ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
151
PEDAGOGIK TATQIQOTLARNING AMALGA OSHIRISHNING
TEXNALOGIK MEXANIZMLARI
Kenjayeva Sadoqat Nurmurodovna
Buxoro innovatsiyalar universiteti magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15704521
Annotatsiya:
Ushbu maqolada pedagogik tadqiqotlarni amalga oshirishda
qo‘llaniladigan texnologik mexanizmlarning nazariy va amaliy jihatlari tahlil
etilgan. Pedagogik jarayonni chuqur tahlil qilish, yangi ilmiy natijalarga erishish
va ta’lim sifatini oshirishda samarali texnologik yondashuvlarning ahamiyati
yoritilgan. Tadqiqotda zamonaviy ilmiy-tadqiqot metodlari, raqamli
texnologiyalar, diagnostika vositalari, eksperiment asoslari va monitoring
tizimlari pedagogik tadqiqotlarning asosiy tarkibiy qismlari sifatida baholangan.
Shuningdek, pedagogik tadqiqotlarning bosqichlari – muammoni aniqlash,
gipoteza ilgari surish, metodlarni tanlash, ma’lumotlarni yig‘ish va tahlil qilish,
xulosa chiqarish va amaliyotga tatbiq etish kabi jarayonlar texnologik asosda
bayon etilgan. Ilmiy asoslangan, tizimli va integrallashgan yondashuvlar
pedagogik izlanishlar samaradorligini oshirishda muhim omil sifatida
ko‘rsatilgan.
Kalit so‘zlar:
pedagogik tadqiqot, texnologik mexanizmlar, metodologiya,
raqamli texnologiyalar, monitoring, ilmiy izlanish, eksperiment, natijadorlik.
Pedagogik tadqiqotlarni amalga oshirishda texnologik mexanizmlar – bu
ilmiy izlanishlarni tizimli, samarali va takrorlanadigan tarzda tashkil etish uchun
qo‘llaniladigan metodlar, vositalar va bosqichlar majmuasidir. Quyida ushbu
mexanizmlarning asosiy tarkibiy qismlari keltirilgan:
1. Pedagogik-texnologik xaritalar
Pedagogik-texnologik xarita – bu o‘quv jarayonining har bir mavzusi yoki
moduli bo‘yicha ishlab chiqiladigan, o‘qitishning qayta takrorlanadigan siklini
tashkil etuvchi hujjatdir. Ushbu xaritalar o‘qitish natijalarini rejalashtirish,
baholash va boshqarish imkonini beradi. Xaritalar yordamida pedagogik
texnologiyalarni turli guruhlarda va sharoitlarda samarali qo‘llash mumkin.
2. Texnologik yondashuv
Pedagogik
texnologiya
texnologik
yondashuvga asoslanadi. Bu
yondashuvda o‘qitish jarayoni ishlab chiqarish texnologiyasiga o‘xshash tarzda,
ya’ni maqsadga yo‘naltirilgan, tizimli va natijaga erishishni kafolatlaydigan
usullar majmuasi sifatida qaraladi. Bu yondashuv o‘qitish jarayonini
rejalashtirish, tashkil etish va baholashda muhim rol o‘ynaydi. Texnologik
yondashuvning o'rni va tadqiqot imkoniyatlari ko'rib chiqiladi, uning
rivojlanishi haqida tarixiy ma'lumotlar beriladi, ilmiy-pedagogik tadqiqotlarni
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
152
olib borish va amalga oshirish natijalarini taqdim etishda undan foydalanishga
qo'yiladigan talablar ochib beriladi[1;657].
3. Ilmiylik va tizimlilik tamoyillari
Pedagogik tadqiqotlarda ilmiylik tamoyili – bu tadqiqotning nazariy
asoslari, metodologiyasi va dalillarning ilmiy asoslanganligini ta’minlashdir.
Tizimlilik esa tadqiqotning barcha bosqichlarining o‘zaro bog‘liqligini va
izchilligini ta’minlaydi. Bu tamoyillar tadqiqotning samaradorligini oshirishga
xizmat qiladi[3;56].
4. Axborot-texnologik kompetentlik
Zamonaviy pedagogik tadqiqotlarda axborot-texnologik kompetentlik
muhim ahamiyatga ega. Bu kompetentlik o‘qituvchilarga axborot
texnologiyalaridan samarali foydalanish, elektron resurslar bilan ishlash va
raqamli vositalar yordamida o‘qitish jarayonini tashkil etish imkonini beradi. Bu
esa tadqiqotlarning sifatini oshiradi.
5. Tajriba-sinov ishlari
Pedagogik tadqiqotlarda tajriba-sinov ishlari muhim bosqich hisoblanadi.
