ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
76
MAKTABLARDA INGLIZ TILINI OʻQITISHDA SUNʼIY INTELLEKT
ILOVALARIDAN FOYDALANISH: IMKONIYAT VA PEDAGOGIK
YECHIMLAR
Begnayeva Sabohat Vladimirovna
A.Avloniy nomidagi PMMI mustaqil tadqiqotchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15746142
Annotatsiya
Mazkur maqolada maktab taʼlim tizimida ingliz tilini oʻqitish jarayonida
sunʼiy intellekt texnologiyalaridan foydalanishning nazariy va amaliy asoslari
tahlil qilingan. Sunʼiy intellektga asoslangan ilovalar – Duolingo, ChatGPT,
Quizlet AI, Grammarly kabi platformalarning oʻquv jarayonidagi oʻrni, afzalliklari
va taʼlim samaradorligiga taʼsiri yoritilgan. Shuningdek, ingliz tilini oʻqitishda
interaktiv, adaptiv va personallashtirilgan yondashuvlarni joriy etishda SI
ilovalarining pedagogik yechim sifatidagi imkoniyatlari koʻrib chiqilgan.
Maqolada xalqaro va mahalliy tajribalarga tayanilgan holda, SI texnologiyalarini
taʼlimga integratsiya qilish yuzasidan tavsiyalar berilgan.
Калит сўзлар:
ingliz tili, sunʼiy intellekt, taʼlim texnologiyalari, Quizlet AI,
ChatGPT, raqamli taʼlim, interaktiv oʻqitish, personallashtirilgan taʼlim, til
oʻrganish, pedagogik yechimlar
Globallashuv jarayoni va axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi XXI
asrda taʼlim sohasi oldiga yangi vazifa va talablarni qoʻymoqda. Xususan, chet
tillarini, ayniqsa ingliz tilini samarali va tezkor oʻrgatish masalasi jahon
miqyosida ustuvor ahamiyat kasb etmoqda. Ingliz tili bugungi kunda xalqaro
muloqot, ilmiy tadqiqotlar, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va biznes
sohasidagi asosiy vosita sifatida eʼtirof etilmoqda. Shu munosabat bilan, uning
taʼlim tizimidagi oʻrnini mustahkamlash va samaradorligini oshirish maqsadida
yangi pedagogik yondashuvlar va raqamli texnologiyalarni tatbiq etish dolzarb
vazifaga aylandi.
Soʻnggi yillarda sunʼiy intellekt (SI) texnologiyalarining taʼlim sohasiga
chuqur kirib borishi bilan, ingliz tilini oʻqitish jarayonida ham sifat jihatdan
yangi bosqich kuzatilmoqda. SI asosida ishlovchi ilova va platformalar (masalan,
ChatGPT, Duolingo, Quizlet AI, Grammarly va boshqalar) oʻquv jarayonini
individuallashtirish, avtomatlashtirish va faollashtirish imkonini bermoqda. Bu
esa oʻquvchining til oʻrganishdagi individual salohiyatini hisobga olgan holda
oʻqitish, oʻzlashtirish darajasiga mos ravishda mashqlar taqdim etish, real vaqtda
fikr qaytarish va nutqni tuzatish imkoniyatlarini yaratadi.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining taʼlim tizimini raqamlashtirish,
pedagoglarning kasbiy salohiyatini oshirish va chet tillarini oʻrgatishni
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
77
rivojlantirishga qaratilgan qaror va farmonlari mazkur mavzuning milliy
miqyosdagi dolzarbligini yanada oshiradi. Jumladan, 2021–2023-yillarda qabul
qilingan davlat dasturlarida sunʼiy intellektni taʼlim jarayoniga joriy etish va
raqamli taʼlim resurslaridan foydalanish ustuvor vazifa sifatida belgilangan.
Shu nuqtayi nazardan, maktab taʼlim tizimida ingliz tilini oʻqitishda sunʼiy
intellekt ilovalaridan maqsadli va samarali foydalanish masalasini ilmiy va
amaliy jihatdan oʻrganish, mavjud imkoniyatlar hamda pedagogik yechimlarni
tahlil qilish – taʼlim sifatini oshirishda muhim qadam hisoblanadi. Mavzuning
dolzarbligi, shuningdek, anʼanaviy oʻqitish usullari va raqamli texnologiyalar
oʻrtasidagi muvozanatni taʼminlash, zamonaviy pedagogik modellarni
shakllantirish va taʼlimda innovatsion yondashuvlarni mustahkamlash zarurati
bilan bogʻliqdir.
Zamonaviy taʼlim tizimi jadal taraqqiy etayotgan raqamli texnologiyalar,
sunʼiy intellekt (SI) va axborot-kommunikatsiya vositalari taʼsirida yangi
bosqichga koʻtarilmoqda. Ayniqsa, xorijiy tillarni oʻrganish jarayonida sunʼiy
intellekt texnologiyalaridan samarali foydalanish taʼlim mazmunini boyitish,
individual
yondashuvni
taʼminlash
va
oʻquvchilarning
lingvistik
kompetensiyalarini rivojlantirishda muhim omil boʻlib xizmat qilmoqda.
