ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
162
BOSHLANĞICH SINFLARDA FANLARARO INTEGRATSIYA
JARAYONIDA MANTIQIY MASALALARNING ÕRNI VA AHAMIYATI
Umarova Zulfizar Otabek qizi
Navoiy davlat universiteti Maktabgacha va boshlanğich ta'lim fakulteti
Boshlanğich ta'lim yõnalishi 3-kurs talabasi-
https://doi.org/10.5281/zenodo.15774093
Annotatsiya.
Mazkur maqolada boshlang‘ich sinflarda ta’lim jarayonida
fanlararo integratsiyani amalga oshirishda mantiqiy masalalarning o‘rni va
didaktik ahamiyati yoritilgan. Mantiqiy masalalar o‘quvchilarning tafakkurini
faollashtirish, fanlararo aloqalarni mustahkamlash va darslarni qiziqarli tashkil
etishda muhim vosita bo‘lib xizmat qilishi ta’kidlangan. Shuningdek, fanlararo
integratsiyani ta’minlashda mantiqiy masalalardan foydalanishning samarali
metodlari, amaliy misollar asosida tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar:
fanlararo integratsiya, mantiqiy masala, boshlang‘ich ta’lim,
tafakkur, metodika, kompetensiya.
Zamonaviy ta’lim tizimi o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, muammoni tahlil
qilish va kreativ yondashuvni shakllantirishni talab qilmoqda. Ayniqsa,
boshlang‘ich ta’limda bu ko‘nikmalarni shakllantirish uchun fanlararo
integratsiya jarayoni alohida ahamiyat kasb etadi. Fanlararo integratsiya
o‘quvchilar bilimini izchil va uzviy shakllantirishga xizmat qilsa, mantiqiy
masalalar esa bu jarayonda vosita sifatida katta rol o‘ynaydi.
Fanlararo integratsiya va uning boshlanģich ta'limdagi ahamiyati
Fanlararo integratsiya – bu turli fanlar mazmunini o‘zaro bog‘liq holda
o‘rgatish bo‘lib xizmat qiladi. Boshlang‘ich ta’limda integratsiya ko‘proq
matematika, ona tili, atrof-muhit va texnologiya fanlari o‘rtasida amalga
oshiriladi. Integratsiyalashgan yondashuv bolalarning dunyoqarashi va idrokini
kengaytiradi, ularni mustaqil fikrlashga undaydi.
Mantiqiy masalalarning fanlararo integratsiyadagi ahamiyati
Mantiqiy masalalar ko‘p hollarda bir vaqtning o‘zida bir necha fanlar
elementlarini o‘z ichiga oladi. Masalan, matematik masala orqali o‘quvchi
nafaqat hisob-kitob qiladi, balki atrof-muhit, kundalik hayot hodisalari yoki
axloqiy mavzular bilan ham tanishadi. Quyidagi masala bunga misol bo‘la oladi:
“Fermer dalasiga 3 qator sabzi, 2 qator piyoz va 1 qator kartoshka ekdi. Har
bir qator 6 metr. Fermer umumiy necha metr yerga ekin ekkan?”
Bu masala matematika orqali yechiladi, lekin o‘quvchi yer maydoni, qishloq
xo‘jaligi haqida ham fikr yuritadi (geografiya, atrof-muhit). Shu tarzda, bir
masala orqali bir nechta fan bilan bog‘liqlik hosil qilinadi
Metodik yondashuvlar va amaliy misollar
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
163
Mantiqiy masalalarni fanlararo integratsiyalashgan darslarda qo‘llash
uchun quyidagi metodlar samarali hisoblanadi:
- Klaster metodi – mantiqiy masalalarni tarmoqlash va fanlarga bog‘lash.
- Tahlil va muhokama usuli – o‘quvchi masala yechimini izohlab beradi.
- Rolli o‘yinlar – masalaning syujetini sahnalashtirish orqali integratsiyani
ta’minlash.
- Jamoaviy ish – kichik guruhlar bilan ishlash orqali tahlil qilish.
Xulosa
Fanlararo integratsiya jarayonida mantiqiy masalalardan foydalanish
boshlang‘ich sinf o‘quvchilari tafakkurining har tomonlama rivojlanishiga xizmat
qiladi. Bunday yondashuv ularning bilimlarni chuqurroq o‘zlashtirishiga,
fanlararo bog‘liqlikni anglashiga va darslarga qiziqishini oshirishga zamin
yaratadi. O‘qituvchilar uchun mantiqiy masalalarni turli fanlar bilan
uyg‘unlashtirish metodikasini ishlab chiqish muhim vazifalardan biridir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Karimov I.A. “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch”. – T.: Ma’naviyat, 2008.
2. Toshmuhamedov B. “Didaktika asoslari”. – T.: TDPU, 2020.
3. Mahmudova N. “Boshlang‘ich ta’lim metodikasi”. – T.: Ilm Ziyo, 2021.
4. Xodjayev N. “Fanlararo integratsiya: nazariya va amaliyot”. – T.: Innovatsiya,
2019.
5. Qodirova M. “Boshlang‘ich sinfda matematika o‘qitish metodikasi”. – T.: Yangi
asr avlodi, 2022.
6. “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun, O‘zbekiston Respublikasi, 2020-yilgi tahrir.
7. Xalq ta’limi vazirligi. “Boshlang‘ich ta’lim uchun o‘quv dasturlari”, 2023.
8. Ziyayev S. “Mantiqiy tafakkurni rivojlantirish metodlari”. – T.: Fan, 2018.
9. Xalqaro maqola: Modern Education, 2023-yil 4-soni.
