik (0-12 yoshlar)

Bu bosqichda insonning asosiy psixologik xususiyatlari shakllanadi. Bu
davrda ona va oilaning ta'siri katta, bolalar o'zlarining atrof-muhit bilan
tanishadilar, til va kognitiv qobiliyatlari rivojlanadi. O'yin orqali
ijtimoiylashish jarayoni boshlanadi.
2.

Yoshlar davri (13-19 yoshlar)

Bu yoshda inson identifikatsiya qilish, o'zligini topish va mustaqillikka
intilish jarayonlari rivojlanadi. Emotsional o'zgarishlar va identitet
muammolari yuzaga keladi. Jismoniy va aqliy rivojlanish yuqori darajada
kechadi.
3.

Yosh kattalar (20-40 yoshlar)

Ish va oilaviy hayotga kirishish, maqsadlar belgilash va amalga oshirish
davri. Rivojlangan shaxsiy va professional munosabatlar shakllanadi. Bu
bosqichda shaxsiy maqsadlar va ijtimoiy roli muhim bo'ladi.
4.

O'rta va keksa yoshlar (41 va undan yuqori)

Bu bosqichda inson hayotining ma'nosini anglash, muhim qarorlar qabul
qilish va yashashdan zavq olish muhim ahamiyatga ega. Keksalikda
psixologik muammolar, sog'liq va ijtimoiy aloqalar muhim bo'ladi.

Rivojlanish psixologiyasining asosiy tushunchalari



Normativ rivojlanish

: inson uchun odatiy, umumiy rivojlanish yo'li va

bosqichlari.



Individer rivojlanish

: har bir insonning individual xususiyatlari va

rivojlanish yo'li.



Rivojlanishning psixologik aspektlari

: emotsiyalar, xotira, tafakkur, va

ijtimoiy munosabatlar.

Yosh va rivojlanish psixologiyasi inson hayotining har bir bosqichida

yuzaga keladigan psixologik o'zgarishlarni, ularning sabablari va natijalarini
tushunishga yordam beradigan muhim soha hisoblanadi. Bu soha shaxsning
sog'lom rivojlanishini ta'minlash, muammolarni erta aniqlash va ularni hal qilish
uchun asosiy poydevor bo'lib xizmat qiladi.

ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

190

Foydalanilgan adabiyotlar:

1.

Sadikov, E. (2023). Teaching Pragmatic Speech Acts Of Compliments And

Refusals In Accordance With Contemporary Methods. Interpretation and
researches, 1, 15.
2.

Tursunovich, S. E. (2022). Student engagement activities for captivating a

classroom in teaching interactive and pragmatic skills. Integration of
Pragmalinguistics, Functional Translation Studies and Language Teaching
Processes, 104-106.
3.

Gafurov, B. Z. (2019). Research of segmental background values of names

of existing uzbek language which begin from the agreement letter “K”. Scientific
and Technical Journal of Namangan Institute of Engineering and Technology,
1(6), 272-274.
4.

Gafurov, B., & Khujand, T. (2024). ON SOME TYPOLOGICAL FEATURES OF

GRAMMATICAL SYSTEM OF TAJIK AND UZBEK LANGUAGES. АХБОРИ ДДҲБСТ.
5.

Bakhtiyorovna, Norova M., and Narziyeva I. Zoirovna. "Terms and

Terminology in the Uzbek and English Languages." International Journal on
Integrated Education, vol. 3, no. 1, 2020, pp. 173-176, doi:10.31149/ijie.v3i1.71.
6.

Narziyeva, I. Z. (2021). Comparative Study Of The Cultural And National

Characteristics Of Modern Units Of Oral Speech (based on Uzbek and English
language materials). In E-Conference Globe (pp. 285-289).
7.

Karimov,

B.

B.

(2024).

KURSANTLARNI

MA’NAVIY-AXLOQIY

TARBIYALASH TAMOYILLARI. INTERNATIONAL SCIENCES, EDUCATION AND
NEW LEARNING TECHNOLOGIES, 1(4), 123-128.
8.

Yuldasheva, D. (2022). Communicative approach in teaching a foreign.

UIF-2022, 8.
9.