Sunʼiy intellekt — bu mashinalarga inson aqliy qobiliyatlarini taqlid qilish
imkonini beradigan algoritm va dasturlar majmuasidir. U til oʻrganish jarayonida
kognitiv faoliyatni qoʻllab-quvvatlaydi, avtomatik tahlil va tuzatish, adaptiv
oʻqitish, nutqni tanish va interfaol muloqotni tashkil etish orqali taʼlim
jarayonini individuallashtirishga xizmat qiladi.
Xususan, ingliz tilini oʻrganishda SI texnologiyalari bir necha muhim
vazifalarni amalga oshirishga yordam beradi:
Interaktiv mashqlar va testlar
: SI asosida ishlovchi platformalar
(Duolingo, Quizlet AI, Rosetta Stone) oʻquvchining darajasi va oʻrganish surʼatiga
mos ravishda grammatik mashqlar, lugʻat topshiriqlari va talaffuz mashqlarini
taqdim etadi.
Avtomatik tahlil va fikr qaytarish
: Grammarly, ChatGPT va Quillbot kabi
ilovalar yozma nutqdagi grammatik, orfografik va uslubiy xatolarni aniqlaydi
hamda avtomatik toʻgʻrilash tavsiyalarini beradi.
Ovozli nutqni tahlil qilish
: ELSA Speak va Speakly kabi dasturlar
oʻquvchining talaffuzini tinglab, nutqdagi fonetik xatolarni aniqlaydi va toʻgʻri
talaffuz namunasini taqdim etadi.
Real vaqtdagi muloqot va fidbek
: ChatGPT, Bing AI, Google Gemini kabi
ilovalar orqali oʻquvchi sunʼiy intellekt bilan real vaqtda ingliz tilida muloqot
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
78
qilishi mumkin. Bu oʻquvchining nutqiy faolligini oshirish va kommunikativ
kompetensiyasini rivojlantirishga xizmat qiladi.
Sunʼiy intellekt faqat oʻquv materiallarini avtomatlashtirish bilan cheklanib
qolmay, balki taʼlim jarayonini psixologik va motivatsion jihatdan ham qoʻllab-
quvvatlaydi. Oʻquvchi muvaffaqiyatiga qarab kuralangan individual fidbek,
shaxsiylashtirilgan darslar va mukofot tizimlari oʻquv jarayonini qiziqarli va
interaktiv shaklda tashkil etish imkonini beradi.
Biroq, SI texnologiyalarini xorijiy tillarni oʻrganishda samarali joriy etishda
qator talab va shartlar mavjud:
oʻqituvchining raqamli savodxonligi va metodik tayyorgarligi;
SI ilovalaridagi maʼlumotlarning aniqligi va til standartiga mosligi;
oʻquvchilarning mustaqil taʼlimga tayyorgarlik darajasi va motivatsiyasi.
Shuningdek, SI inson omilini toʻliq almashtira olmaydi. U oʻqituvchi
faoliyatini toʻldiruvchi vosita boʻlib, pedagogik munosabat, shaxsiy taʼlimiy
yondashuv va ijtimoiy-psixologik muhitni yarata olmaydi. Shu bois, sunʼiy
intellekt texnologiyalarini inson omili bilan uygʻun holda foydalanishgina yuqori
samara beradi.
Quizlet AI – grammatik tushunchalarni oʻrgatishda sunʼiy intellekt
imkoniyatlari
1.
Quizlet — dunyo boʻylab keng tarqalgan taʼlim platformasi boʻlib, u
soʻzlar, grammatik tushunchalar va boshqa oʻquv materiallarini interaktiv
usulda yodlash va mustahkamlashga xizmat qiladi. 2023-yildan boshlab
Quizlet
AI
texnologiyasi joriy etildi. Bu ilovada sunʼiy intellekt asosida
personallashtirilgan grammatik mashqlar, testlar va tahlillarni shakllantirish
imkoni paydo boʻldi.
2. Grammatik tushunchalarni avtomatik aniqlash va tahlil qilish
Quizlet AI soʻzlar yoki matnlardagi grammatik elementlarni avtomatik aniqlaydi.
Masalan:
Agar oʻquvchi “I goed to the market” deb yozsa, Quizlet AI bundan
grammatik xatoni — “go” feʼlning notoʻgʻri shakli — “goed”ni aniqlaydi va toʻgʻri
shaklni “went” sifatida tavsiya etadi. Bu orqali oʻquvchi
proshedshee vremya
(Simple Past)
grammatikasini amaliyot orqali oʻzlashtiradi.