Bu bosqichda ilgari surilgan nazariy g‘oyalar amalda sinovdan o‘tkaziladi,
natijalar tahlil qilinadi va ularning samaradorligi baholanadi. Bu jarayon
tadqiqotning amaliy ahamiyatini oshiradi.
6. Baholash va monitoring
Pedagogik tadqiqotlarda baholash va monitoring jarayonlari orqali o‘qitish
natijalari, o‘quvchilarning yutuqlari va o‘qitish metodlarining samaradorligi
aniqlanadi. Bu jarayonlar tadqiqotning natijalarini tahlil qilish va kelgusidagi
faoliyatni rejalashtirishda muhim rol o‘ynaydi.
Boshqariladigan jarayonning asosiy xususiyatlaridan biri sifatida ishlab
chiqarish qobiliyati kafolatlangan natijaga erishishni optimallashtirishni
ta'minlash uchun mo'ljallangan, bu esa, o'z navbatida, butun jarayonni batafsil
tartibga solishni talab qiladi. Hozirgi vaqtda bu sifat tobora global miqyosga ega
bo'lib, an'anaviy ravishda noto'g'ri algoritmlashtirilgan va rasmiylashtiriladigan
deb hisoblangan sohalarga tarqalmoqda. Bularga birinchi navbatda ta'lim kiradi.
Shu bilan birga, uning samaradorligini oshirishga qaratilgan o‘quv jarayonini
texnologiyalashtirish g‘oyasi bugungi kunda texnologik yondashuvning tadqiqot
imkoniyatlaridan to‘liq foydalanish hisobiga sifat jihatidan yangicha hayotga
tatbiq etilmoqda, bu esa zamonaviy pedagogika fanining uslubiy apparatini
kengaytirdi[2;74].
Pedagogik muammolarga texnologik yondashuvni qo'llashning ma'nosi va
o'ziga xos xususiyatlari haqidagi tasavvurimizni ochib berishdan oldin, uning
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
153
rivojlanish tarixiga murojaat qilaylik. Tadqiqot strategiyasi sifatida texnologik
yondashuvning
genezisi
pedagogika
fanidagi
boshqa
metodologik
yondashuvlarning rivojlanishidan tubdan farq qilmaydi.
Pedagogik tatqiqotlarni texnologiyalashtirishning o'zida quyidagi
tartiblarni amalga oshirishni nazarda tutadi: 1) maqsadlarni belgilash va ularni
maksimal darajada aniqlashtirish; 2) uslubiy materiallarni tayyorlash va butun
o'quv jarayonini belgilangan maqsadlarga muvofiq tashkil etish; 3) joriy
natijalarni baholash va belgilangan maqsadlarga erishishga qaratilgan
kamchiliklarni tuzatish; 4) natijalarni yakuniy baholash[4;109].
Xulosa qilib aytganda Pedagogik tadqiqotlarni amalga oshirishda texnologik
mexanizmlarning qo‘llanilishi ilmiy izlanishlar sifatini tubdan oshiradi. Bu
mexanizmlar tadqiqot jarayonining har bir bosqichini aniq, tizimli va samarali
tashkil etish imkonini beradi. Ayniqsa, raqamli texnologiyalardan foydalanish,
pedagogik monitoring tizimlarini joriy etish, diagnostika va tahlil metodlarining
takomillashuvi ta’lim sohasida dolzarb muammolarga yechim topish
imkoniyatini yaratadi. Shu bois, pedagogik tadqiqotlarda innovatsion va
texnologik yondashuvlarni qo‘llash orqali ilmiy asoslangan qarorlar qabul qilish,
ta’lim jarayonini takomillashtirish va o‘qitish samaradorligini oshirish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Begmatova S. “Bo‘lajak o‘qituvchilarda axborot-texnologik kompetentlikni
rivojlantirish dolzarb pedagogik muammo sifatida” // Жамият ва
инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations. Special
Issue – 4 (2021) / ISSN 2181-1415. B-656-658.
2.
Boymurodova G., Tosheva N. Ta’lim tizimini modernizatsiyalashtirish
jarayonida o‘qituvchi kasbiy kompetentliligini uzluksiz rivojlantirish-davr talabi
// Uzluksiz ta’lim. № 2. (2012). – B. 71–74.
3.
Кларин М.В. Педагогическая техно логия в учебном процессе. Анализ
зарубежного опыта. – М.: Знание, 1986. – 80 с.
4.
Xodjayev B., Choriyev A., Saliyeva Z. Pedagogik tadqiqotlar
metodologiyasdi. // Darslik. - Toshkent: Iqtisodiyot dunyosi nashriyoti, 2018. –
190 bet
5.
Xudoyberganova S. U. “Pedagogik texnologiya tushunchasi va uni dars
jarayonida qo‘llash mexanizmlari” // Ta'limning zamonaviy transformatsiyasi.
6-to‘plam 2-son aprel 2024. -156-164-b.