Boxodirova, F., Isroilova, D., Abduraxmanov, M., & Yuldasheva, D. (2022).

Difficulties in teaching the grammatical features of conjunctions. Science and
innovation, 1(B7), 1421-1422.
10.

Ашурова, О. Ю., & Кодирова, Г. Р. (2020). ПРИМЕНЕНИЕ

ЭНТЕРАЛЬНОЙ ОКСИГЕНОТЕРАПИИ (КИСЛОРОДНОГО КОКТЕЙЛЯ) В
КОМПЛЕКСНОМ

ВОССТАНОВИТЕЛЬНОМ

ЛЕЧЕНИИ

ГИПОКСИИ

И

ХРОНИЧЕСКИХ БОЛЕЗНЕЙ ОРГАНОВ ДЫХАНИЯ. Интернаука, (46-1), 36-37.
11.

Хакимов, М. Ш., Маткулиев, У. И., Ашуров, Ш. Э., & Кодирова, Г. Р.

(2022). Новый взгляд на оценку тяжести кровотечения из варикозно
расширенных вен пищевода (Doctoral dissertation, Узбекистан).
12.

Djabbarov, X. D., & Muminova, N. A. (2021). Роль лексико-

семантических средств в интерпретации антропонима тарагай и топонима
тарагай. Theoretical & Applied Science, (1), 406-411.

ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

191

13.

Муминова, Н. А. (2017). Дидактические игры, используемые для

повышения эффективности уроков родного языка в 1 классах начального
образования. Журнал научных публикаций аспирантов и докторантов, (4),
39-41.
14.

Karimov,

B.

B.

(2024).

KURSANTLARNI

MA’NAVIY-AXLOQIY

TARBIYALASH TAMOYILLARI. INTERNATIONAL SCIENCES, EDUCATION AND
NEW LEARNING TECHNOLOGIES, 1(4), 123-128.
15.

Begimkulov, I. B. (2024). THE ROLE OF NATIONAL VALUES IN THE

PATRIOTIC EDUCATION OF YOUNG PEOPLE IN THE CONDITION OF
GLOBALIZATION. Экономика и социум, (10 (125)), 58-62.
16.

Чертополох, А. А., & Эгамов, Э. Э. (2021). Военно-патриотическое

воспитание военнослужащих и гражданской молодёжи Республики
Узбекистан на суворовских принципах «Науки побеждать». In
Формирование суворовского духа формами и методами военно-
политической работы (pp. 186-194).
17.

Эгамов, Э. Э. (2022). Вклад Узбекистана в победу над фашизмом во

Второй мировой войне. In ВОЕННАЯ БЕЗОПАСНОСТЬ РОССИИ: ВЗГЛЯД В
БУДУЩЕЕ (pp. 439-447).
18.

Saidmusayev, J. (2025). IMPROVEMENT OF ORGANIZATIONAL AND

LEGAL BASES OF FOREIGN ECONOMIC ACTIVITY. International Journal of
Artificial Intelligence, 1(2), 150-155.
19.

Jasurbek G’ofur o’g, S. (2024). TASHQI IQTISODIY FAOLIYAT TASHKILIY-

HUQUQIY ASOSLARINI TAKOMILLASHTIRISH. AMERICAN JOURNAL OF
EDUCATION AND LEARNING, 2(4), 500-507.
20.

Nilufar, O. (2022). USING FLASHCARDS IN THE TEACHING ENGLISH

COMPLEX VOCABULARY. Advancing in research, practice and education, 9, 115.
21.

Odinaeva, N. (2017). Methods Of Language Teaching. ИНТЕРНАУКА, 9(13

Часть 3), 7.
22.

Jurayevna, B. N., & Rakhmiddinovna, S. M. THE IMAGE OF A FLOWER IN

SITTAI ZARURIYA. SCIENTIFIC REPORTS OF BUKHARA STATE UNIVERSITY
НАУЧНЫЙ ВЕСТНИК БУХАРСКОГО ГОСУДАРСТВЕННОГО УНИВЕРСИТЕТА,
179.
23.

Bekova, N., & Sayliyeva, M. (2015). The Interpretation of Praise in The

East Literature. Научная дискуссия: вопросы филологии, искусствоведения
и культурологии, (12), 147-151.