3. Personallashtirilgan Flashcard-tizim.
Quizlet AI oʻquvchi faoliyatini
tahlil qilib, unga mos
flashcard
lar tayyorlaydi. Masalan, agar oʻquvchi Present
Perfect vremenisini yaxshi oʻzlashtira olmayotgan boʻlsa, unga quyidagi kabi
kartalar taklif etiladi:
❓
He ___ already finished his homework.
✅
Answer: has
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
79
Bunday interaktiv testlar grammatik konstruksiyalarni koʻp marta
takrorlash imkonini beradi, bu esa til materiallarini uzoq muddatga xotirada
saqlashga yordam beradi.
4. Interaktiv “Learn” va “Test” rejimlari orqali grammatika
mustahkamlanadi.
Quizlet AI oʻquvchilar uchun
Learn
,
Write
,
Spell
,
Test
kabi interaktiv rejimlarni
taklif etadi. Masalan, Test rejimida grammatik tushunchalar asosida savollar
avtomatik tuziladi:
❓
Choose the correct form: She ___ to school every day.
A) go
B) goes
C) going
D) gone
✅
Answer: goes
Bu savollar sunʼiy intellekt tomonidan oʻquvchining oldingi xatolari va
natijalari asosida avtomatik yaratiladi.
5. "Smart Grading" — sunʼiy intellekt orqali baholash
Quizlet AI javoblarni faqat toʻgʻri/notoʻgʻri deb baholamasdan, tushunarsiz
grammatik xatolarni ham tan oladi. Masalan, “He have gone” deb yozilgan
jumlada xatoni aniqlab, “He has gone” – present perfect” deb izohlaydi. Bu
funksiya oʻquvchiga oʻz xatolarini tushunish va toʻgʻrilash imkonini beradi.
6. Ovozli soʻzlashuv orqali grammatik strukturalarni oʻrgatish
AI-bazali
voice recognition
orqali oʻquvchi nutqini tinglab, grammatik
nuqsonlarni aniqlash mumkin. Masalan, “She donʼt like apples” deb aytilsa,
sistema bu yerdagi subject-verb agreement xato ekanini anglab, "She
doesnʼt
like apples" deb toʻgʻri variantni koʻrsatadi.
Xulosa va tavsiyalar.
Sunʼiy intellekt ilovalaridan foydalangan holda ingliz
tilini oʻqitish taʼlimning samaradorligini oshiradi, shaxsiylashtirilgan oʻqitishni
amalga oshirishga yordam beradi va oʻquvchilarning qiziqishini orttiradi. Bu
jarayonda oʻqituvchining pedagogik mahorati va texnologiyani toʻgʻri tanlash
muhim ahamiyatga ega. Shu munosabat bilan maktablarda SI ilovalari uchun
moddiy-texnik baza yaratilishi, pedagoglar SI texnologiyalaridan foydalanish
boʻyicha muntazam malaka oshirishi hamda ilgʻor xorijiy tajribalarni tatbiq etish
taklif etiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Alimov, A. A. (2021). Ingliz tilini oʻqitishda axborot texnologiyalaridan
foydalanishning samaradorligi. Toshkent: Oʻqituvchi nashriyoti.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
80
2.
Ergashev, S. M., & Tursunova, G. R. (2023). Raqamli texnologiyalar asosida
xorijiy tilni oʻqitishning zamonaviy yondashuvlari. Toshkent davlat pedagogika
universiteti ilmiy jurnali, 4(2), 45–52.
3.
Hamidov, O. B. (2022). Ingliz tilini oʻrgatishda sunʼiy intellekt
dasturlarining oʻrni va imkoniyatlari. Pedagogik izlanishlar, 3(1), 33–39.
4.
Jalolov, J. J. (2020). Xorijiy tillarni oʻqitish metodikasi. Toshkent: Fan va
texnologiyalar nashriyoti.
5.
Liu, H., & Wang, Y. (2021). Artificial Intelligence in Language Education: A
Systematic Review. Journal of Educational Computing Research, 59(4), 730–757.
https://doi.org/10.1177/0735633120978310
6.
Mubin, O., Arsalan, M., & Al Mahmud, A. (2021). AI tutors in English
language learning: A scoping review. Education and Information Technologies,
26(4), 4357–4381. https://doi.org/10.1007/s10639-021-10536-5
7.
Qodirova, M. T. (2022). Sunʼiy intellekt yordamida chet tilini oʻqitishning
metodik asoslari. Innovatsion taʼlim, 1(3), 28–35.
8.
Wang, Y., & Shao, J. (2022). Adaptive learning through AI in ESL
classrooms. International Journal of Artificial Intelligence in Education, 32(1),
56–72. https://doi.org/10.1007/s40593-021-00251-2
9.
World Economic Forum. (2020). The Future of Jobs Report 2020.
https://www.weforum.org/reports/the-future-of-jobs-report-2020
10.
Yuldasheva, M. M. (2023). Sunʼiy intellekt asosidagi platformalarning
lingvistik kompetensiyani rivojlantirishdagi ahamiyati. Til va Adabiyot Taʼlimi,
2(1), 17–23.
